Cây đã bén rễ, chuẩn bị ra hoa, mang trái thì cần đạm đều tay, kali nhiều hơn, còn lân không cần nhiều nếu lúc trồng đã bón lót. Công thức NPK 16-8-18+TE dạng bột tan đi đúng hướng đó, thêm lưu huỳnh và vi lượng, dùng châm qua tưới nhỏ giọt cho rau ăn quả, dưa, cây ăn trái trồng trên đất, giai đoạn cây lớn mạnh – ra hoa – nuôi trái.

Thành phần cho 100 kg thành phẩm

Nguyên liệuLượng cho 100 kgVai trò
Kali sunphat (K2SO4, K2O 52%, S 18%)35,3 kgKali không clo, lưu huỳnh
Amoni sunphat (SA, N 21%, S 23%)28,0 kgĐạm amoni, lưu huỳnh
Urê (N 46%)19,0 kgĐạm đậm đặc
MAP 12-61 (mono amoni phốt phát)13,5 kgLân, thêm ít đạm
Canxi chelate (Ca-EDTA, Ca 10%)2,5 kgChút canxi
Magie sunphat khan (MgSO4, Mg 20%, S 25%)0,5 kgChút magie
Mangan chelate (Mn-EDTA, Mn 13%)0,5 kgVi lượng mangan
Kẽm sunphat 1 nước (Zn 36%)0,2 kgVi lượng kẽm
Sắt chelate (Fe-EDTA, Fe 13%)0,2 kgVi lượng sắt
Bo octaborat (DOT, Na2B8O13.4H2O, B 20,5%)0,2 kgVi lượng bo
Đồng sunphat (CuSO4.5H2O, Cu 25%)0,1 kgVi lượng đồng
Tổng100 kgKhông có chất độn
Hàm lượng thành phẩmN 16,24% (urê 8,74%, amoni 7,50%); P2O5 8,24%; K2O 18,36%; S 12,97%; Mg 0,1%; Ca 2.500 ppm; Zn 720 ppm; Mn 650 ppm; B 410 ppm; Fe 260 ppm; Cu 250 ppm

Hàm lượng thành phẩm tính theo hàm lượng chuẩn của nguyên liệu: đạm 16,24%, lân 8,24%, kali 18,36%. Đạm toàn dạng urê và amoni, không có nitrat. Kali sunphat chỉ đạt 50% K2O thì kali thành phẩm còn khoảng 17,7%; dùng kẽm sunphat 7 nước (khoảng 22% kẽm) thì cần khoảng 0,33 kg.

Nguyên liệu: cách chọn và tác dụng từng loại

  • Kali sunphat: hơn một phần ba công thức, nguồn kali chính, không có clo. Tài liệu fertigation của Sở Công nghiệp Sơ cấp bang New South Wales (Úc) lưu ý kali clorua dễ gây hại cho cây chịu clo kém như cây có múi, bơ, dâu tây. Đổi lại kali sunphat khó tan, nên chọn loại bột mịn chuyên pha nước như Kali sunphat SOP, không dùng loại hạt rải đất.

  • Amoni sunphat, urê: amoni sunphat chọn tinh thể trắng, khô, rời (ẩm, lẫn hạt màu là hàng tạp); urê loại ít biuret.

  • MAP 12-61: nguồn lân duy nhất, dùng loại tinh thể tan hoàn toàn như MAP 12-61 tan trong nước; MAP hạt còn nhiều cặn, dễ nghẹt béc.

  • Chelate EDTA (canxi, sắt, mangan): bột tan trong; hàng kém tan để lại cặn hoặc nước đục.

  • Kẽm, đồng sunphat, bo octaborat, magie sunphat khan: cần rất ít, cân bằng cân tiểu ly. Bo chọn loại tan nhanh như bo DOT tan trong nước; magie sunphat khan hút ẩm nhanh, mở bao xong buộc kín ngay.

Cách trộn

Cách 1: trộn sẵn một bao, hòa một bồn

  • Trộn nơi khô. Các chất liều nhỏ trộn trước với 3–4 kg amoni sunphat, rồi mới đổ vào khối lớn, đảo kỹ, đóng bao kín.

  • Lúc hòa: mỗi kg phân cần ít nhất 20 lít nước sạch, rắc từ từ, khuấy liên tục. Hòa từng chất thì cho kali sunphat trước, urê sau cùng: theo tài liệu New South Wales, urê tan vào làm nước lạnh đi, mà Khuyến nông Đại học Mississippi (Mỹ) cho biết nước lạnh giữ được ít phân tan hơn. Cặn đáy bồn thì vét bỏ.

