NPK 17-17-17+TE: Công thức phối trộn phân bón gốc tham khảo

Bón lót trước khi trồng, bón thúc lúc cây phát triển thân lá hay bón phục hồi sau thu hoạch, có lúc cây cần đạm, lân, kali ngang nhau ở mức cao. Bài này chia sẻ công thức NPK 17-17-17+TE trộn khô để bón gốc, có thêm lưu huỳnh, bo và chút vi lượng chelate. Kali lấy từ kali sunphat nên không có clo. Lượng dưới đây tính cho 1.000 kg (1 tấn) thành phẩm; trộn 100 kg thì chia mỗi dòng cho 10.

Thành phần cho 1.000 kg (1 tấn) thành phẩm

Bộ phận kỹ thuật đã hiệu chỉnh: công thức gốc dùng 250 kg urê, 380 kg DAP, 330 kg kali sunphat. Tính lại từng dòng theo hàm lượng chuẩn thì đạm ra 17,58%, cao hơn con số 17 trên tên hơn nửa điểm, trong khi lân 17,1% và kali 17,16% vừa khít. Vì vậy chúng tôi bớt 10 kg urê, thêm 5 kg DAP và 5 kg kali sunphat: tổng vẫn 1 tấn, vi lượng giữ nguyên, ba chất chính còn 17,2 - 17,33 - 17,42. Dùng DAP loại 18-46 thì đạm lên khoảng 18%, lân khoảng 17,7%; vẫn dùng được, chỉ cần tính lượng bón theo con số thực. Canxi, magie chỉ khoảng 0,1%, nên không thay được phân canxi, phân magie.

Nguyên liệu: cách chọn và tác dụng từng loại

• Urê: hạt trắng, khô, rời. Bao rách, hạt dính thành tảng là đã ngấm nước. Nên chọn urê hạt to (hạt đục), cỡ hạt gần DAP hơn urê hạt nhỏ.

• DAP: hạt cứng, tròn đều; bóp mạnh mới vỡ là tốt. Hạt mềm, bở, nhiều bụi, mùi khai nồng là hàng ẩm hoặc kém. DAP cho cả lân lẫn đạm.

• Kali sunphat: trắng ngà, khô. Theo Khuyến nông Đại học Mississippi (Hoa Kỳ), tính trên cùng lượng kali, chỉ số muối của kali sunphat là 14, chưa bằng nửa kali clorua (32), nên ít gây mặn rễ. Chọn hàng ghi rõ hàm lượng như Kali sunphat K2SO4 (K2O 52%, S 18%).

• Bo DOT, magie sunphat, các loại EDTA: bột hoặc tinh thể tan hoàn toàn, hòa thử không cặn. Bo dùng loại ghi rõ 20,5% như Bo DOT tan trong nước; kẽm dùng Kẽm chelate Zn-EDTA-15. Bột vón cứng, đổi màu là đã hút ẩm.

Cách trộn

• Cỡ hạt càng đều càng tốt. Khuyến nông Đại học Mississippi lưu ý nguyên liệu khác cỡ hạt sẽ tách lớp khi xúc, chở và rải; cỡ hạt tương đồng là điều quan trọng nhất để phân trộn giữ đều. Tài liệu của Trung tâm Phát triển Phân bón Quốc gia TVA (Hoa Kỳ) cho biết DAP và kali hạt là hai nguyên liệu trộn phổ biến nhất, urê nên có cỡ hạt khớp với chúng.

• Bước 1 – trộn mồi: 40 kg vi lượng và magie sunphat đổ chung với khoảng 100 kg kali sunphat, đảo đến khi hết vệt bột riêng. Trộn thẳng vào cả tấn dễ chỗ nhiều chỗ ít.

• Bước 2: thêm phần kali sunphat còn lại và DAP, đảo đều. Bước 3: cho urê vào sau cùng, đảo vài lượt rồi đóng bao. Trộn trên bạt khô, có mái che.

Lưu ý khi trộn

• Bộ urê – DAP – kali sunphat dễ trộn: không có supe lân, không có phân nitrat, nên tránh được hai cặp kỵ hay gặp của urê (với supe lân dễ nhả nước làm nhão; với amoni nitrat hút ẩm cực mạnh).

• Trời ẩm phải cẩn thận: theo tài liệu TVA, urê hút ẩm khi độ ẩm không khí vượt khoảng 75%, mức vẫn là thấp với vùng khí hậu ẩm. Mùa nồm, mưa dầm: trộn vừa đủ dùng, đóng bao ngay, không để đống phân hở qua đêm.

• Không trộn chung vôi, tro bếp: urê và đạm amoni gặp chất kiềm bay amoniac, mất đạm. Bón vôi thì bón riêng, cách vài tuần.

• Đeo khẩu trang, găng tay, kính khi trộn; rửa tay trước khi ăn uống; để xa trẻ em, thức ăn chăn nuôi.

Bảo quản

Đóng bao hai lớp (bao dệt ngoài, túi nilon trong), buộc kín, kê cao, để nơi khô thoáng, ghi ngày trộn. Trộn đủ dùng cho một đợt bón, không trộn dồn cả năm. Vón nhẹ, đập là tơi thì vẫn dùng; ướt nhão, chảy nước thì lượng phân mỗi nắm không còn đều.

Nồng độ sử dụng khuyến cáo

Rải khô quanh gốc

• Lượng bón tùy cây và phân tích đất, nhưng trần liều mỗi lần do bo quyết định. Khuyến nông Đại học Nebraska (Hoa Kỳ) khuyên mỗi lần bón bo vào đất không quá 1 pound mỗi mẫu Anh, khoảng 1,1 kg bo/ha, và nên rải đều.

