Bỏ qua, tới nội dung chính
Miễn phí vận chuyển đơn từ 800.000đ (đơn hàng nặng: từ 80.000đ/kg). Đơn chưa đạt: phí vận chuyển theo thực tế.
Tư vấn miễn phí 0362180001 Zalo Đăng nhập

Hỏi đáp nhà vườn

Hỏi đáp nông nghiệp: ethephon, kích rễ, sắt chelate và chặn đọt sầu riêng

Ban Kỹ thuật Chelate Asia 20 slide khoảng 16 phút 5 câu trắc nghiệm

Bài này tổng hợp chín câu hỏi nhà vườn gửi về nhiều nhất, từ cơ chế làm chín quả của ethephon đến cách chọn sắt chelate và xử lý đọt non trên sầu riêng. Mỗi câu hỏi được trả lời ngắn gọn trên slide và giải thích kỹ hơn ở phần lời giảng. Bài dành cho nhà vườn và nhân viên tư vấn cần câu trả lời đúng cơ chế, dễ áp dụng. Học xong bạn biết chọn đúng nhóm sản phẩm cho từng tình huống và những điểm cần tránh.

HỎI ĐÁP NHÀ VƯỜN

Hỏi đáp nông nghiệp

Chín câu hỏi thường gặp về ethephon, nấm có ích, chất ức chế sinh trưởng, kích rễ, sắt chelate, vi lượng và chặn đọt sầu riêng

Chelate Asia1 / 20

Ethephon giúp trái cây chín theo cơ chế nào?

  • Trái cây tự sinh ra ethylene, một hormone thực vật dạng khí điều khiển quá trình chín.
  • Ethylene làm quả đổi màu, mềm thịt, chuyển tinh bột thành đường và dậy mùi thơm.
  • Ethephon (axit 2-cloroetylphosphonic) bền trong dung dịch axit, pH dưới khoảng 4.
  • Khi thấm vào mô cây có pH cao hơn, ethephon phân hủy và giải phóng ethylene ngay trong quả.
  • Nhờ vậy quả chín nhanh hơn và đồng đều hơn so với để chín tự nhiên.
Chelate Asia2 / 20

Ethephon không trực tiếp làm quả chín mà là chất mang ethylene vào trong mô cây. Trong chai thuốc, dung dịch được giữ ở pH axit nên ethephon ổn định. Khi vào tế bào, nơi pH gần trung tính, phân tử ethephon tách ra thành ethylene, ion clorua và phosphat. Ethylene sinh ra kích hoạt đúng chuỗi phản ứng chín mà quả vẫn tự làm, vì vậy chỉ quả đã đủ độ già mới chín ngon.

Dùng ethephon thế nào cho an toàn?

  • Chỉ dùng sản phẩm được phép lưu hành, pha đúng nồng độ ghi trên nhãn cho từng loại cây.
  • Chỉ xử lý quả đã đủ độ già; quả non bị ép chín sẽ nhạt, kém thơm và mau hỏng.
  • Tuân thủ thời gian cách ly ghi trên nhãn trước khi thu hoạch hoặc đem bán.
  • Không pha chung với chất có tính kiềm, vì ethephon sẽ phân hủy ngay trong bình.
  • Dung dịch đậm đặc có tính axit mạnh: đeo găng tay, kính và khẩu trang khi pha.
Chelate Asia3 / 20

Ethylene là khí không màu, có sẵn trong mọi loại quả chín, nhưng điều đó không có nghĩa dùng ethephon bao nhiêu cũng được. Ethephon vẫn là một hóa chất nông nghiệp có quy định về liều lượng, thời gian cách ly và mức dư lượng cho phép. Dùng quá liều trên cây còn có thể gây vàng lá, rụng lá, rụng quả non và chảy nhựa ở một số cây thân gỗ.

Nấm xanh, nấm trắng và nấm tím khác nhau thế nào?

