Bỏ qua, tới nội dung chính
Miễn phí vận chuyển đơn từ 800.000đ (đơn hàng nặng: từ 80.000đ/kg). Đơn chưa đạt: phí vận chuyển theo thực tế.
Tư vấn miễn phí 0362180001 Zalo Đăng nhập

Kiến thức phân bón — Khóa K1

Đạm, lân, kali: nguyên liệu và cách tính phối trộn NPK

Ban Kỹ thuật Chelate Asia 25 slide khoảng 19 phút 5 câu trắc nghiệm

Bài mở đầu khóa K1 giới thiệu ba nguyên tố đa lượng đạm, lân, kali và các nguyên liệu chứa chúng. Bài dành cho người mới làm quen với phân bón, nhân viên bán hàng và nhà vườn muốn hiểu con số trên bao phân. Học xong, bạn đọc được hàm lượng N, P₂O₅, K₂O của từng nguyên liệu và tự tính được số kg nguyên liệu cho một tấn NPK bón gốc hoặc bón lá.

KIẾN THỨC PHÂN BÓN K1 · BUỔI 1

Đạm, lân, kali: nguyên liệu và cách tính phối trộn NPK

Ba nguyên tố đa lượng, các nguyên liệu chứa chúng và phép tính đưa nguyên liệu vào công thức NPK bón gốc, bón lá.

Chelate Asia1 / 25

Cây trồng tạo sinh khối như thế nào?

  • Quang hợp: lá dùng ánh sáng ghép CO₂ lấy từ không khí với H₂O do rễ hút lên thành đường và nhả O₂.
  • Hơn 90% chất khô của cây là cacbon, hydro, oxy — đến từ CO₂ và nước, không phải từ phân bón.
  • Phần còn lại là khoáng: đa lượng N, P, K; trung lượng Ca, Mg, S, Si; vi lượng Fe, Zn, Cu, Mn, B, Mo…
  • Thiếu một nguyên tố khoáng thì cây chậm lớn, dù các nguyên tố khác đang dư.
Chelate Asia2 / 25

Nhiều người nghĩ cây lớn lên nhờ phân bón, nhưng phần lớn khối lượng của cây thật ra đến từ không khí và nước. Phân bón chỉ chiếm vài phần trăm chất khô, song lại là phần quyết định bộ máy quang hợp chạy nhanh hay chậm. Vì vậy bón phân đúng là bón để lá làm việc hết công suất, chứ không phải bón càng nhiều càng tốt.

Vai trò của đạm đối với cây trồng

  • Là thành phần của axit amin, protein, enzyme, axit nucleic và diệp lục.
  • Thúc đẩy đẻ nhánh, ra lá, vươn thân — quyết định sinh khối ở giai đoạn sinh trưởng.
  • Thiếu đạm: cây còi cọc, lá già vàng trước, ít chồi, năng suất thấp.
  • Thừa đạm: lá xanh đậm, thân mềm, dễ đổ ngã, dễ nhiễm sâu bệnh, chín muộn, giảm chất lượng nông sản.
Chelate Asia3 / 25

Đạm là nguyên tố cây cần nhiều nhất trong các chất khoáng và cũng là nguyên tố thấy hiệu quả nhanh nhất sau khi bón. Do đạm di động trong cây, khi thiếu cây sẽ rút đạm từ lá già nuôi lá non, nên triệu chứng vàng luôn bắt đầu từ lá phía dưới. Bón thừa đạm cũng hại không kém bón thiếu: cây tốt lá nhưng yếu, dễ sâu bệnh và nông sản khó bảo quản.

Cây hấp thụ đạm ở những dạng nào?

NO₃⁻ (nitrat)

  • Dạng đạm cây trồng cạn hút nhiều nhất trong đất thoáng khí.
  • Mang điện âm nên keo đất không giữ, di chuyển nhanh theo nước, dễ bị rửa trôi.
  • Vào cây phải được khử thành NH₄⁺ rồi mới tổng hợp axit amin, protein.

NH₄⁺ (amoni)

  • Mang điện dương, được keo đất giữ lại nên di chuyển chậm, ít rửa trôi.
  • Vi khuẩn nitrat hóa chuyển dần thành NO₃⁻ khi đất ấm và thoáng.
  • Lúa nước và các cây ưa đất chua hút tốt dạng này.

