Nghệ là cây trồng bằng củ, để đất khoảng 7–9 tháng mới thu. Ruộng nghệ hỏng thường do củ giống mang bệnh, đất úng gây thối củ, lá đốm cháy làm củ nhỏ, và luộc phơi vội nên nghệ khô xấu màu. Bài này tổng hợp hướng dẫn của Viện Nghiên cứu Gia vị Ấn Độ (ICAR-IISR), Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU) và Đại học Nông nghiệp Kerala (KAU).
1. Đất và thời vụ
Nghệ hợp khí hậu nhiệt đới, nhiệt độ khoảng 20–35 °C, mưa từ 1.500 mm/năm trở lên (ICAR-IISR).
Đất tốt nhất là đất cát pha hoặc thịt pha sét thoát nước tốt, nhiều mùn, pH 4,5–7,5 (ICAR-IISR).
Ở Ấn Độ, nghệ được trồng khi có những trận mưa đầu mùa; nơi có tưới thì trồng sớm hơn. Bà con mình căn theo đầu mùa mưa ở địa phương.
2. Chọn và xử lý củ giống
Dùng củ mẹ (nguyên hoặc bổ đôi) hoặc củ nhánh (ngón) đầy đặn, khỏe, không mang bệnh (ICAR-IISR). TNAU dùng củ nhánh khoảng 25–30 g, đặt sâu khoảng 4 cm.
Lượng giống khoảng 2.000–2.500 kg/ha, tức 200–250 kg cho 1.000 m².
Trước khi trồng nên xử lý củ phòng nấm bệnh. TNAU trộn củ với vi khuẩn Pseudomonas fluorescens và nấm đối kháng Trichoderma viride. Bà con có thể dùng chế phẩm chứa Trichoderma như Trichoderma BIO FA, liều theo hướng dẫn trên bao bì.
3. Làm đất, lên luống
ICAR-IISR khuyên cày sâu 3–4 lần cho đất thật tơi; đất đỏ chua thì bón vôi theo pH đất. Lên luống tùy loại đất:
Đất nhẹ: luống rộng 1 m, cao 30 cm, rãnh 50 cm; trồng 25 x 30 cm.
Đất nặng: luống cách nhau 45–60 cm, cây cách cây 15–20 cm.
Đất ruộng trũng: luống cao 30 cm, rộng 1,2 m, rãnh 30 cm; trồng 30 x 15 cm.
Luống cao, rãnh thoát nước tốt là "bảo hiểm" chính chống thối củ.
4. Bón lót và bón thúc
Phân hữu cơ: ICAR-IISR bón phân chuồng hoặc phân ủ 30–40 tấn/ha khi làm đất, hoặc cho vào hốc rồi đặt củ lên trên.
Phân khoáng tùy loại đất: đất đỏ laterit ở Kerala 60 kg N – 50 kg P2O5 – 120 kg K2O/ha; đất thịt sét ở Tamil Nadu 125 – 60 – 90 kg/ha (ICAR-IISR).
Cách chia: toàn bộ lân bón lót; đạm và kali chia đều bón thúc vào khoảng 45, 90 (và 120) ngày sau trồng.
Kẽm: đất thiếu kẽm, ICAR-IISR bón lót tới 5 kg kẽm nguyên chất/ha (tương đương 25 kg kẽm sunfat). Dùng kẽm sunfat monohydrat thì quy đổi theo hàm lượng trên bao bì.
5. Che phủ, làm cỏ, vun gốc
Phủ luống ngay sau khi trồng bằng lá xanh khoảng 12–15 tấn/ha; phủ lại khoảng 7,5 tấn/ha vào 45 và 90 ngày sau trồng, sau khi làm cỏ, bón phân, vun gốc (ICAR-IISR). Lớp phủ giữ ẩm, chống mưa nện mặt luống, giảm cỏ.