Nấm xanh (Metarhizium anisopliae)

  • Bào tử màu xanh lục
  • Ký sinh côn trùng: rầy, bọ xít, bọ cánh cứng, sùng đất, mối
  • Hay dùng trên lúa, dừa, mía và xử lý đất

Nấm trắng (Beauveria bassiana)

  • Bào tử màu trắng
  • Ký sinh rầy, rệp sáp, bọ phấn, bọ trĩ, sâu non, bọ xít
  • Dùng rộng rãi trên rau màu và cây ăn quả

Nấm tím (Paecilomyces lilacinus)

  • Khuẩn lạc màu tím nhạt
  • Ký sinh trứng và con cái tuyến trùng hại rễ
  • Tưới gốc, trộn vào đất hoặc phân hữu cơ
Chelate Asia4 / 20

Nấm xanh và nấm trắng là nấm ký sinh côn trùng: bào tử bám lên thân sâu rầy, nảy mầm, xuyên qua lớp vỏ rồi phát triển bên trong làm côn trùng chết sau vài ngày. Nấm tím thì khác hẳn, đối tượng chính là tuyến trùng gây sưng rễ, thối rễ chứ không phải sâu trên lá. Cả ba đều là vi sinh vật sống nên cần ẩm độ cao, nên phun hoặc tưới lúc chiều mát và không pha chung với thuốc trừ nấm.

Muốn neo quả lâu trên cây nên dùng gì?

  • Quả chín và rụng do ethylene tăng lên, trong khi auxin ở cuống quả giảm xuống.
  • GA₃ (gibberellin): làm chậm lão hóa vỏ quả, giữ vỏ xanh và chắc lâu hơn.
  • Cytokinin: làm chậm lão hóa tế bào, giúp quả tiếp tục nhận dinh dưỡng.
  • Auxin như NAA liều thấp: hạn chế hình thành tầng rời ở cuống, giảm rụng quả trước thu hoạch.
  • Nền dinh dưỡng đủ canxi, bo, kali và nước tưới đều giúp cuống quả bền hơn.
Chelate Asia5 / 20

Neo quả là giữ quả đã già trên cây thêm một thời gian để chờ giá hoặc rải vụ thu hoạch. Các chất điều hòa sinh trưởng ở đây không ngăn được ethylene hoàn toàn mà chỉ làm chậm tác động của nó lên vỏ và cuống quả. Hiệu quả rõ nhất trên cây có múi, nơi GA₃ được dùng để giữ vỏ lâu chuyển màu. Cây chỉ neo được quả khi còn đủ sức, nên dinh dưỡng và nước vẫn là phần nền.

Neo quả cần lưu ý gì khi áp dụng?

  • Phun đúng thời điểm: khi quả đã đạt kích thước nhưng trước lúc bắt đầu chuyển màu.
  • Liều lượng theo nhãn và theo từng loại cây; phun thử trên vài cây trước khi làm đại trà.
  • Tránh phun lúc nắng gắt hoặc sắp mưa; phun lúc sáng sớm hoặc chiều mát.
  • Neo quá lâu làm quả xốp, khô nước, giảm chất lượng và cây kiệt sức, ra hoa vụ sau kém.
  • Kết hợp tưới nước, bón phân và quản lý sâu bệnh; không lạm dụng hormone.
Chelate Asia6 / 20

Neo quả là mượn sức của cây, nên neo càng lâu thì vụ sau càng dễ bị ảnh hưởng. Mỗi giống có giới hạn neo riêng, vượt quá giới hạn này thì chất lượng quả đi xuống rõ rệt. Sau khi thu hoạch quả neo, cần bón phục hồi sớm để cây kịp ra cơi đọt mới.

Các chất ức chế sinh trưởng khác nhau ra sao?

Điểm chung: đều kìm hãm tổng hợp gibberellin, làm lóng ngắn, cây thấp và cứng hơn.

Hoạt chấtĐặc điểmThường dùng cho
Chlormequat clorua (CCC)Làm ngắn lóng thân, cứng cây, chống đổLúa, lúa mì, ngũ cốc
Mepiquat cloruaCùng nhóm với CCC, hạn chế vươn lóngBông vải, ngũ cốc
Daminozide (B9)Giảm vươn thân, lá; hạn chế trên cây thực phẩmHoa, cây cảnh
PaclobutrazolNhóm triazole, tác động mạnh và kéo dàiCây ăn quả, cây cảnh, lúa
UniconazoleNhóm triazole, hoạt tính cao nên dùng liều thấpCây cảnh, cây ăn quả, lúa
Chelate Asia7 / 20

Gibberellin là hormone làm lóng thân vươn dài, nên khi bị kìm hãm thì cây thấp lại, lá dày và xanh đậm hơn, ít đổ ngã khi gặp mưa gió. CCC và mepiquat chặn những bước đầu của quá trình tổng hợp gibberellin, còn paclobutrazol và uniconazole chặn ở bước sau và có hiệu lực mạnh hơn nhiều. Trên cây ăn quả, nhóm triazole còn được dùng để dừng đọt và thúc phân hóa mầm hoa. Daminozide hiện chủ yếu dùng cho hoa và cây cảnh, nhiều nước không cho dùng trên cây thực phẩm.

