Nhiều bà con nghe nói “axit amin” là thuốc bổ cho cây: phun vào là cây xanh, rễ nhiều, chống chịu tốt. Vậy khoa học nghiên cứu thật sự cho thấy điều gì? Bài này tóm lại các bài tổng quan và thí nghiệm đăng trên tạp chí khoa học quốc tế về phân thủy phân protein, tức loại “axit amin” bán ngoài thị trường. Có chỗ khả quan, nhưng cũng có chỗ bà con cần dè chừng.

Phân thủy phân protein là gì?

Theo các nhà khoa học Ý và Pháp, đây là hỗn hợp axit amin tự do, các đoạn peptide ngắn và dài, tạo ra khi “cắt nhỏ” một phần protein. Nguyên liệu thô có thể là phụ phẩm động vật (da thuộc, bột máu, phụ phẩm cá, lông gà) hoặc thực vật (hạt họ đậu, cỏ linh lăng, phụ phẩm rau).

Cách cắt nhỏ cũng quan trọng:

  • Thủy phân bằng hóa chất (axit hoặc kiềm), thường dùng cho protein động vật: cho nhiều axit amin tự do, nhưng phá hủy một số axit amin như tryptophan, cysteine, và có thể biến dạng L (cây dùng được) sang dạng D, làm giảm hoạt tính.

  • Thủy phân bằng enzyme, thường dùng cho protein thực vật: cho nhiều peptide hơn và giữ được nhiều loại axit amin hơn.

Vì vậy hai sản phẩm đều ghi “axit amin” nhưng thành phần bên trong có thể rất khác nhau, tùy nguyên liệu và cách làm.

Cây dùng axit amin như thế nào?

Bài tổng quan của nhóm Colla (Frontiers in Plant Science, 2017) cho rằng sản phẩm này tác động theo ba hướng. Thứ nhất là trực tiếp lên cây: kích thích cây hút và đồng hóa đạm, và có hoạt tính giống hoóc-môn. Thứ hai là gián tiếp: giúp cây hút dinh dưỡng tốt hơn. Thứ ba là qua vi sinh vật: axit amin là nguồn thức ăn cho vi sinh ở vùng rễ và trên lá, những vi sinh này có thể lại có lợi cho cây.

Bài tổng quan năm 2023 trên tạp chí International Journal of Molecular Sciences bổ sung thêm: các peptide có thể giúp cây điều chỉnh gene vận chuyển đạm, lân, kali, lưu huỳnh; một số axit amin và peptide còn có thể bám giữ sắt và vi lượng khác, giúp cây dễ lấy hơn; cây cũng tích lũy thêm chất bảo vệ như proline và đường khi gặp khó khăn. Nhưng chính các tác giả thừa nhận cơ chế hoạt động “vẫn còn rời rạc”, chưa hiểu hết.

Thí nghiệm cho thấy gì?

Vài con số được báo cáo (đều là thí nghiệm có kiểm soát, một sản phẩm cụ thể, một giống cụ thể):

  • Cà chua giâm cành: một loại thủy phân từ họ đậu giúp chiều dài rễ tăng 83% khi phun lá và 64% khi tưới gốc so với đối chứng, cao hơn cả đối chứng dùng hoóc-môn ra rễ IBA (59%) trong thí nghiệm của Lucini và cộng sự năm 2020.

  • Cà chua trồng chậu trong nhà kính (Sestili và cộng sự, 2018): tưới gốc làm khối lượng khô của rễ tăng 21% và tổng khối lượng khô tăng 17% so với cây không xử lý; phun lá cho kết quả ở mức giữa.

  • Xà lách con: phun lá hằng tuần làm năng suất tăng 50% trong điều kiện dinh dưỡng loãng (theo tổng quan Colla 2017).

  • Một số báo cáo khác nêu năng suất đu đủ tăng 22%, và rau ăn lá có thể tích lũy ít nitrat hơn, nhưng chưa có con số rõ cho trường hợp sau.

Đọc những con số này, bà con nhớ: đó là kết quả tốt nhất của từng thí nghiệm, không phải lời hứa cho mọi vườn.

Những điều khoa học còn dè dặt

  • Kết quả không đều. Có thí nghiệm trên cải diếp, rau chân vịt, cà rốt, đậu bắp gần như không thấy tác dụng. Tác giả giải thích: do nguyên liệu, cách sản xuất, loại cây, liều dùng và môi trường khác nhau.

  • Có thể chỉ là đạm. Ở liều cao, hiệu quả có khi đơn giản đến từ lượng đạm cung cấp thêm, chứ chưa chắc nhờ “chất kích thích”.

  • Phần lớn là nhà kính, thí nghiệm ngắn. Các tác giả kêu gọi thử thêm ngoài đồng thật.

  • Dùng quá liều có thể hại. Cây hút quá nhiều axit amin tự do sẽ mất cân bằng, hút nitrat kém đi, thậm chí chậm lớn. Sản phẩm thủy phân hóa học chứa nhiều axit amin tự do hơn nên cần thận trọng hơn.

Vậy bà con nên dùng thế nào?

  • Hỏi nhà cung cấp nguồn nguyên liệu, cách thủy phân và hàm lượng axit amin tự do. Sản phẩm rõ nguồn gốc thì đáng tin hơn.

  • Phun lá hay tưới gốc đều được dùng trong nghiên cứu, nhưng tổng quan năm 2023 chưa so sánh được cách nào hơn. Theo liều ghi trên bao bì, không tự tăng liều.

  • Thử trên một luống hoặc vài cây trước, so với luống không xử lý rồi mới làm rộng.

  • Axit amin không thay thế phân đa lượng và vi lượng; nó là phần bổ trợ.

Nếu cần loại bột tan, bà con có thể xem Amino Acid 45% dạng bột tan hoặc Amino Acid 80% dạng bột tan; liều lượng pha theo hướng dẫn trên bao bì.

Tóm lại

Axit amin thủy phân có cơ sở khoa học là giúp rễ phát triển và cây dùng đạm hiệu quả hơn, nhưng hiệu quả phụ thuộc nguyên liệu, cách làm, loại cây và liều dùng, và các nhà khoa học vẫn đang tìm hiểu cơ chế. Dùng đúng liều, thử nhỏ trước. Bà con cần tư vấn thêm cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Colla G. và cộng sự (2017), “Biostimulant Action of Protein Hydrolysates: Unraveling Their Effects on Plant Physiology and Microbiome”, Frontiers in Plant Science 8:2202; Malécange M. và cộng sự (2023), “Biostimulant Properties of Protein Hydrolysates: Recent Advances and Future Challenges”, International Journal of Molecular Sciences 24(11):9714; Sestili F. và cộng sự (2018), “Protein Hydrolysate Stimulates Growth in Tomato Coupled With N-Dependent Gene Expression Involved in N Assimilation”, Frontiers in Plant Science 9:1233; Lucini L. và cộng sự (2020), “Combining Molecular Weight Fractionation and Metabolomics to Elucidate the Bioactivity of Vegetal Protein Hydrolysates in Tomato Plants”, Frontiers in Plant Science 11:976.

Ảnh minh họa: Ildar Sagdejev (Specious), Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).