Đạm hữu cơ và cố định đạm

  • Rễ và lá hút được một lượng nhỏ axit amin, urê.
  • Phần lớn đạm hữu cơ phải được vi sinh vật khoáng hóa thành NH₄⁺.
  • Vi khuẩn cố định đạm biến khí N₂ của không khí thành đạm cây dùng được.
Chelate Asia4 / 25

Rễ cây hút đạm chủ yếu ở hai dạng ion là nitrat và amoni. Nitrat đi nhanh theo nước nên cây lấy được ngay nhưng cũng dễ mất khi mưa lớn; amoni bám vào keo đất nên bền hơn. Sau khi vào cây, nitrat phải được enzyme khử thành amoni rồi mới ghép thành axit amin, vì vậy cây tốn năng lượng hơn khi dùng nitrat.

Vòng tuần hoàn nitơ và cây cố định đạm

  • Cố định đạm: vi khuẩn nốt sần cây họ đậu, vi khuẩn sống tự do và sấm sét chuyển N₂ thành đạm dùng được.
  • Khoáng hóa: vi sinh vật phân giải xác hữu cơ, giải phóng NH₄⁺.
  • Nitrat hóa: vi khuẩn hiếu khí chuyển NH₄⁺ thành NO₂⁻ rồi NO₃⁻.
  • Mất đạm: NO₃⁻ bị rửa trôi, NH₃ bay hơi, và phản nitrat hóa thành khí N₂ khi đất ngập úng.
Chelate Asia5 / 25

Không khí chứa gần bốn phần năm là khí nitơ nhưng cây không dùng trực tiếp được. Vi khuẩn sống trong nốt sần rễ cây họ đậu làm thay việc đó, nên trồng xen hoặc luân canh đậu, lạc là cách bổ sung đạm tự nhiên cho đất. Hiểu vòng tuần hoàn này cũng giúp giải thích vì sao bón đạm phải chia nhiều lần: đạm trong đất luôn chuyển hóa và thất thoát.

Nguyên liệu đạm đơn thường gặp

Nguyên liệuCông thứcN tổng số
Amoniac lỏngNH₃82%
Urê(NH₂)₂CO46%
Amoni nitratNH₄NO₃34%
Amoni cloruaNH₄Cl25%
Canxi xyanamitCaCN₂khoảng 20–21%
Dung dịch amoniacNH₃ hòa tan trong nướckhoảng 20%
Amoni bicacbonatNH₄HCO₃17%
Natri nitratNaNO₃16%
Chelate Asia6 / 25

Bảng này xếp các nguyên liệu chỉ cung cấp đạm theo hàm lượng từ cao xuống thấp. Urê là nguyên liệu đạm đậm đặc dạng rắn phổ biến nhất; amoni clorua và amoni bicacbonat rẻ hơn nhưng hàm lượng thấp. Amoni nitrat là chất oxy hóa mạnh nên việc mua bán, bảo quản bị kiểm soát chặt. Canxi xyanamit tinh khiết chứa nhiều đạm hơn, con số trong bảng là của hàng thương phẩm.

Nguyên liệu đạm có kèm dinh dưỡng khác

Nguyên liệuCông thứcNKèm theo
Amoni sunphat (SA)(NH₄)₂SO₄21%S 24%
DAP (diamoni photphat)(NH₄)₂HPO₄18% (có loại 16%)P₂O₅hh 46% (có loại 45%)
MAP (monoamoni photphat)NH₄H₂PO₄10% hoặc 12%P₂O₅hh 50% hoặc 61%
Kali nitratKNO₃13%K₂Ohh 46%
Canxi nitrat ngậm 4 nướcCa(NO₃)₂·4H₂O11,9%Ca 17% (CaO 23,7%)
Thiourê(NH₂)₂CSkhoảng 36,8%S khoảng 42%
Chelate Asia7 / 25

Nhiều nguyên liệu đưa vào công thức hai chất cùng lúc, nên khi tính phải cộng phần đạm mà chúng mang theo. DAP phổ biến nhất là loại 18-46, ngoài ra có loại 16-45; MAP có loại bón gốc 10-50 và loại tinh khiết tan hoàn toàn 12-61. Khi lập công thức, luôn lấy con số ghi trên phiếu phân tích của đúng lô hàng đang dùng.

Vì sao hàm lượng đạm ghi bằng % N?

Cây hút đạm ở dạng NO₃⁻, NH₄⁺ và một ít axit amin, nhưng nhãn phân bón quy tất cả về % nitơ tổng số (Nts).