Làm cỏ khoảng 60, 90 và 120 ngày sau trồng; vun gốc kết hợp các lần bón thúc để củ có chỗ phát triển.
6. Tưới nước và thoát nước
Nghệ cần ẩm nhưng rất sợ úng. Nơi phải tưới, cả vụ cần khoảng 15–23 lần với đất sét, tới khoảng 40 lần với đất cát pha (ICAR-IISR, KAU). Mùa mưa phải khơi thông rãnh, không để nước đọng chân luống.
7. Thối củ và đốm lá
Thối củ
Do nấm Pythium aphanidermatum, phát mạnh mùa mưa. Cổ thân giả mềm, úng nước rồi thối lan xuống củ; lá dưới vàng dần lên trên, cây rũ, khô và đổ, ruộng thường có từng khoảnh tròn cây chết. Mầm bệnh nằm trong đất và củ giống (ICAR-IISR).
Luân canh, dùng củ giống sạch bệnh, làm rãnh thoát nước tốt, xử lý củ trước khi trồng.
Khi thấy bệnh, tưới đẫm luống bằng thuốc gốc đồng hoặc thuốc đặc trị Pythium được phép, theo nhãn.
Tuyến trùng làm bệnh nặng hơn, nên tránh trồng nghệ ngay sau chuối hoặc cây họ cà.
Đốm lá và cháy lá
Đốm lá (nấm Colletotrichum): vết nâu không đều, lá khô, củ kém phát triển. Đốm cháy lá (nấm Taphrina maculans): chấm nâu nhỏ hai mặt lá, ruộng nặng như bị cháy sém. ICAR-IISR khuyến cáo phun thuốc gốc mancozeb, đồng oxyclorua hoặc propiconazole, cách nhau khoảng 15 ngày; chọn loại được đăng ký, dùng đúng nhãn.
8. Thu hoạch
Nghệ chín sau 7–9 tháng tùy giống, khi lá khô, chuyển nâu nhạt đến vàng (ICAR-IISR).
Nhấc cả bụi cẩn thận, rũ sạch đất rồi tách củ nhánh khỏi củ mẹ.
9. Luộc và phơi nghệ
Luộc trong vòng 3–4 ngày sau khi đào, củ mẹ và củ nhánh luộc riêng (ICAR-IISR).
Luộc tới khi que nhọn xuyên qua củ chỉ cần ấn nhẹ, củ mềm, ruột đều màu – khoảng 45–60 phút với củ nhánh, 90 phút với củ mẹ.
Phơi nắng lớp dày 5–7 cm trên sân sạch, tối vun đống che lại, đảo đều; khoảng 10–12 ngày để độ ẩm dưới 12%. Không để nghệ mốc.
Có thể chà nhẵn vỏ, nhưng không nhuộm thêm màu: nghệ không được có chì cromat và chất tạo màu lạ.
Lưu ý
Củ giống bệnh là nguồn lây chính – tiếc vài bao giống xấu có thể mất cả ruộng.
Thuốc bảo vệ thực vật chỉ dùng loại được phép lưu hành, đúng liều, đúng thời gian cách ly ghi trên nhãn.
Tóm lại
Chọn củ giống khỏe sạch bệnh, lên luống cao thoát nước, bón lót đủ phân hữu cơ, phủ luống ngay khi trồng, chia đạm – kali bón thúc, phát hiện thối củ và đốm lá sớm, thu khi lá khô và luộc phơi đúng cách – đó là những việc giúp ruộng nghệ cho củ to, khô đẹp màu.
Bà con cần tư vấn thêm về chăm sóc nghệ, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: ICAR – Indian Institute of Spices Research (IISR) – Turmeric, Extension Pamphlet 2022/02; Tamil Nadu Agricultural University (TNAU Agritech Portal) – Horticulture: Spice Crops: Turmeric; Kerala Agricultural University, Centre for e-Learning – Turmeric: Cultivation Practices.
Ảnh minh họa: T. R. Shankar Raman, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).