Xoài trổ bông rộ mà đậu trái lèo tèo, trái non rụng nhiều: có khi nguyên nhân nằm ở hai vi lượng là kẽm và bo. Cây cần rất ít, nhưng thiếu đúng mùa hoa thì trái đậu kém; thừa bo lại cháy lá. Bài này gom liều phun đã thử nghiệm ở Viện Cây ăn quả Cận nhiệt đới Ấn Độ (ICAR-CISH, Lucknow), Trạm Nghiên cứu Cây ăn quả Vengurla (Ấn Độ) và tài liệu của Bộ Nông nghiệp và Thủy sản Queensland (Úc), kèm cách quy ra gam cho mỗi bình.

Vì sao xoài cần kẽm, bo quanh mùa hoa

  • Bo: giúp hạt phấn khỏe, ống phấn mọc dài nên trái đậu tốt, đồng thời giúp canxi vào vách tế bào. Bo dễ bị rửa trôi khỏi đất mà lại khó di chuyển trong cây, nên phải có sẵn đúng lúc ra hoa. Tài liệu ngành xoài Úc khuyên dồn khoảng 40% lượng bo cả năm vào giai đoạn ra hoa.

  • Kẽm: cần cho lá nở to, tạo diệp lục và hoóc-môn. Kẽm không di chuyển trong cây nên thiếu là lộ ra ở đọt: lá nhỏ, cây còi, trái non rụng.

  • Thiếu bo: lá thủng lỗ nhỏ viền xanh nhạt, cong lưỡi liềm; đầu chùm bông gập khúc; trái sần sùi; vỏ cành nứt, chảy nhựa đen.

Công thức phun kẽm

Mức của ICAR-CISH

Năm 2015–2018, ICAR-CISH thử kẽm sunfat từ 0,25% đến 2% trên xoài Dashehari, phun lúc ra hoa, đậu trái và trái đang lớn. Năng suất tăng 4,3–27,1% so với cây không phun; tăng tới 1% là đủ, tác giả khuyên dùng 0,75–1% kẽm sunfat.

  • Mức 0,75%: 75 g kẽm sunfat cho 10 lít nước.

  • Mức 1%: 100 g cho 10 lít nước.

  • Thời điểm: lúc ra hoa, lúc đậu trái và khi trái đang lớn (bài báo không ghi số lần phun mỗi giai đoạn).

Quy đổi theo loại kẽm sunfat

Bài báo không ghi rõ loại kẽm sunfat; con số trên tính theo loại ngậm 7 nước, khoảng 21% kẽm. Dùng kẽm sunfat monohydrat (ZnSO₄.H₂O) đậm hơn (khoảng 33%, xem số trên bao) thì chỉ cần chừng 2/3: mức 1% còn khoảng 64 g, mức 0,75% khoảng 48 g cho 10 lít.

Công thức phun bo

Mức của ICAR-CISH trên xoài Mallika

ICAR-CISH phun axit boric cho xoài Mallika 20 năm tuổi ở ba mức bo 0,017%, 0,034% và 0,051%, tương ứng 0,1%, 0,2% và 0,3% axit boric (axit boric chứa khoảng 17% bo). Mức 0,2% và 0,3% cho năng suất tốt ngang nhau, hơn cây chỉ bón NPK (3,9 tấn/ha).

  • Axit boric 0,2%: 20 g cho 10 lít nước (200 g cho 100 lít).

  • Thời điểm: phun cách nhau 15 ngày, bắt đầu khi trái bằng hạt đậu và tiếp tục suốt giai đoạn trái lớn.

  • Lượng nước: khoảng 25 lít cho một cây 20 năm tuổi; cây nhỏ phun ít hơn, miễn ướt đều tán.

Đổi sang loại bo khác mà giữ đúng lượng bo của mức 0,2% axit boric: borax (khoảng 11% bo) chừng 31 g, bo octaborat DOT (khoảng 20,5% bo) chừng 17 g cho 10 lít; hàm lượng thật đọc trên bao.