%N = (14 × 2) ÷ 60 = 46,7%

  • Urê (NH₂)₂CO có khối lượng phân tử 60, trong đó có 2 nguyên tử N: 14 × 2 = 28.
  • %N = 28 ÷ 60 = 46,7%; hàng thương phẩm công bố 46%.
  • Trong đất, urê thủy phân: (NH₂)₂CO + 2H₂O → (NH₄)₂CO₃, rồi cho NH₄⁺ cây hút được.
  • Mọi nguyên liệu đều tính như vậy: khối lượng N chia cho khối lượng phân tử.
Chelate Asia8 / 25

Dù nguyên liệu là urê, SA hay nitrat, nhãn phân bón đều quy về một thước đo chung là phần trăm nitơ tổng số, viết tắt Nts. Nhờ vậy ta so sánh được các loại phân với nhau và tính được lượng nguyên liệu cần dùng. Con số lý thuyết của urê là 46,7%, hàng thương phẩm còn một ít ẩm và tạp chất nên công bố 46%.

Chọn nguyên liệu đạm theo loại phân

Loại phânĐạm (Nts)Nguyên liệu đạm thường dùng
NPK 5-10-3 bón gốc5%Amoni clorua, SA; đôi khi thêm urê, MAP 10-50, DAP nghiền
NPK 30-10-10 bón gốc30%Urê là chính; SA hoặc amoni clorua; MAP 10-50, DAP 18-46
NPK 30-10-10 bón lá30%Urê, SA loại tinh khiết, MAP 12-61 (tan hoàn toàn)
Chelate Asia9 / 25

Hàm lượng đạm của sản phẩm quyết định nguyên liệu được chọn. Công thức thấp đạm như 5-10-3 dùng được nguyên liệu rẻ, hàm lượng thấp; công thức 30% đạm buộc phải lấy urê làm nguồn chính vì SA hay amoni clorua không đủ đậm đặc. Phân bón lá đòi hỏi thêm một điều kiện: nguyên liệu phải tan hết trong nước và ít tạp chất để không cháy lá, không tắc béc phun.

Tính lượng nguyên liệu đạm cho một tấn NPK

Lượng nguyên liệu (kg/tấn) = % dinh dưỡng cần có ÷ % dinh dưỡng của nguyên liệu × 1.000.

  • NPK 5-10-3, chỉ dùng SA (21% N): 5 ÷ 21 × 1.000 = 238 kg SA/tấn, tức 23,8%.
  • NPK 5-10-3, chia đôi đạm cho SA và amoni clorua: SA = 2,5 ÷ 21 × 1.000 = 119 kg/tấn.
  • Amoni clorua (25% N) = 2,5 ÷ 25 × 1.000 = 100 kg/tấn.
  • Bài tập: NPK 30-10-10 bón gốc, DAP phối chung đã góp 3,9% N. Cần bao nhiêu urê?
  • Lời giải: (30 − 3,9) ÷ 46 × 1.000 = 567 kg urê/tấn.
Chelate Asia10 / 25

Phép tính chỉ là một phép chia: muốn bao nhiêu phần trăm dinh dưỡng thì chia cho hàm lượng của nguyên liệu, rồi nhân 1.000 để ra số kg trên một tấn thành phẩm. Khi công thức có nguyên liệu mang hai chất như DAP, phải trừ phần đạm DAP đã góp trước rồi mới tính urê. Trong bài tập, 3,9% đạm ấy đến từ 217 kg DAP 18-46 dùng để lấy đủ 10% lân.

Vai trò của lân và dạng lân cây hấp thụ

  • Lân nằm trong ATP (phân tử mang năng lượng), ADN, ARN và màng tế bào.
  • Kích thích ra rễ, đẻ nhánh, phân hóa mầm hoa, đậu quả và chắc hạt.
  • Cây hút lân chủ yếu ở dạng H₂PO₄⁻ (đất chua đến trung tính) và HPO₄²⁻ (đất kiềm).
  • Thiếu lân: rễ kém phát triển, cây còi, lá già xanh tối hoặc ngả tím đỏ, chín muộn.
  • Nhãn phân bón ghi lân bằng % P₂O₅ hữu hiệu (P₂O₅hh) — phần lân cây dùng được.
Chelate Asia11 / 25

Lân là nguyên tố của năng lượng và của bộ rễ: mọi hoạt động cần năng lượng trong tế bào đều dùng hợp chất chứa photpho. Cây cần lân sớm, ngay từ khi ra rễ, nên lân thường được bón lót. Phân lân cung cấp photpho dưới dạng các ion photphat, và giá trị của phân được đánh giá bằng phần trăm P₂O₅ hữu hiệu chứ không phải lân tổng số.

