Nho mà lá nhỏ xíu, chùm hoa lưa thưa, trái chín không đều lại lẫn nhiều hạt lép nhỏ như hạt đậu là dấu hiệu quen thuộc của thiếu kẽm. Theo khuyến nông Đại học California (Mỹ), kẽm là vi lượng thiếu phổ biến nhất trên nho ở bang này. Phun lá là cách chữa nhanh, nhưng phun gì, pha bao nhiêu, vào lúc nào thì không phải ai cũng nắm. Bài này gom các con số từ tài liệu khuyến nông Đại học California, quy ra lít nước và diện tích để bà con dễ làm.
Trước khi phun: xác định cây thiếu gì
Khuyến nông California khuyên đừng phun đa vi lượng kiểu "cho chắc ăn". Lý do là trong một vườn thường chỉ thiếu một nguyên tố, mà trong bình đa vi lượng thì nguyên tố đó lại không đủ để chữa. Cách làm đúng là lấy mẫu cuống lá đi phân tích rồi phun đúng chất thiếu. Riêng kẽm, cuống lá dưới 15 ppm là thiếu, từ 15 đến 26 ppm là đáng ngờ, trên 26 ppm là đủ.
Công thức phun kẽm trước khi nở hoa
Nguồn Đại học California ghi: 4 lb kẽm sunphat (36% Zn) cộng 3 lb vôi, hòa trong 100 gallon nước cho mỗi acre. Đổi ra hệ mét:
Nồng độ: khoảng 4,8 g kẽm sunphat và 3,6 g vôi cho mỗi lít nước.
Bình 16 lít: khoảng 77 g kẽm sunphat và 58 g vôi.
1.000 m²: khoảng 93 lít nước, hòa 450 g kẽm sunphat và 340 g vôi. Tính cho 1 ha là khoảng 935 lít nước, 4,5 kg kẽm sunphat, 3,4 kg vôi.
Nguyên liệu kẽm bà con có thể dùng kẽm sunphat monohydrat (hàm lượng kẽm xấp xỉ 35–36%). Vôi ở đây đóng vai trò chất làm dịu để lá khỏi bị cháy. Nếu dùng loại kẽm sunphat "trung hòa" (basic) có tới 50% Zn thì pha theo hướng dẫn trên nhãn của loại đó.
Thời điểm: phun 2–3 tuần trước khi nở hoa, lúc đó mới ảnh hưởng được đến đậu trái. Thí nghiệm của Đại học California phun trước nở rộ khoảng 2 đến 2,5 tuần. Phun mùa thu sau thu hoạch, kiểu vẫn làm trên cây ăn trái khác, không thấy hiệu quả trên nho.
Phun đủ nước mới ăn: loãng tốt hơn đậm đặc
Hai tác giả Christensen và Jensen so sánh phun lượng nước lớn (1.169 lít/ha, có kèm chất bám dính 15 ml/100 lít) với phun cô đặc (234 lít/ha). Kết quả: phun loãng, ướt đều, cho kẽm vào chồi non nhiều hơn. Cho nên đừng cố cô đặc cho đỡ nước; hãy phun ướt đều chùm hoa và mặt dưới lá. Cũng theo nhóm này, kẽm sunphat đạt hiệu quả tốt hơn chelate kẽm ở mức khuyến cáo thương mại; chelate đắt hơn mà không có lợi thế.
Mangan và bo
Mangan: nguồn nêu 2–3 lb mangan sunphat cho 100 gallon, tức khoảng 2,4–3,6 g/lít (bình 16 lít khoảng 38–58 g). Loại mangan sunphat monohydrat có hàm lượng Mn khác nhau tùy nhà sản xuất, nên đối chiếu nhãn. Chelate mangan cũng không hơn gì dạng sunphat.
Bo: 2–3 lb Solubor (20% B) cho mỗi acre mỗi lần phun, tức 2,2–3,4 kg/ha (220–340 g trên 1.000 m²), và không quá 5 lb/acre (khoảng 5,6 kg/ha) trong cả năm. Nguồn không nêu lượng nước riêng; nếu bà con phun cùng lượng nước ướt đều như công thức kẽm thì ra khoảng 2,4–3,6 g/lít (con số này do Chelate Asia tính). Bo hay được bón qua đất hơn, và khoảng an toàn rất hẹp. Có thể dùng Solubor theo đúng nhãn, đừng tự tăng liều.
Sắt: khó chữa nhất vì sắt bị "kẹt" trong lá, không chạy đi nơi khác. Thường phải phun lặp lại bằng chelate sắt ở liều nhãn, và lá hồi không đều, vẫn lốm đốm xanh.
Đạm, lân, kali, canxi: phun lá có đáng không
Khuyến nông California nói thẳng: với nho, phun lá đa lượng nhìn chung không hiệu quả và không thực tế. Nhiều thí nghiệm phun urê, kali nitrat hay NPK nhiều năm liền không làm tăng hàm lượng trong lá, cũng không cải thiện sinh trưởng. Phun canxi cũng không giảm được chứng trái nhũn nước (waterberry) trên nho ăn tươi; canxi nitrat còn làm chứng này nặng hơn vì lượng đạm đi kèm. Muốn bổ sung đa lượng thì bón qua đất. Ngoại lệ là magie sunphat, có thể thử tạm thời khi thiếu magie, song vẫn phải kèm bón gốc.
Lưu ý khi pha
Hòa từng chất trong xô riêng cho tan, rồi đổ vào bình đã có khoảng nửa lượng nước, khuấy đều rồi bù đủ nước.
Kẽm sunphat dạng trung hòa không tan hoàn toàn, cần khuấy liên tục; phun xong nhớ súc bình và ống dẫn cho sạch.
Trộn phân vi lượng chung với thuốc bảo vệ thực vật có thể làm cây dễ ngộ độc, thậm chí làm vỏ trái bị xước. Chưa chắc thì phun thử vài dây trước.
Không phun quá liều, nhất là bo. Cho phun thử một vài hàng, chừa vài hàng đối chứng rồi so sánh sau ít ngày.
Đeo găng, khẩu trang khi pha; không phun lúc nắng gắt hay trời sắp mưa.
Mùa vụ nho ở ta khác xứ họ, nên lấy mốc là nở hoa, đừng lấy theo lịch tháng.
Tóm lại
Muốn phun lá cho nho có hiệu quả: xác định thiếu chất nào, phun đúng chất đó (kẽm là thường gặp nhất), phun 2–3 tuần trước nở hoa, pha loãng, phun ướt đều chùm hoa và mặt dưới lá. Bà con cần tư vấn thêm về nguyên liệu, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: UC Cooperative Extension Tulare County, Foliar Fertilization of Grapevines (Pub. NG6-94, P. Christensen); UC Cooperative Extension, Zinc Deficiency in Grapes (L.R. Wunderlich); P. Christensen và F. Jensen, Grapevine response to concentrate and to dilute application of two zinc compounds, Am. J. Enol. Vitic. 29(3), 1978.