• Công thức có 0,205% bo, nên mỗi lần tối đa khoảng 500 kg/ha, tức 50 kg cho 1.000 m², khoảng 50 g mỗi mét vuông vùng rễ.

• Cây cần thêm đạm, kali thì bổ sung phân đơn không có bo; đang dùng phân khác có bo thì cộng dồn. Rải theo hình chiếu tán, cách gốc, bón xong lấp đất hoặc tưới đẫm.

Hòa nước tưới gốc

• Liều trong công thức gốc: 5 g phân cho 1 lít nước, tức 80 g cho bình 16 lít và 1 kg cho phuy 200 lít. Khuấy kỹ cho tan hết; kali sunphat tan chậm nhất.

• Dung dịch 5 g/L khá đậm (0,5%): chỉ tưới lên đất đã ẩm quanh gốc, không phun lá, không châm qua ống nhỏ giọt; cây con pha loãng hơn. Mỗi mét vuông vùng rễ tối đa 10 lít mỗi lần (bằng 50 g phân).

Ở nồng độ này cây nhận được bao nhiêu

Nồng độ (ppm) = hàm lượng (%) × số gam mỗi lít × 10. Với 5 g/L và khi rải 500 kg/ha:

Đây là lượng đưa vào đất, không phải lượng cây hút hết. Hao nhất là đạm urê: theo Khuyến nông Đại học bang Montana (Hoa Kỳ), urê rải trên đất ẩm rồi đất khô dần mất đạm nhiều nhất, có thể tới 22% trong một tuần; cần một trận mưa khoảng 13 mm trở lên mới kéo urê xuống đất, mưa lắt nhắt có khi còn mất nhiều hơn. Vì vậy bón xong nên lấp đất hoặc tưới đẫm.

Về sắt: theo Khuyến nông Đại học bang North Dakota (Hoa Kỳ), sắt EDTA chỉ giữ dạng tan khi pH đất từ 6,3 trở xuống, sắt EDDHA tới pH 9. Đất kiềm, nhiều vôi thì bổ sung riêng sắt Fe-EDDHA.

Về độ chua: theo bảng của Khuyến nông Đại học Mississippi, mỗi ký đạm từ urê làm chua đất tương đương 1,8 kg vôi (CaCO3), từ DAP 3,5 kg; kali sunphat là muối trung tính. Mỗi tấn công thức cần khoảng 410 kg vôi để trung hòa, thực tế có thể nhiều hơn. Đất chua nên đo pH mỗi vụ, bón vôi riêng.

Tần suất

Chia lượng phân cả vụ thành vài đợt theo giai đoạn cây (bón lót, thúc sau trồng, sau thu hoạch), cách nhau vài tuần, mỗi đợt không quá 500 kg/ha. Đất đã đủ lân (qua phân tích) thì giai đoạn sau chuyển sang công thức ít lân, nhiều kali hơn.

Dùng quá liều / tác dụng không mong muốn

• Ngộ độc bo: lá vàng, cháy chóp và mép lá. Khuyến nông Đại học Nebraska cảnh báo liều bo vừa với cây này có thể đã độc với cây khác, nước tưới cũng có sẵn bo nên vườn tưới nhiều dễ dư; bo độc với hạt nên không bón vào rãnh gieo.

• Hại hạt, xót rễ non: Khuyến nông Đại học Mississippi lưu ý urê và DAP sinh amoniac tự do, cản hạt nảy mầm và cây con, nên không đặt phân sát hạt, rễ non.

• Mặn đất, cây vống: bón dày không tưới, nhất là đất cát, chậu trồng, làm cây héo, khô mép lá; đạm cao liên tục làm cây ra lá non, thân mềm, dễ đổ.

Lưu ý pháp lý

• Công thức chia sẻ để bà con tham khảo, tự phối trộn dùng trong vườn nhà, không đóng gói để bán hay trao đổi.

• Theo Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15), phân bón muốn lưu hành phải có Quyết định công nhận phân bón lưu hành (Điều 36); cơ sở sản xuất phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất phân bón (Điều 41), chi tiết tại Nghị định 84/2019/NĐ-CP (đã sửa đổi); tra hiệu lực trên vanban.chinhphu.vn hoặc thuvienphapluat.vn.

• Dùng hóa chất có nhãn, mang bảo hộ. Kết quả tùy đất, cây, thời tiết; bón thử vài cây trước.

Tóm lại

NPK 17-17-17+TE là công thức bón gốc cân đối, không clo, đã hiệu chỉnh bớt urê cho khớp tên. Nhớ: trộn mồi vi lượng trước, trời ẩm đóng bao ngay; mỗi lần không quá 50 kg/1.000 m² vì bo; 5 g/L chỉ tưới đất ẩm; không bón sát hạt; bón xong lấp đất hoặc tưới đẫm; đất chua theo dõi pH.

Bà con cần tư vấn thêm về chọn nguyên liệu hay điều chỉnh công thức cho vườn mình, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Nguồn: Bộ phận kỹ thuật Chelate Asia.

Tài liệu tham khảo: Bryant, Oldham & Jones (2024), Khuyến nông Đại học Mississippi – Inorganic fertilizers for crop production (P2500); Maharjan và cộng sự (2018), Khuyến nông Đại học Nebraska – Micronutrient management in Nebraska (G1830); Balay & Slappey (1983), TVA National Fertilizer Development Center – Handling and distributing urea (thư viện IFDC); Engel, Đại học bang Montana – Urea volatilization: what have we learned?; Zeleznik & McGinnis (2023), Khuyến nông Đại học bang North Dakota – Iron chlorosis in trees (F1868); Luật Trồng trọt 31/2018/QH14 (sửa đổi 2025); Nghị định 84/2019/NĐ-CP.

Ảnh minh họa: Wee Hong, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).