Lân hoạt động trong đất như thế nào?

  • Lân hầu như không di chuyển trong đất, chỉ lan rất ngắn quanh hạt phân, nên cần bón gần vùng rễ.
  • Đất chua: lân bị sắt và nhôm giữ chặt. Đất kiềm: lân kết tủa với canxi.
  • Lân dễ tiêu nhất khi pH đất ở khoảng 6–7.
  • Chất hữu cơ và nấm rễ cộng sinh giúp cây lấy được nhiều lân hơn.
Chelate Asia12 / 25

Khác với đạm, lân gần như đứng yên tại chỗ bón. Phần lớn lân bón vào bị đất giữ lại dưới dạng khó tan, cây chỉ lấy được một phần trong vụ đầu. Vì thế hiệu quả phân lân phụ thuộc nhiều vào cách bón: bón lót, bón gần rễ, giữ pH đất hợp lý và tăng chất hữu cơ sẽ giúp cây lấy được nhiều lân hơn.

Nguyên liệu lân thường gặp

Nguyên liệuCông thứcP₂O₅hhKèm theo
Supe lân đơnCa(H₂PO₄)₂ + CaSO₄16%S 11–12%; Ca 18–21%
Supe lân képCa(H₂PO₄)₂·H₂O44–46%Canxi; hầu như không có S
Lân nung chảyThủy tinh photphat – silicat Ca, Mg15–17%CaO 25–30%; MgO 15–17%; SiO₂ 24–32%
DAP(NH₄)₂HPO₄46% (có loại 45%)N 18% (có loại 16%)
MAPNH₄H₂PO₄50% hoặc 61%N 10% hoặc 12%
MKP (monokali photphat)KH₂PO₄52%K₂Ohh 34%
DKP (dikali photphat)K₂HPO₄41%K₂Ohh 54%
Chelate Asia13 / 25

Supe lân đơn và lân nung chảy là hai loại lân bón gốc phổ biến, hàm lượng thấp nhưng kèm nhiều trung lượng. Supe lân tan trong nước và có tính chua; lân nung chảy không tan trong nước, chỉ tan trong axit yếu do rễ cây tiết ra, có tính kiềm nên hợp với đất chua. Lân nung chảy là một dạng thủy tinh nên không có công thức phân tử cố định. Các loại DAP, MAP, MKP, DKP là lân đậm đặc, dùng cho công thức hàm lượng cao.

Quy đổi giữa P và P₂O₅

% P₂O₅ = % P × 2,29

  • Hệ số P₂O₅/P = (31 × 2 + 16 × 5) ÷ (31 × 2) = 142 ÷ 62 = 2,29.
  • Ví dụ MKP (KH₂PO₄): khối lượng phân tử = 39 + 2 + 31 + 16 × 4 = 136.
  • %P = 31 ÷ 136 = 22,8%.
  • %P₂O₅ = 22,8% × 2,29 = 52%.
Chelate Asia14 / 25

Trong phân bón không có chất nào thật sự là P₂O₅; đây chỉ là cách quy ước để ghi hàm lượng lân. Muốn đổi từ photpho nguyên tố sang P₂O₅ thì nhân 2,29, đổi ngược lại thì chia 2,29. Tính thử với MKP tinh khiết ra đúng con số 52% ghi trên bao.

Lân tổng số, lân hữu hiệu và axit tự do

  • Lân tổng số = lân hữu hiệu + lân khó tan (cây chưa dùng được).
  • Lân hữu hiệu gồm lân tan trong nước và lân tan trong dung dịch citrat hoặc axit citric 2%.
  • Axit tự do trong supe lân là axit photphoric (H₃PO₄) còn dư; nhiều quá làm phân ẩm, chua, dễ hại rễ non.
  • Đọc nhãn: phân ghi 15% P₂O₅ tổng số và 8–10% P₂O₅hh thì cây chỉ dùng được 8–10%.
  • Tên gọi na ná "supe lân" không nói lên chất lượng; luôn so chỉ tiêu P₂O₅hh.
Chelate Asia15 / 25

Ba con số này hay bị nhầm khi đọc nhãn supe lân và lân nung chảy. Lân hữu hiệu là phần cây dùng được trong vụ; lân tổng số còn gồm cả phần quặng chưa phân giải nằm lại trong đất rất lâu. Axit tự do là lượng axit photphoric còn dư sau sản xuất supe lân, tan trong nước, nhưng tiêu chuẩn luôn khống chế ở mức thấp vì nó làm phân ẩm và chua. Hai sản phẩm có tên gọi gần giống nhau có thể chênh nhau gần gấp đôi về lân hữu hiệu.