Cách 2: tách hai bồn A – B (nước cứng, muốn để dung dịch mẹ lâu)

BồnThành phần cho 100 kg công thứcCộng
Bồn AUrê 19 kg + canxi chelate 2,5 kg + mangan chelate 0,5 kg + sắt chelate 0,2 kg22,2 kg
Bồn BKali sunphat 35,3 kg + amoni sunphat 28 kg + MAP 13,5 kg + magie sunphat khan 0,5 kg + kẽm sunphat 0,2 kg + bo octaborat 0,2 kg + đồng sunphat 0,1 kg77,8 kg

Ví dụ mẻ 10 kg: bồn A hòa 2,22 kg phần A, bồn B hòa 7,78 kg phần B, mỗi bồn 100 lít nước. Châm mỗi bồn 1 lít cho 50 lít nước tưới thì nước ra béc có đúng 2 g phân mỗi lít.

Lưu ý khi trộn

  • Kali sunphat khó tan nhất. Theo bảng độ tan của tài liệu New South Wales, 100 lít nước ở 20°C chỉ hòa được khoảng 11 kg kali sunphat (10°C còn khoảng 9 kg), trong khi urê tới 105 kg. Một kg hỗn hợp có 353 g kali sunphat, pha 20 lít nước là dư sức tan.

  • Canxi, lân và sunphat không ở chung bản đặc. Khuyến nông Đại học Mississippi lưu ý phân canxi, phân lân không nên trộn với sunphat trong dung dịch đậm đặc; canxi ở đây ít, dạng chelate nên pha loãng đúng liều không sao.

  • Nước cứng gặp MAP dễ đóng cặn phốt phát (tài liệu New South Wales). Pha thử đúng tỷ lệ vào chai nhựa trong bằng chính nguồn nước tưới, để vài giờ; đục hoặc lắng cặn thì làm cách 2 hoặc đổi nguồn nước.

  • Dùng bồn, ống nhựa vì amoni sunphat, kali sunphat ăn mòn thép. Đeo khẩu trang, găng tay, kính khi cân trộn.

Bảo quản

Urê, amoni sunphat, magie sunphat khan, canxi chelate đều hút ẩm, trộn chung để lâu dễ đóng cục. Đóng bao kín hai lớp, kê cao, để nơi khô mát; chỉ trộn đủ dùng vài tuần. Dung dịch mẹ đậy nắp, cách 1 dùng hết trong ngày, cách 2 trong vài ngày.

Nồng độ sử dụng khuyến cáo

  • Liều khuyến cáo: 2 g phân cho 1 lít nước tưới, tức 32 g cho bình 16 lít, 400 g cho phuy 200 lít, 2 kg cho mỗi khối nước.

  • Cây con, cây nhạy bo (cam, chanh, bưởi, bơ, mận, mơ…) hoặc nước giếng có bo: dùng 1 g/L (16 g/bình 16 lít, 200 g/phuy 200 lít).

  • Tài liệu New South Wales khuyên tổng phân trong ống chính không vượt 5 g mỗi lít; 2 g/L nằm dưới mức đó, nhưng đừng tự nâng liều vì công thức có bo.

  • Lượng mỗi tuần: ví dụ cà chua của Khuyến nông Đại học Mississippi là khoảng 8 kg đạm/ha/tuần lúc cây nhỏ, tới 16 kg khi mang nhiều trái, quy ra khoảng 4,8–9,7 kg phân này cho 1.000 m² mỗi tuần. Cây khác, đất khác thì tính theo nhu cầu đạm của cây đó.

Ở nồng độ này cây nhận được bao nhiêu

Nồng độ (ppm) = hàm lượng (%) × số gam mỗi lít × 10. Nước ra béc mang khoảng:

ChấtỞ 2 g/LỞ 1 g/L
Đạm (N)325 ppm (urê 175, amoni 150)162 ppm
Lân (P2O5)165 ppm82 ppm
Kali (K2O)367 ppm184 ppm
Lưu huỳnh (S)259 ppm130 ppm
Canxi / magie5 / 2 ppm2,5 / 1 ppm
Kẽm / mangan1,44 / 1,30 ppm0,72 / 0,65 ppm
Bo (B)0,82 ppm0,41 ppm
Sắt / đồng0,52 / 0,50 ppm0,26 / 0,25 ppm

Đó là lượng trong nước tưới, không phải lượng cây giữ lại: rễ chỉ hút phần trong vùng đất ướt quanh béc, nhiều ít tùy đất, bộ rễ, nhiệt độ. Canxi, magie quá ít; tài liệu New South Wales khuyên vẫn bón vôi, thạch cao, dolomite như thường. Công thức không dùng cho thủy canh.