Phun trước và trong lúc ra hoa

Tài liệu Queensland nhấn mạnh bo cần nhiều nhất lúc ra hoa, đậu trái, và bo phun qua lá chỉ thấm vào mô non như chùm bông, đọt non. Vườn xoài Úc thường phun bo 2–3 tuần một lần trong thời gian ra hoa, rồi mỗi tháng một lần khi trái còn non.

Công thức kẽm + bo pha chung trước ra hoa

Trạm Vengurla thử trên xoài Alphonso, phun 2 lần: ngay trước khi ra hoa và khi trái bằng viên bi. Trong thí nghiệm này, hỗn hợp kẽm sunfat 0,4% + borax 0,2% + đồng sunfat 0,2% cho nhiều trái nhất; kẽm sunfat 0,4% + axit boric 0,2% cho trái ngọt nhất, ít chua nhất.

  • Cho 10 lít nước: 40 g kẽm sunfat + 20 g borax (hoặc 20 g axit boric).

  • Cho bình 16 lít: 64 g kẽm sunfat + 32 g borax (hoặc axit boric).

Đừng phun theo thói quen

  • Tài liệu Queensland khuyên tính liều theo phân tích lá: kẽm trong lá nên ở mức 20–100 mg/kg, bo 50–70 mg/kg.

  • Bo đi từ thiếu sang thừa rất nhanh, nhất là trên đất cát: lá già sạm đen giữa gân, mép cháy lượn sóng từ chóp, lá rụng; ngộ độc có thể kéo dài vài năm.

Lưu ý khi pha

  • Thứ tự pha: đổ nửa bình nước sạch, cho kẽm sunfat vào khuấy tan hết; bo tan chậm trong nước lạnh nên hòa riêng trong xô nhỏ cho tan hẳn rồi mới đổ vào, sau cùng thêm nước cho đủ.

  • Pha thử trước: tài liệu Queensland xếp Solubor (bo octaborat) với phân gốc sunfat vào nhóm không nên trộn chung, dù thí nghiệm Ấn Độ vẫn pha kẽm sunfat với borax. Pha thử 1 lít, để 15–30 phút; thấy vẩn đục, lắng cặn thì phun riêng kẽm và bo, cách nhau vài ngày.

  • Thử vài cây trước: phun 2–3 cây, theo dõi 5–7 ngày, không cháy lá, rụng bông mới phun cả vườn.

  • Cân bằng cân, không đong muỗng ước chừng, nhất là bo.

  • Không cộng dồn: đã bón bo vào gốc hoặc dùng phân bón lá có bo thì giảm liều phun.

  • Phun lúc mát, ướt đều chùm bông và đọt non.

Tóm lại

Kẽm sunfat 0,75–1% (75–100 g/10 lít) phun lúc ra hoa, đậu trái, trái lớn; axit boric 0,2% (20 g/10 lít) phun cách 15 ngày từ khi trái bằng hạt đậu. Phun chung trước ra hoa thì tham khảo 40 g kẽm sunfat + 20 g borax cho 10 lít, 2 lần. Bo luôn giữ liều thấp và thử vài cây trước.

Bà con cần tư vấn chọn kẽm, bo cho vườn xoài cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: ICAR-CISH – Yield sustainability in mango as influenced by different levels of foliar Zn sprays (Indian Journal of Agricultural Sciences, 2022); ICAR-CISH – Assessing the relationship of soil and leaf boron status with fruit yield, nutrients and biochemical constituents of Mallika mango (Indian Journal of Horticulture, 2020); Regional Fruit Research Station Vengurla – Effect of micronutrient on yield and physico-chemical composition of Alphonso mango (Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, 2018); Bộ Nông nghiệp và Thủy sản Queensland – Food for Fruit: Nutrition management in mangoes, Part 1 (2015); Hiệp hội Ngành xoài Úc – Nutrition: Boron (B).

Ảnh minh họa: Skasturee, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).