Chọn nguyên liệu lân theo loại phân

Loại phânP₂O₅hhNguyên liệu lân thường dùng
NPK 5-10-3 bón gốc10%Supe lân, lân nung chảy; đôi khi thêm MAP 10-50, DAP nghiền
NPK 30-10-10 bón gốc10%MAP 10-50, DAP 18-46; không dùng supe lân, lân nung chảy
NPK 30-10-10 bón lá10%MAP 12-61, MKP, DKP (tan hoàn toàn trong nước)
Chelate Asia16 / 25

Cũng như đạm, nguyên liệu lân được chọn theo hàm lượng và độ tan mà sản phẩm đòi hỏi. Công thức thấp như 5-10-3 dùng supe lân, lân nung chảy vừa rẻ vừa có thêm canxi, magie, lưu huỳnh, silic. Công thức cao phải dùng MAP, DAP; còn phân bón lá chỉ dùng loại tan hoàn toàn như MAP 12-61, MKP, DKP.

Tính lượng nguyên liệu lân cho NPK 5-10-3

  • Chỉ dùng supe lân đơn (16% P₂O₅hh): 10 ÷ 16 × 1.000 = 625 kg/tấn.
  • Phối supe lân và lân nung chảy, chia 10% lân theo tỷ lệ 6 : 4.
  • Supe lân: 6 ÷ 16 × 1.000 = 375 kg/tấn.
  • Lân nung chảy (15% P₂O₅hh): 4 ÷ 15 × 1.000 = 267 kg/tấn.
  • Kiểm tra tổng: 238 kg SA + 625 kg supe lân + 50 kg KCl = 913 kg; còn lại 87 kg là phụ gia.
Chelate Asia17 / 25

Với supe lân 16%, riêng phần lân đã chiếm hơn sáu tạ trong một tấn thành phẩm, vì vậy công thức thấp như 5-10-3 mới còn chỗ cho nguyên liệu này. Khi phối hai nguồn lân, chia 10% lân thành hai phần rồi tính riêng từng nguyên liệu theo hàm lượng của nó. Sau cùng luôn cộng tất cả nguyên liệu lại: tổng phải không vượt quá 1.000 kg, phần thiếu được bù bằng phụ gia.

Vì sao NPK 30-10-10 không dùng supe lân?

  • Muốn có 10% P₂O₅hh từ supe lân cần 10 ÷ 16 × 1.000 = 625 kg/tấn.
  • Riêng 30% N từ urê đã cần 30 ÷ 46 × 1.000 = 652 kg/tấn.
  • 625 + 652 = 1.277 kg, chưa kể kali — vượt quá 1 tấn nên không thể phối.
  • Supe lân không tan hoàn toàn và ảnh hưởng đến màu của sản phẩm.
  • Công thức đạm cao vì vậy phải dùng lân đậm đặc: DAP, MAP.
Chelate Asia18 / 25

Đây là câu hỏi kiểm tra xem người lập công thức có cộng tổng nguyên liệu hay không. Nguyên liệu hàm lượng thấp chiếm quá nhiều chỗ, nên công thức đạm cao bắt buộc dùng lân đậm đặc như DAP, MAP. Ngoài ra urê trộn với supe lân rất dễ chảy nước, đóng bánh; supe lân lại không tan hết và làm sản phẩm xỉn màu.