Chất ức chế sinh trưởng nào ít tồn dư nhất?

  • Paclobutrazol tồn lưu lâu nhất: bám chặt trong đất và trong cây, có thể kéo dài nhiều tháng.
  • Uniconazole cùng nhóm nhưng dùng liều thấp hơn và thời gian tồn lưu trong đất ngắn hơn.
  • CCC và mepiquat clorua tan mạnh trong nước, phân hủy trong đất nhanh hơn nhóm triazole.
  • Lạm dụng paclobutrazol tưới gốc làm cây chùn đọt kéo dài, lá nhỏ, bộ rễ suy và khó phục hồi.
  • Dùng đúng liều theo tuổi cây, đường kính tán và không xử lý liên tục nhiều năm.
Chelate Asia8 / 20

Về tồn dư, nhóm triazole đáng lo hơn nhóm muối amoni bậc bốn như CCC và mepiquat, trong đó paclobutrazol là chất lưu lại trong đất lâu nhất. Lượng thuốc còn trong đất tiếp tục được rễ hút lên, nên vườn xử lý nhiều năm liền dễ bị lùn cây, ra đọt yếu. Chọn hoạt chất phải dựa vào loại cây và mục đích, không nên chỉ nhìn vào tồn dư. Mọi sản phẩm đều phải theo đúng liều lượng và thời gian cách ly trên nhãn.

Hỗn hợp natri nitrophenolat gồm những chất nào?

Hỗn hợp natri nitrophenolat (Compound Sodium Nitrophenolate, viết tắt CSN) gồm ba muối natri.

Thành phầnDạng nguyên liệuTính tan
Natri 5-nitroguaiacolatTinh thể dạng vảy màu đỏ camTan trong nước
Natri ortho-nitrophenolatTinh thể hình kim màu đỏ, có mùi đặc trưngTan trong nước
Natri para-nitrophenolatTinh thể màu vàngTan trong nước
Chelate Asia9 / 20

Đây là nhóm chất kích thích sinh trưởng được dùng rất phổ biến trong các sản phẩm phun lá và tưới gốc. Ba thành phần được phối với nhau theo một tỷ lệ cố định để bổ trợ cho nhau. Nguyên liệu kỹ thuật thường có độ tinh khiết khoảng 98%, ổn định ở nhiệt độ thường nhưng là chất dễ cháy, cần để xa lửa và nguồn nhiệt.

Natri nitrophenolat có tác dụng gì với cây trồng?

  • Thấm nhanh vào cây, thúc đẩy dòng chảy chất nguyên sinh trong tế bào.
  • Tăng sức sống của cây, giúp rễ hút và lá sử dụng dinh dưỡng tốt hơn.
  • Hỗ trợ ra rễ, nảy mầm, ra hoa, đậu quả và phục hồi sau thời tiết bất lợi.
  • Phối được vào phân bón lá, phân tưới gốc và phân bón lót.
  • Có hiệu lực ở nồng độ rất thấp; dùng quá liều không tốt hơn mà còn lãng phí.
Chelate Asia10 / 20

Natri nitrophenolat không phải là phân bón, nó không cung cấp dinh dưỡng mà giúp cây dùng dinh dưỡng hiệu quả hơn. Vì vậy nó thường được phối chung với NPK, vi lượng hoặc amino axit thay vì dùng riêng. Hiệu quả rõ nhất khi cây đang ở giai đoạn cần bật mạnh như sau trồng, sau thu hoạch hoặc sau rét, hạn, ngập. Liều dùng rất nhỏ nên phải cân đong chính xác theo hướng dẫn của sản phẩm.

Khi nào nên dùng kích rễ đơn chất?

