Đậu nành (đậu tương) trồng trên đất cát pha, đất nhiều mùn hay đất có pH cao thường gặp một cảnh: ruộng đang xanh bỗng ngả vàng từng mảng, lá non vàng giữa các gân nhưng gân lá vẫn xanh. Nhiều bà con tưởng thiếu đạm nên bón thêm urê, cây vẫn không hết. Rất nhiều trường hợp đó là thiếu mangan (Mn). Bài này chia sẻ công thức phun lá mangan cho đậu nành của Chelate Asia, tổng hợp từ hướng dẫn của khuyến nông các trường đại học Mỹ (Michigan State, Delaware, Purdue), kèm cách quy đổi ra lượng phân cho mỗi hecta và mỗi 1.000 m².
Nhận biết đậu nành thiếu mangan
Lá non và lá giữa vàng nhạt, phần thịt lá giữa các gân vàng, gân lá vẫn xanh nên nhìn như mạng lưới. Khác với thiếu đạm (vàng đều cả lá, bắt đầu từ lá già).
Ruộng vàng thành từng vạt, thường ở chỗ đất trũng, đất nhiều mùn, đất cát nhẹ hoặc chỗ vừa bón vôi nhiều làm pH tăng cao.
Thiếu nặng thì lá có đốm nâu chết, cây lùn, chậm lớn.
Triệu chứng hay rõ hơn khi đất khô hạn hoặc khi đất được xới xáo làm tơi xốp, vì lúc đó mangan trong đất dễ chuyển sang dạng cây khó hút.
Thiếu mangan nhìn dễ nhầm với thiếu sắt hoặc ngộ độc thuốc cỏ. Khi chưa chắc, bà con nên lấy mẫu lá đi phân tích hoặc phun thử một vạt nhỏ, theo dõi 7–10 ngày xem lá non có xanh lại không rồi mới phun cả ruộng.
Công thức phun lá mangan cho đậu nành của Chelate Asia
Các hướng dẫn khuyến nông nêu lượng theo mangan nguyên chất (Mn) trên diện tích, không tính theo nồng độ trong bình. Vì vậy công thức dưới đây ghi theo hecta và theo 1.000 m²; lượng nước pha thì bà con dùng theo lượng nước phun quen thuộc của máy hoặc bình mình, miễn phun ướt đều mặt lá.
Thành phần và lượng cho 1 lần phun
Liều khuyến cáo: 1,1 kg Mn nguyên chất cho 1 ha (tương đương 1 pound/mẫu Anh trong tài liệu Mỹ). Ruộng thiếu nặng: 1,7–2,2 kg Mn/ha.
Nếu dùng mangan sunfat MnSO₄.H₂O (mangan chiếm khoảng 32%): cần khoảng 3,4 kg cho 1 ha, tức khoảng 340 g cho 1.000 m² ở mức liều thường.
Ruộng thiếu nặng (1,7–2,2 kg Mn/ha): khoảng 5,3–6,9 kg MnSO₄.H₂O cho 1 ha, tức 530–690 g cho 1.000 m².
Hàm lượng mangan của từng lô hàng có thể khác nhau, bà con đọc nhãn bao bì rồi tính lại: lượng phân = lượng Mn cần ÷ tỷ lệ Mn trên nhãn.
Cách tính lại cho đúng
1 pound = 0,454 kg, 1 mẫu Anh = 0,405 ha, nên 1 pound/mẫu Anh = 0,454 ÷ 0,405 ≈ 1,12 kg/ha. Muối MnSO₄.H₂O tinh khiết chứa khoảng 32,5% mangan, nên 1,12 kg Mn ÷ 0,325 ≈ 3,4 kg muối. Chia cho 10 ra lượng cho 1.000 m² là khoảng 340 g.
Thời điểm và số lần phun
Phun ngay khi thấy triệu chứng đầu tiên. Khuyến nông Đại học Purdue ghi nhận năng suất có thể giảm khoảng 5% cho mỗi tuần chậm phun sau khi lá bắt đầu vàng.
Theo Đại học Michigan State, nếu lá non mới ra vẫn vàng lại thì phun nhắc lần hai sau khoảng 10–14 ngày với cùng liều.
Phun lúc chiều mát hoặc sáng sớm, tránh nắng gắt và tránh lúc sắp mưa.
Mangan phun lên lá chỉ nuôi phần lá đang có, lá mới ra sau đó vẫn có thể thiếu nếu đất không đổi, nên cần theo dõi.
Khi nào không cần phun
Cả Michigan State và Delaware đều nhấn mạnh: phun mangan khi ruộng không có dấu hiệu thiếu thì không làm tăng năng suất. Bà con không cần phun định kỳ "cho chắc" trên ruộng xanh tốt, vừa tốn tiền vừa không có ích. Chỉ phun khi đã thấy triệu chứng hoặc phân tích lá, phân tích đất cho thấy mangan thấp.
Lưu ý khi pha
Thứ tự pha: cho khoảng nửa bình nước sạch, hòa tan mangan sunfat trong một xô nước riêng rồi đổ vào, khuấy đều, sau đó mới thêm nước cho đủ.
Không pha chung với thuốc cỏ glyphosate bằng mangan sunfat: các nghiên cứu ở Mỹ cho thấy hỗn hợp này làm thuốc cỏ yếu đi. Nếu buộc phải phun chung, khuyến nông Michigan State khuyên dùng mangan dạng chelate như Mangan Chelate Mn-EDTA; dạng chelate thì liều thấp hơn và cần đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì.
Không pha mangan sunfat chung với phân có lân đậm đặc hoặc nước vôi vì dễ kết tủa, nghẹt béc.
Pha xong phun hết trong ngày, không để qua đêm.
Thử trên vài hàng trước, sau 2–3 ngày lá không cháy mép thì mới phun đại trà.
Mang găng tay, khẩu trang khi cân và pha; để phân xa tầm tay trẻ em.
Giải pháp lâu dài
Phun lá là chữa cháy cho vụ đang trồng. Về lâu dài, bà con nên đo pH đất: đất có pH trên 6,5 dễ thiếu mangan, nên tránh bón vôi quá tay. Ruộng năm nào cũng vàng thì ghi lại vị trí để vụ sau theo dõi sớm, phun kịp lúc ngay khi cây mới có vài lá thật.
Tóm lại
Đậu nành vàng lá non giữa gân trên đất cát, đất mùn hoặc đất pH cao thì nghĩ ngay tới thiếu mangan. Liều khuyến cáo khoảng 1,1 kg Mn mỗi hecta, tương đương khoảng 3,4 kg mangan sunfat hay 340 g cho 1.000 m², phun sớm ngay khi thấy triệu chứng và nhắc lại sau 10–14 ngày nếu cần. Không phun khi ruộng không thiếu, và không trộn mangan sunfat với glyphosate.
Bà con cần tư vấn thêm về cách pha, chọn nguyên liệu cho đúng vườn mình, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Michigan State University Extension – Identifying and correcting manganese deficiency in soybean; University of Delaware Cooperative Extension – Using foliar manganese applications to correct deficiencies in double-cropped soybean; Purdue University – Glyphosate and manganese interactions (Camberato và cộng sự); The Fertilizer Institute – Manganese.
Ảnh minh họa: Marcelo Camargo/Agência Brasil, Wikimedia Commons (CC BY 3.0 BR).