Vai trò của kali và dòng vận chuyển trong cây

  • Kali không nằm trong hợp chất hữu cơ nào của cây mà tồn tại ở dạng ion K⁺, hoạt hóa nhiều enzyme.
  • Điều khiển đóng mở khí khổng, giữ nước, giúp cây chịu hạn và chịu rét tốt hơn.
  • Vận chuyển đường từ lá về quả, củ, hạt: quả lớn, ngọt, lên màu đẹp, hạt chắc.
  • Làm thân cứng, giảm đổ ngã, tăng sức chống chịu.
  • Thiếu kali: mép và chóp lá già vàng rồi cháy khô, quả nhỏ, nhạt.
  • Nhãn phân bón ghi kali bằng % K₂O hữu hiệu (K₂Ohh) — phần kali tan, cây hút ở dạng K⁺.
Chelate Asia19 / 25

Kali được ví như người điều phối giao thông trong cây: nó giữ áp lực nước của tế bào, đóng mở khí khổng và đẩy dòng đường từ lá về nơi tích lũy. Vì thế kali được bón nhiều vào giai đoạn nuôi quả, nuôi củ, làm hạt. Phân kali cung cấp ion K⁺, và độ dinh dưỡng được tính bằng phần trăm K₂O hữu hiệu, tức phần kali tan được.

Nguyên liệu kali thường gặp

Nguyên liệuCông thứcK₂OhhKèm theo
Kali clorua (MOP)KCl60%Có clo (Cl⁻)
Kali sunphat (SOP)K₂SO₄50–52%S 18%
Kali nitratKNO₃46%N 13%
MKP (monokali photphat)KH₂PO₄34%P₂O₅hh 52%
DKP (dikali photphat)K₂HPO₄54%P₂O₅hh 41%
Kali cacbonatK₂CO₃66–68%Tính kiềm mạnh
Chelate Asia20 / 25

Kali clorua là nguồn kali rẻ và phổ biến nhất cho phân bón gốc, nhưng mang theo clo. Kali sunphat không có clo, lại kèm lưu huỳnh, nên dùng cho cây mẫn cảm clo và cây cần chất lượng cao. Kali nitrat, MKP, DKP tan hoàn toàn và sạch, là nguyên liệu của phân bón lá và phân tưới nhỏ giọt. Kali cacbonat có hàm lượng cao nhất nhưng kiềm mạnh, chỉ dùng trong một số công thức dạng lỏng.

Quy đổi giữa K và K₂O

% K₂O = % K × 1,2

  • Hệ số K₂O/K = (39 × 2 + 16) ÷ (39 × 2) = 94 ÷ 78 = 1,205, làm tròn 1,2.
  • Ví dụ KNO₃: khối lượng phân tử = 39 + 14 + 16 × 3 = 101.
  • %K = 39 ÷ 101 = 38,6%.
  • %K₂O = 38,6% × 1,205 = 46,5% với KNO₃ tinh khiết; hàng thương phẩm công bố 46%.
  • Nguyên liệu kém tinh khiết thì nhân thêm độ tinh khiết: ví dụ 96% → 46,5% × 0,96 = 44,6%.
Chelate Asia21 / 25

Giống như lân, kali trên nhãn được quy về dạng oxit K₂O. Hệ số chính xác là 1,205, thường làm tròn thành 1,2. Kali nitrat tinh khiết tính ra 46,5% K₂O, hàng thương phẩm công bố 46%. Nếu nguyên liệu lẫn tạp chất thì nhân thêm độ tinh khiết, vì vậy hai lô hàng cùng tên có thể cho hàm lượng khác nhau.

Chọn nguyên liệu kali theo loại phân

Loại phânK₂OhhNguyên liệu kali thường dùng
NPK 5-10-3 bón gốc3%Kali clorua; đôi khi dùng kali sunphat
NPK 30-10-10 bón gốc10%Kali sunphat, có thể phối KCl; không dùng MKP, DKP, K₂CO₃
NPK 30-10-10 bón lá10%KNO₃, MKP, DKP, K₂SO₄; đôi khi K₂CO₃; không dùng KCl
Chelate Asia22 / 25

Phân bón gốc hàm lượng thấp dùng kali clorua vì giá rẻ. Công thức cao hơn và cây mẫn cảm clo chuyển sang kali sunphat, có thể phối một phần kali clorua để giảm giá thành. Phân bón lá dùng các nguồn kali tan hoàn toàn, không clo như kali nitrat, MKP, DKP; kali clorua không được dùng cho phân bón lá.