  • Kích rễ đơn chất chỉ chứa một loại auxin: NAA, IBA hoặc IAA.
  • IBA: tác động êm, cho nhiều rễ nhỏ; hay dùng cho giâm cành, chiết cành.
  • NAA: hoạt tính mạnh, bền; rễ mập nhưng dễ quá liều.
  • IAA: auxin tự nhiên của cây, kém bền dưới ánh sáng.
  • Phù hợp khi mục tiêu duy nhất là ra rễ: giâm, chiết, nhúng rễ cây con trước khi trồng.
Chelate Asia11 / 20

Auxin là nhóm hormone ra lệnh cho tế bào hình thành rễ mới, nên mọi sản phẩm kích rễ đều xoay quanh ba chất này. Dùng đơn chất thì dễ tính liều và tác động tập trung vào bộ rễ. Điều cần nhớ là auxin ở nồng độ cao lại kìm rễ dài ra và có thể làm cháy đầu rễ, vì vậy luôn pha đúng nồng độ hướng dẫn.

Kích rễ phối hợp có ưu điểm gì?

  • Phối nhiều auxin (NAA, IBA, IAA dạng muối kali) để bổ trợ nhau về tốc độ và số lượng rễ.
  • Thêm axit salicylic giúp cây tăng sức chống chịu khi bộ rễ đang yếu.
  • Thêm vi lượng chelate và natri nitrophenolat để cây có sức nuôi lứa rễ mới.
  • Phù hợp cho cây đang trồng bị suy rễ, sau ngập úng, sau thu hoạch hoặc sau khi xử lý đất.
  • Chọn đơn chất khi chỉ cần ra rễ; chọn dạng phối hợp khi cần phục hồi cả cây.
Chelate Asia12 / 20

Rễ mới chỉ sống và phát triển tiếp khi cây có đủ dinh dưỡng và sức khỏe để nuôi nó. Vì vậy với cây ngoài vườn đang suy yếu, dạng phối hợp thường cho kết quả ổn định hơn so với chỉ dùng một loại auxin. Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối: giâm cành trong vườn ươm thì đơn chất là đủ, còn phục hồi vườn cây thì nên dùng dạng phối hợp.

Fe-EDTA và Fe-EDDHA khác nhau thế nào?

Fe-EDTA

  • Bền ở pH thấp, dưới khoảng 6,5
  • Hợp với đất chua, giá thể, thủy canh và phun lá
  • Ở pH cao, sắt bị nhả ra và kết tủa, cây không hút được
  • Hàm lượng sắt thường khoảng 13%

Fe-EDDHA

  • Bền trong khoảng pH rộng, đến khoảng pH 9
  • Hợp với đất kiềm, đất đá vôi, nước tưới pH cao
  • Chủ yếu dùng tưới gốc
  • Hàm lượng sắt thường khoảng 6%
Chelate Asia13 / 20

Chelate giống như chiếc càng cua giữ lấy ion sắt, không cho sắt kết tủa trong đất để rễ kịp hút. Mỗi loại càng giữ chắc được đến một mức pH nhất định: EDTA chỉ giữ tốt trong môi trường chua đến hơi chua, còn EDDHA giữ được cả trong đất kiềm. Vì vậy việc đầu tiên khi chọn sắt chelate là đo pH đất và pH nước tưới. Dùng Fe-EDTA trên đất kiềm gần như không có tác dụng dù bón nhiều.

Fe-EDDHA của các nguồn khác nhau có giống nhau không?

  • Cùng tên Fe-EDDHA và cùng ghi 6% Fe nhưng chất lượng có thể khác nhau nhiều.
  • Điểm quyết định là tỷ lệ sắt ở dạng ortho-ortho, dạng bền nhất ở pH cao.
  • Nhãn hàng tốt ghi rõ, ví dụ 6% Fe trong đó 4,8% ở dạng ortho-ortho.
  • Hàng có tỷ lệ ortho-ortho thấp vẫn tan đỏ trong nước nhưng nhanh mất tác dụng trên đất kiềm.
  • Yêu cầu nhà cung cấp đưa phiếu phân tích (COA) có chỉ tiêu ortho-ortho trước khi mua.
Chelate Asia14 / 20

Xuất xứ châu Âu hay Trung Quốc không tự nó nói lên chất lượng, con số ortho-ortho mới là thứ cần xem. Phân tử EDDHA có hai kiểu sắp xếp chính: kiểu ortho-ortho giữ sắt rất chắc, kiểu ortho-para giữ yếu hơn và nhả sắt sớm. Hàng giá rẻ thường có tỷ lệ ortho-ortho thấp hoặc không công bố chỉ tiêu này. Tính giá theo lượng sắt ortho-ortho thực có sẽ cho thấy sản phẩm nào kinh tế hơn.

