Vườn tiêu trên đất đỏ chua, mưa nhiều hay gặp cảnh lá nhỏ, đọt chùn, gié ngắn, hạt nhỏ dù đã bón đủ NPK. Một phần nguyên nhân có thể là thiếu vi lượng, nhất là kẽm và bo. Phun qua lá là cách bù nhanh. Bài này tổng hợp liều pha từ Đại học Nông nghiệp Kerala (KAU, Ấn Độ – vùng trồng tiêu lâu đời), Viện Nghiên cứu Gia vị Ấn Độ (ICAR-IISR) và một thí nghiệm về kẽm trên tiêu đăng ở Tạp chí Gia vị và Cây thơm.
Phun khi nào mới đúng
Có thiếu mới phun. Sách hướng dẫn của KAU ghi rõ: chỉ bón vi lượng khi kiểm tra đất thấy thiếu. Ngưỡng thiếu theo KAU: kẽm dưới 1 mg/kg ở đất chua (dưới 0,6 mg/kg ở đất trung tính, kiềm), bo dưới 0,5 mg/kg.
Thiếu kẽm: lá nhỏ lại, ngọn chùn thành búi, chỗ đỉnh sinh trưởng vàng (mô tả của ICAR-IISR).
Thiếu bo: lá non nhỏ, méo, nhăn, hoại dọc gân chính; ít cành, lóng ngắn, cây còi, hạt nhỏ (KAU).
Thiếu mangan: lá vừa trưởng thành vàng giữa các gân, gân còn xanh, về sau có đốm chết, lá rụng (KAU).
Đừng phun “cho chắc”. ICAR-IISR lưu ý khoảng cách giữa mức thiếu và mức gây độc của vi lượng rất hẹp.
Liều pha từng chất theo KAU
Kẽm sunfat 0,5%, tức 5 g/lít nước, phun 2 lần: lúc cây ra cơi lá mới và lúc bắt đầu ra gié. Trang khuyến nông của KAU ghi thời điểm hơi khác: lúc ra hoa và lúc hạt mới đậu nhỏ cỡ đầu đinh ghim.
Borax 0,2%, tức 2 g/lít, khi thiếu bo. Trang chẩn đoán thiếu chất của KAU dùng mức nhẹ hơn: 1 g/lít.
Natri molipdat 0,1%, tức 1 g/lít, chỉ khi thiếu molipđen.
Mangan sunfat 5 g/lít khi thiếu mangan (trang chẩn đoán của KAU).
Magie: KAU khuyên bón đất 200 g magie sunphat mỗi trụ khi thiếu. Đất pH dưới 5,5 thì bón vôi 500 g mỗi trụ, cách năm một lần; nếu magie cũng thấp thì dùng đôlômit.
Thí nghiệm của Hamza và Sadanandan (2005) trên đất thiếu kẽm ở Kerala và Karnataka cho thấy phun kẽm sunfat 0,5% cho hàm lượng kẽm trong lá, trong hạt và năng suất tiêu cao nhất. Bón kẽm, dù bón gốc hay phun lá, đều làm tăng hàm lượng piperin và nhựa dầu trong hạt.
Đổi ra loại phân bà con đang có
Kẽm: nguồn chỉ ghi “kẽm sunfat”, không nói loại. Nếu tính theo loại 7 nước (khoảng 21% Zn) thì 5 g chứa khoảng 1 g kẽm. Dùng kẽm sunfat 1 nước (khoảng 33–35% Zn) thì chỉ cần khoảng 3 g/lít cho cùng lượng kẽm.
Bo: borax chứa khoảng 11,3% B, nên 2 g borax có khoảng 0,23 g bo, tương đương khoảng 1,1 g DOT (khoảng 20,5% B). Mức nhẹ 1 g borax tương đương khoảng 0,55 g DOT.
Ví dụ cho bình 16 lít
Bình kẽm: 80 g kẽm sunfat 7 nước, hoặc khoảng 50 g kẽm sunfat 1 nước.