Tính lượng nguyên liệu kali cho NPK 30-10-10

  • Chỉ dùng K₂SO₄ (50% K₂Ohh): 10 ÷ 50 × 1.000 = 200 kg/tấn.
  • Chia đôi kali cho K₂SO₄ và KCl: K₂SO₄ = 5 ÷ 50 × 1.000 = 100 kg/tấn.
  • KCl (60% K₂Ohh) = 5 ÷ 60 × 1.000 = 83 kg/tấn.
  • Ráp cả công thức: 567 kg urê + 217 kg DAP 18-46 + 200 kg K₂SO₄ = 984 kg/tấn.
  • 217 kg DAP cho đúng 10% P₂O₅hh và 3,9% N — khớp với bài tập ở phần đạm.
Chelate Asia23 / 25

Phần kali tính đúng theo công thức đã dùng cho đạm và lân. Ráp ba phần lại ta có một công thức hoàn chỉnh cho NPK 30-10-10 bón gốc: urê, DAP và kali sunphat cộng lại 984 kg, còn 16 kg cho phụ gia chống vón, tạo màu. Khi tổng vượt 1.000 kg thì công thức không khả thi và phải đổi sang nguyên liệu đậm đặc hơn.

Có dùng KCl làm phân bón lá NPK 10-10-30 được không?

  • Xét riêng hàm lượng thì được: 30 ÷ 60 × 1.000 = 500 kg KCl/tấn.
  • Nhưng KCl mang theo nhiều clo; clo nồng độ cao gây cháy lá, giảm quang hợp, nhất là ở cây mẫn cảm clo.
  • KCl có chỉ số muối cao: dung dịch đậm đọng trên mặt lá rút nước của tế bào, làm héo và cháy lá.
  • Cây lấy kali chủ yếu qua rễ; phun lá chỉ bổ sung một phần nhỏ nên càng cần nguồn kali sạch, an toàn cho lá.
  • Phân bón lá vì thế dùng KNO₃, MKP, DKP hoặc K₂SO₄ thay cho KCl.
Chelate Asia24 / 25

Xét về con số thì công thức vẫn ráp được, nhưng phân bón lá tiếp xúc trực tiếp với mô lá nên phải xét cả độ an toàn. Kali clorua có chỉ số muối cao và chứa gần một nửa khối lượng là clo; phun đậm lên lá dễ làm cháy mép lá, nhất là ở cây mẫn cảm clo như thuốc lá, khoai tây, sầu riêng. Vì vậy phân bón lá giàu kali luôn đi từ kali nitrat, MKP, DKP hoặc kali sunphat.

Tóm tắt: đa lượng, nguyên liệu và phép tính NPK

  • Đạm ghi theo % N tổng số, lân theo % P₂O₅ hữu hiệu, kali theo % K₂O hữu hiệu.
  • Quy đổi: P × 2,29 = P₂O₅; K × 1,2 = K₂O.
  • Lượng nguyên liệu (kg/tấn) = % cần có ÷ % của nguyên liệu × 1.000; cộng tổng không quá 1.000 kg.
  • Công thức hàm lượng cao phải dùng nguyên liệu đậm đặc: urê, DAP, MAP, kali sunphat.
  • Phân bón lá chỉ dùng nguyên liệu tan hoàn toàn, không dùng KCl, supe lân, lân nung chảy.
Chelate Asia25 / 25

Buổi học này đặt nền cho mọi phép tính phối trộn: biết nguyên liệu chứa gì, bao nhiêu phần trăm, và biết cách chia để ra số kg cần dùng. Các buổi tiếp theo của khóa giới thiệu trung lượng, vi lượng, cách đưa chúng vào công thức và các đơn vị đo thường gặp trên nhãn phân bón.

Trắc nghiệm cuối bài

5 câu hỏi về nội dung bài giảng. Trả lời đúng cả 5 câu để nhận một phần quà ngẫu nhiên, gửi kèm đơn hàng kế tiếp của bạn tại Chelate Asia (quà giữ 60 ngày). Mỗi bài được làm tối đa 3 lần.

Câu 1. Vì sao nitrat (NO₃⁻) dễ bị rửa trôi hơn amoni (NH₄⁺)?
Câu 2. Cần bao nhiêu kg SA (21% N) để có 5% đạm trong một tấn NPK 5-10-3?
Câu 3. Muốn đổi hàm lượng photpho nguyên tố (P) sang P₂O₅ thì làm thế nào?
Câu 4. Vì sao NPK 30-10-10 bón gốc không dùng supe lân làm nguồn lân?
Câu 5. Lý do chính không dùng kali clorua (KCl) cho phân bón lá là gì?

Bài giảng khác

Xem tất cả bài giảng ›

Tính pha