Có phối tất cả vi lượng với nhau được không?

  • Được, nếu dùng dạng chelate: Fe, Mn, Zn, Cu chelate phối chung với bo và molypden.
  • Dạng muối sunphat dễ kết tủa khi gặp lân, canxi hoặc nước có pH cao.
  • Tỷ lệ phối phải theo nhu cầu của cây: sắt, mangan, kẽm, bo cần nhiều hơn đồng và molypden.
  • Thừa một vi lượng có thể cản cây hút vi lượng khác, ví dụ thừa kẽm, mangan gây thiếu sắt.
  • Quan sát lá và phân tích đất, phân tích lá để biết cây đang thiếu chất nào.
Chelate Asia15 / 20

Về mặt hóa học, các vi lượng chelate hòa chung trong một bình mà không phản ứng với nhau, nên hoàn toàn có thể làm hỗn hợp vi lượng đầy đủ. Vấn đề nằm ở tỷ lệ: mỗi loại cây và mỗi loại đất thiếu những chất khác nhau, phối sai tỷ lệ có thể làm thiếu chất này nặng thêm. Màu lá và vị trí lá biểu hiện là gợi ý ban đầu, còn phân tích đất và lá mới cho câu trả lời chắc chắn.

Bổ sung vi lượng thế nào cho an toàn?

  • Bắt đầu từ liều thấp trong khoảng khuyến cáo, quan sát cây rồi mới điều chỉnh.
  • Dung dịch dinh dưỡng thủy canh: phần lớn vi lượng dưới 1 ppm, riêng sắt khoảng 1–3 ppm.
  • Ưu tiên dạng chelate: cây hấp thu tốt hơn và ít gây cháy lá hơn dạng muối vô cơ.
  • Vi lượng dư thừa gây ngộ độc khó chữa hơn thiếu hụt; bo và đồng là hai chất dễ gây cháy lá nhất.
  • Chia nhỏ nhiều lần bón sẽ an toàn hơn bón dồn một lần.
Chelate Asia16 / 20

Cây cần vi lượng với lượng rất nhỏ, và khoảng cách giữa đủ và thừa cũng rất hẹp. Thiếu vi lượng có thể bù lại trong vài ngày bằng cách phun lá, nhưng khi đã thừa thì phải chờ cây ra lứa lá mới và tốn nhiều công rửa đất. Vì vậy nguyên tắc với vi lượng là thà hơi thiếu rồi bổ sung dần còn hơn bón thừa ngay từ đầu.

Sầu riêng nhú mắt cua cần xử lý gì?

  • Nhú mắt cua là lúc mầm hoa vừa lộ ra trên cành; khoảng 10–15 ngày này quyết định hoa ra có đều không.
  • Phá miên trạng: phun kali nitrat (KNO₃) 5–10 g cho 1 lít nước để mắt cua ra đồng loạt.
  • Kéo mắt cua: phun GA₃ liều thấp theo nhãn kèm amino axit và vi lượng để mắt cua vươn dài, khỏe.
  • Theo dõi đọt non: đọt ra cùng lúc sẽ tranh dinh dưỡng với mắt cua và trái non.
Chelate Asia17 / 20

Sau giai đoạn xiết nước tạo mầm, mầm hoa sầu riêng nằm ở trạng thái ngủ dưới vỏ cành. Kali nitrat giúp đánh thức các mầm này cùng lúc, nhờ đó hoa ra tập trung và dễ chăm sóc về sau. Khi mắt cua đã nhú, cây cần được tiếp sức bằng dinh dưỡng dễ hấp thu để chùm hoa phát triển đều. Đây cũng là lúc cây dễ bật đọt non, nên phải quan sát vườn hằng ngày.

Khi nào cần chặn đọt sầu riêng và chặn bằng gì?

