Nứt trái dưa hấu là nỗi lo của nhiều nhà vườn: trái đang lớn đẹp, qua một trận mưa to hay một lần tưới đẫm sau mấy ngày khô là nứt toác. Bà con hay hỏi do thiếu canxi hay do nước, phải bón gì.
Trả lời ngắn: nguyên nhân chính là nước vào trái quá nhanh sau thời gian khô, ruột trái căng mà vỏ không giãn kịp. Giống vỏ mỏng, nắng nóng thất thường, bón đạm quá tay làm nặng thêm. Canxi, bo chỉ hỗ trợ; muốn phòng phải giữ ẩm đất đều.
Nứt trái dưa hấu do đâu?
1. Tưới thất thường, mưa dồn sau hạn
Khuyến nông Texas A&M (Mỹ) cho biết dưa hấu bể trái do tưới nước thất thường, nhất là khi nước dồn vào quá nhiều; ruột trái chịu áp lực lớn, gõ nhẹ là tách. Ủy ban Làm vườn Quốc gia Ấn Độ cũng ghi: vụ xuân hè, để cây thiếu nước lúc trái đang lớn dẫn tới nứt trái.
Nói dễ hiểu: đất khô mấy ngày, gặp mưa dầm hay tưới ngập, ruột trái phình nhanh hơn vỏ, thế là nứt.
2. Giống vỏ mỏng, vỏ mềm
Nghiên cứu giống dưa hấu cho thấy cùng điều kiện ruộng, có giống nứt nhiều, có giống gần như không. Vỏ càng cứng, càng dày thì càng chịu được áp lực; đây là tính di truyền, nên chọn giống là cách phòng rẻ nhất.
3. Nắng nóng, ẩm độ thay đổi đột ngột
Hai bài tổng hợp trên tạp chí Frontiers in Plant Science (2023) cho biết nắng nóng kèm không khí khô làm vỏ cứng, kém đàn hồi; ẩm độ và nhiệt độ đổi đột ngột (trưa nắng gắt, chiều mưa rào) làm nứt nặng hơn.
4. Bón đạm quá tay
Một nghiên cứu trên dưa lưới, được trích trong công trình về nứt trái dưa hấu, ghi nhận bón thừa đạm làm trái nứt nhiều hơn.
5. Canxi, bo và dinh dưỡng khoáng
Canxi là thành phần thành tế bào; ở anh đào, nho, phun canxi đã giúp giảm nứt. Tuy vậy, khuyến nông Đại học Florida (UF/IFAS) lưu ý đất canh tác liên tục hoặc đã bón vôi thường đủ canxi cho dưa hấu. Nghĩa là bón canxi không thay được tưới đều.
Vết nứt, sẹo do va chạm lúc trái non, côn trùng hay thú phá là chuyện khác, không phải nứt sinh lý.
Cách phòng nứt trái dưa hấu theo từng giai đoạn
Trước khi trồng
Chọn giống vỏ dày, vỏ dai, nhất là khi trồng mùa mưa.
Lên luống cao, rãnh thoát nước tốt.
Phủ bạt hoặc rơm giữ ẩm; tài liệu Ấn Độ ghi nhận phủ gốc giảm mất nước, tránh đóng váng mặt đất.
Ra hoa – đậu trái
Giữ ẩm vùng rễ đều; tưới vào gốc, tránh làm ướt dây lá, trái non để hạn chế bệnh, thối trái.
Chia nhỏ phân bón nhiều lần, không bón dồn đạm (UF/IFAS khuyên chia lần để giảm rửa trôi, cháy rễ).
Trái lớn nhanh – giai đoạn dễ nứt nhất
Không để đất khô kiệt rồi mới tưới đẫm. Tưới ít mà đều.
Mưa dầm thì khơi rãnh rút nước nhanh; sau nắng hạn, tưới lại từ từ vài lần.
Hạn chế đạm, ưu tiên kali và canxi ở giai đoạn này.
Trái gần chín
Giảm số lần tưới khi trái gần chín, ngưng hẳn lúc thu hoạch (khuyến cáo của Ủy ban Làm vườn Quốc gia Ấn Độ).
Thu đúng độ chín, không để trái chín lâu trên ruộng khi sắp có mưa lớn.
Bón canxi, bo cho dưa hấu chống nứt trái thế nào cho đúng
Canxi đi trong cây theo dòng nước, nên đất khô hay tưới thất thường thì cây khó lấy canxi dù đất có đủ. Bón canxi phải đi cùng tưới đều:
Bón, tưới canxi qua gốc từ ra hoa đến trái lớn; dùng canxi nitrat thì tính luôn phần đạm trong đó.
Phun bổ sung canxi chelate giai đoạn trái non; liều pha theo hướng dẫn trên bao bì.
Bổ sung bo khi đất nghèo vi lượng. UF/IFAS khuyến cáo 1,5 pound bo mỗi mẫu Anh (khoảng 1,7 kg bo/ha) cho đất bỏ hoang hai năm hoặc biết rõ thiếu vi lượng, và kiểm tra đất hai năm một lần vì vi lượng tích tụ dễ gây độc. Dạng tan nhanh như bo DOT pha theo hướng dẫn trên bao bì.
Các chai "chống nứt trái" ngoài thị trường được pha từ hoạt chất gốc như canxi, bo, kali, silic. Bà con muốn tự chủ liều thì xem bộ Combo Kali – Canxi – Silic cho giai đoạn nuôi trái, hoặc xem các loại nuôi trái đang bán.
Lưu ý
Không có loại phân nào "chống nứt 100%"; tưới thất thường thì bón canxi bao nhiêu trái vẫn nứt.
Không pha canxi chung với phân gốc lân, gốc sunfat đậm đặc vì dễ kết tủa.
UF/IFAS ghi nhận bón quá mức làm giảm chất lượng trái dưa hấu.
Hỏi nhanh – đáp gọn
Dưa hấu bị nứt trái có phải do thiếu canxi không? Thường không phải nguyên nhân chính; phần lớn do nước vào trái đột ngột sau khi khô.
Mưa xong dưa nứt hàng loạt, cứu được không? Trái đã nứt không liền lại; khơi thoát nước, thu sớm trái gần chín.
Giai đoạn nào dễ nứt trái dưa hấu nhất? Lúc trái lớn nhanh và gần chín, nhất là gặp mưa sau nắng hạn.
Tự pha từ hoạt chất gốc có rẻ hơn mua chai pha sẵn không? Thường rẻ hơn, chủ động liều, nhưng phải cân đong kỹ, pha đúng hướng dẫn trên bao bì.
Tóm lại
Nứt trái dưa hấu chủ yếu do đất khô rồi ướt đột ngột. Chọn giống vỏ dai, luống thoát nước, giữ ẩm đều khi trái lớn, không bón đạm dồn, giảm tưới khi trái gần chín; canxi, bo bổ sung đúng lúc.
Bà con cần tư vấn bón canxi, bo cho ruộng dưa, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Texas A&M AgriLife Extension – Watermelon: Splitting; Fruit Cracking/Scarring. National Horticulture Board (Ấn Độ) – Watermelon: Irrigation. UF/IFAS Extension – Nutrient Management Recommendation Series: Watermelon (SL522, 2024). Zhan và cs. (2023) – A major QTL identification and candidate gene analysis of watermelon fruit cracking, Frontiers in Plant Science. Santos và cs. (2023) – Molecular mechanisms involved in fruit cracking: A review, Frontiers in Plant Science.
Ảnh minh họa: Abdul Rahman Abdul Kudus, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).