  • Về lân: Khuyến nông Đại học Mississippi lưu ý lân ít di chuyển trong đất, tốt nhất bón lót toàn bộ lân trước khi trồng. Công thức ít lân nên hợp vườn đã bón lót đủ lân; đất nghèo lân, chưa bón lót thì bổ sung lân riêng.

  • Về bo: theo Hướng dẫn quản lý độ mặn của Quỹ WateReuse (Hoa Kỳ, 2007), cây nhạy cảm như chanh vàng, cam, bưởi chùm, bơ, mơ, mận bị cháy lá nặng, nhất là chóp lá, khi tưới nước chứa 1–2 mg bo mỗi lít. Ở 2 g/L công thức cho 0,82 ppm bo, đã sát ngưỡng đó.

  • Về sắt: theo Khuyến nông Đại học bang North Dakota (Hoa Kỳ), sắt EDTA chỉ giữ dạng tan khi pH từ 6,3 trở xuống; đất kiềm nên bổ sung riêng sắt EDDHA.

Tần suất

  • Theo Khuyến nông Đại học Mississippi, ở điều kiện của họ châm mỗi tuần một lần thường là đủ; đất rất cát thì chia nhỏ, châm dày hơn. Hai tuần cuối trước thu hoạch có thể giảm lượng châm.

  • Mỗi lần châm theo ba bước (tài liệu New South Wales): tưới nước sạch cho đất ẩm, châm phân, ngừng châm trước khi hết lượt tưới để nước sạch xả ống.

Dùng quá liều / tác dụng không mong muốn

  • Đất chua dần. Sở Công nghiệp Sơ cấp New South Wales xếp amoni sunphat, MAP vào nhóm làm chua đất mạnh, trung bình cần 5,5 kg vôi cho mỗi kg đạm; urê khoảng 2 kg. Mỗi 100 kg phân này cần chừng 59 kg vôi để giữ pH. Đo pH đất quanh béc mỗi vụ, chua thì bón vôi bù.

  • Ngộ độc bo: lá già cháy từ chóp, mép lá. Không dùng chung phân bo khác.

  • Thừa đạm: cây vống, lá mềm, dễ sâu bệnh; giãn lần châm hoặc giảm còn 1 g/L.

  • Xót rễ, nghẹt béc: do châm liên tục không xen nước sạch, pha quá đặc, nước cứng. Khuyến nông Đại học Mississippi khuyên đặt điểm châm trước bộ lọc, chạy đủ áp rồi mới châm, không châm chung thuốc bảo vệ thực vật hay clo.

Lưu ý pháp lý

  • Công thức để bà con tham khảo, tự pha dùng trong vườn nhà, không đóng gói bán.

  • Theo Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15), phân bón lưu thông phải có Quyết định công nhận phân bón lưu hành (Điều 36); người sản xuất phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất phân bón (Điều 41). Chi tiết tại Nghị định 84/2019/NĐ-CP về quản lý phân bón (đã sửa đổi, đang có hiệu lực).

  • Dùng hóa chất có nhãn, mang bảo hộ. Hiệu quả phụ thuộc đất, cây, thời tiết; thử trên vài hàng cây trước.

Tóm lại

NPK 16-8-18+TE hợp giai đoạn cây lớn mạnh, ra hoa, nuôi trái ở vườn đã bón lót lân. Hòa mỗi kg vào ít nhất 20 lít nước, nước cứng thì tách bồn A – B; tưới 2 g/L (cây con, cây nhạy bo 1 g/L), châm theo tuần, đo pH đất mỗi vụ.

Bà con cần tư vấn thêm về chọn nguyên liệu hay điều chỉnh công thức cho vườn mình, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Nguồn: Bộ phận kỹ thuật Chelate Asia.

Tài liệu tham khảo: Ayankojo (2024), Khuyến nông Đại học Mississippi – Fertigation: the basics of injecting fertilizer (P2037); Falivene, Sở Công nghiệp Sơ cấp New South Wales (Úc) – Horticultural fertigation; Sở Công nghiệp Sơ cấp New South Wales – Don't let nitrogen acidify your soil; Quỹ WateReuse (2007) – Salinity Management Guide; Zeleznik & McGinnis (2023), Khuyến nông Đại học bang North Dakota – Iron chlorosis in trees; Luật Trồng trọt 31/2018/QH14; Nghị định 84/2019/NĐ-CP.

Ảnh minh họa: Athira thadathil gopinathan, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).