  • Đọt non ra trùng lúc mắt cua, xổ nhụy hoặc trái non sẽ giành dinh dưỡng, gây khô mắt cua, rụng hoa, rụng trái.
  • Đọt vừa nhú: chặn lại. Đọt đã bung lá lụa: thúc cho lá mau già thay vì chặn.
  • Nhóm thường dùng để chặn: MKP, mepiquat clorua, canxi chelate và bo.
  • NAA dạng muối natri và ethephon cũng được dùng, nhưng sai liều dễ làm rụng lá, rụng hoa và trái non.
  • Liều của từng chất theo nhãn sản phẩm; phun thử trên vài cây rồi mới làm cả vườn.
Chelate Asia18 / 20

Chặn đọt là làm đọt non ngừng phát triển để dinh dưỡng dồn về hoa và trái. MKP giàu lân và kali giúp lá mau già, mepiquat clorua kìm sự vươn dài của đọt, còn canxi và bo giúp cuống hoa và cuống trái bền hơn. Ethephon và NAA có tác động mạnh hơn nên rủi ro cũng cao hơn, chỉ người đã có kinh nghiệm mới nên dùng. Sau khi phun vài ngày cần kiểm tra lại: đọt đứng lại, lá già và hoa không bị ảnh hưởng là đạt.

Sau khi kéo mắt cua, chăm sóc sầu riêng thế nào?

  • Dỡ bạt phủ gốc khi mắt cua đã ra đều.
  • Tưới nước trở lại theo cách tăng dần, không tưới đẫm đột ngột.
  • Bón phân nuôi hoa cân đối, tránh dư đạm vì đạm cao kích cây ra đọt.
  • Tiếp tục theo dõi đọt non đến khi trái đã lớn và ổn định.
  • Phối hợp đủ các bước: phá miên trạng, kéo mắt cua, quản lý đọt, tưới nước và bón phân.
Chelate Asia19 / 20

Sau thời gian xiết nước, rễ sầu riêng rất nhạy cảm, nếu tưới đẫm ngay cây sẽ bật đọt mạnh và mắt cua dễ bị khô và rụng. Vì vậy lượng nước được nâng lên từ từ qua vài lần tưới cho đến khi trở lại mức bình thường. Giai đoạn này không có công thức cố định cho mọi vườn: tuổi cây, giống, thời tiết và sức cây đều làm kết quả khác đi. Quan sát kỹ và xử lý đúng lúc quan trọng hơn là dùng nhiều loại sản phẩm.

Những điều cần nhớ

  • Ethephon phân hủy trong mô cây và giải phóng ethylene; dùng đúng nồng độ và thời gian cách ly.
  • Nấm xanh, nấm trắng trị côn trùng; nấm tím trị tuyến trùng hại rễ.
  • Paclobutrazol tồn lưu trong đất lâu nhất trong nhóm chất ức chế sinh trưởng.
  • Chọn sắt chelate theo pH: Fe-EDTA cho đất chua, Fe-EDDHA cho đất kiềm.
  • Vi lượng chelate phối chung được, nhưng phải đúng tỷ lệ và bắt đầu từ liều thấp.
Chelate Asia20 / 20

Chín câu hỏi trong bài đều xoay quanh một nguyên tắc: hiểu cơ chế trước rồi mới chọn sản phẩm và liều lượng. Chất điều hòa sinh trưởng có hiệu lực ở nồng độ rất nhỏ, nên sai một chút về liều hoặc thời điểm cũng có thể cho kết quả ngược lại. Hãy luôn đọc nhãn, thử trên diện tích nhỏ và ghi chép lại kết quả của chính vườn mình.

Trắc nghiệm cuối bài

5 câu hỏi về nội dung bài giảng. Trả lời đúng cả 5 câu để nhận một phần quà ngẫu nhiên, gửi kèm đơn hàng kế tiếp của bạn tại Chelate Asia (quà giữ 60 ngày). Mỗi bài được làm tối đa 3 lần.

Câu 1. Ethephon làm trái cây chín nhanh nhờ cơ chế nào?
Câu 2. Loại nấm có ích nào chuyên ký sinh tuyến trùng hại rễ?
Câu 3. Trong các chất ức chế sinh trưởng, chất nào tồn lưu trong đất lâu nhất?
Câu 4. Đất kiềm có pH cao nên chọn loại sắt chelate nào?
Câu 5. Sau khi mắt cua sầu riêng ra đều, nên tưới nước trở lại theo cách nào?

Bài giảng khác

Xem tất cả bài giảng ›

Tính pha