Bình bo: 32 g borax (hoặc khoảng 18 g DOT) ở mức 0,2%; mức nhẹ là 16 g borax (khoảng 9 g DOT).
Bình mangan (chỉ khi thiếu mangan): 80 g mangan sunfat.
Hỗn hợp vi lượng chuyên cho tiêu của ICAR-IISR
ICAR-IISR đã làm hỗn hợp trung, vi lượng riêng cho cây tiêu, tập trung vào magie, kẽm và bo để giữ tỷ lệ dinh dưỡng trong lá cân đối, được cấp bằng sáng chế số 367654. Thành phần cụ thể không công bố. Theo ICAR, hỗn hợp này giúp tăng năng suất 10–25%. Cách dùng do viện hướng dẫn:
Liều: 5 g/lít nước, phun 2–3 lần.
Thời điểm: lần đầu lúc ra gié, ra hoa khi vào mùa mưa (tháng 5–6 ở Ấn Độ); các lần sau cách khoảng một tháng (tháng 8–9) khi hạt đang lớn.
Lượng dùng: 6–8 kg hỗn hợp cho 1 ha. Ở nồng độ 5 g/lít, con số này tương ứng 1.200–1.600 lít nước phun mỗi ha, tức 120–160 lít cho 1.000 m² (khoảng 8–10 bình 16 lít).
Không pha chung với bất kỳ thuốc bảo vệ thực vật nào.
Bà con không có hỗn hợp này thì dùng liều đơn chất của KAU ở trên; mốc lượng nước phun mỗi ha của IISR cũng có thể dùng để ước lượng số bình cần pha.
Lưu ý khi pha
Thứ tự pha: cho khoảng 2/3 nước sạch vào bình; hòa từng chất trong ca nước riêng cho tan hết (borax tan chậm, nên hòa bằng nước ấm); đổ từng ca vào bình, khuấy, rồi thêm nước cho đủ.
Muốn pha kẽm chung với bo: KAU khuyến cáo từng chất riêng, không nói đến pha chung. Nếu muốn phối, hãy pha thử một ít trong chai, để 15–30 phút, thấy vẩn đục hay lắng cặn thì phun riêng.
Không pha bo chung với canxi hoặc phân đạm gốc amoni (KAU).
Phun lúc sáng sớm hoặc chiều mát, ướt đều hai mặt lá, tránh lúc sắp mưa.
Thử trên vài trụ trước, theo dõi 5–7 ngày; lá không cháy mép, không đốm thì mới phun cả vườn.
Không tự tăng liều, không dồn nhiều loại vi lượng vào một bình cho “đỡ công”.
Tóm lại
Khi đất thiếu, KAU khuyên phun kẽm sunfat 5 g/lít hai lần (ra cơi lá và ra gié), borax 2 g/lít (hoặc 1 g/lít), natri molipdat 1 g/lít, mangan sunfat 5 g/lít; magie, vôi bón vào đất. Hỗn hợp vi lượng của ICAR-IISR phun 5 g/lít, 2–3 lần từ lúc ra gié, cách nhau một tháng. Thử vài trụ trước, đừng tự tăng liều.
Bà con cần tư vấn chọn vi lượng cho vườn tiêu cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Kerala Agricultural University – Package of Practices Recommendations: Crops, Appendix 14 (Ad hoc recommendations for management of secondary and micro nutrients); Kerala Agricultural University, Centre for e-Learning – Black pepper: manuring và nutrient deficiency; ICAR-Indian Institute of Spices Research – Micronutrient management in spices; ICAR – ICAR-IISR gets patent for black pepper micronutrient formulation; Hamza S., Sadanandan A.K. – Effect of source and method of application of zinc on yield and quality of black pepper (Journal of Spices and Aromatic Crops, 2005).
Ảnh minh họa: Forest and Kim Starr, Wikimedia Commons (CC BY 3.0 US).