Chuối ăn phân rất khỏe, nhưng nhiều vườn bón đủ đạm, kali mà buồng vẫn nhỏ, trái cong queo. Thủ phạm hay gặp là thiếu vi lượng, nhất là kẽm và bo. Bài này tổng hợp công thức phun lá kẽm, bo cho chuối của Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU, Ấn Độ), kèm lượng pha cho bình 20 lít và phuy 100 lít.
Vì sao chuối dễ thiếu kẽm, bo?
Theo tài liệu vi lượng cho cây làm vườn của TNAU, kẽm là vi lượng thiếu phổ biến nhất trên chuối. Mỗi 50 tấn trái/ha lấy đi khoảng 500 g kẽm và khoảng 700 g bo mỗi năm.
Trồng dày và bón lệch phân làm thiếu kẽm tăng. Bón nhiều DAP lúc lót và bón thúc dễ gây thiếu kẽm do thừa lân.
Thiếu bo trên chuối ít gặp hơn, nhưng khi thiếu thì buồng nhẹ, trái không đầy.
Nhận biết chuối thiếu kẽm, thiếu bo
Thiếu kẽm
Hay gặp ở cây con. Lá ra sau nhỏ hơn lá trước, mặt dưới lá non mới ra có màu hồng đỏ.
Trên lá có các sọc vàng chạy song song gân phụ, xen kẽ sọc xanh; lá hẹp lại, thuôn như mũi mác.
Trái ngắn, nhỏ, cong vẹo, màu xanh nhạt.
Thiếu bo
Lá non mọc ra bị dị dạng, giòn, chậm mở; có sọc vàng cắt ngang gân lá; cây còi.
Buồng nhỏ, nhẹ, trái không đầy. Thiếu bo nặng dễ nhầm với thiếu canxi; TNAU phân biệt: thiếu canxi thì gân phụ dày lên rõ.
Công thức 1: phun kẽm cho chuối mới trồng
Theo TNAU, khi chuối có dấu hiệu thiếu kẽm:
Liều pha: kẽm sunfat 3 g + urê 5 g cho mỗi lít nước (0,3% và 0,5%).
Bình 20 lít: 60 g kẽm sunfat + 100 g urê + khoảng 10 ml chất bám dính không ion. Phuy 100 lít: 300 g kẽm sunfat + 500 g urê.
Thời điểm: phun 2 lần, lúc 45 và 60 ngày sau trồng (vụ chính). Vườn lưu gốc phun lúc 45 ngày sau khi chặt cây mẹ.
Bón gốc kèm theo ở đất thiếu kẽm: 30–50 g kẽm sunfat mỗi cây lúc trồng (trang thiếu kẽm của TNAU ghi 50 g/cây).
Công thức 2: phun bo khi thân lá đang lớn
Liều pha: axit boric 0,2%, tức 2 g mỗi lít nước.
Bình 20 lít: 40 g axit boric. Phuy 100 lít: 200 g.
Thời điểm: phun vào tháng thứ 4 và tháng thứ 5 sau trồng.
Bón gốc kèm theo: 20 g borax mỗi cây lúc trồng.
Công thức 3: hỗn hợp vi lượng phun định kỳ
Trang kỹ thuật trồng chuối của TNAU khuyến cáo phun hỗn hợp vi lượng để tăng năng suất và chất lượng trái:
Liều pha mỗi lít nước: kẽm sunfat 5 g (0,5%), sắt sunfat 2 g (0,2%), đồng sunfat 2 g (0,2%), axit boric 1 g (0,1%).
Bình 20 lít: 100 g kẽm sunfat, 40 g sắt sunfat, 40 g đồng sunfat, 20 g axit boric.
Phuy 100 lít: 500 g kẽm sunfat, 200 g sắt sunfat, 200 g đồng sunfat, 100 g axit boric.
Thời điểm: 3 lần, vào tháng thứ 3, 5 và 7 sau trồng.
Một thí nghiệm trên chuối Grand Naine ở đất kiềm tại Nepal (Chalise và cộng sự, tạp chí Nepalese Horticulture, 2023) cũng phun bốn vi lượng kẽm, sắt, đồng, bo vào tháng 3, 5, 7 sau trồng. Kết hợp phân chuồng và NPK, nghiệm thức này cho buồng nặng nhất, 25,74 kg. Nhóm tác giả khuyên phun vi lượng ít nhất 3 lần trong giai đoạn sinh trưởng thân lá.
Lưu ý: trong hỗn hợp này axit boric chỉ 0,1%. Vườn đã phun hỗn hợp thì không phun thêm công thức 2 cùng đợt, tránh dư bo.
Lượng nước phun
Các tài liệu trên ghi nồng độ pha, không ghi số lít cho mỗi cây. Bà con phun ướt đều hai mặt lá, nhất là các lá non phía trên, đến khi lá vừa ướt đẫm, không để dung dịch chảy ròng xuống gốc.
Lưu ý khi pha
Dạng kẽm sunfat: TNAU không ghi dùng loại nào. Cùng số gam, kẽm sunfat 1 nước (khoảng 35% Zn) chứa kẽm nhiều hơn loại 7 nước (khoảng 23% Zn) chừng 1,5 lần. Nếu dùng kẽm sunfat 1 nước, nên tính theo mức thấp: 3 g loại 7 nước tương đương khoảng 2 g loại 1 nước (quy đổi theo hàm lượng kẽm).
Thứ tự pha: cho khoảng 2/3 nước vào bình; hòa urê; hòa kẽm sunfat (và sắt, đồng sunfat nếu dùng hỗn hợp); axit boric hòa trước bằng chút nước ấm cho tan hẳn rồi đổ vào; thêm nước đủ thể tích, cho chất bám dính sau cùng, khuấy đều.
Cẩn thận với đồng: chính tài liệu vi lượng của TNAU lưu ý phun đồng lên lá có thể gây cháy lá. Nếu đưa đồng sunfat vào hỗn hợp, càng phải thử trước.
Thử trên vài cây trước: phun 3–5 cây, chờ 3–5 ngày, không thấy cháy mép lá, đốm lá mới phun cả vườn.
Giờ phun: sáng sớm hoặc chiều mát, không phun lúc nắng gắt hay sắp mưa.
Pha xong dùng hết trong ngày; không tự ý pha chung với thuốc bảo vệ thực vật khi chưa thử.
Đeo găng tay, khẩu trang khi pha; để hóa chất xa tầm tay trẻ em.
Tóm lại
Chuối thiếu kẽm: phun kẽm sunfat 3 g + urê 5 g mỗi lít lúc 45 và 60 ngày sau trồng. Thiếu bo: phun axit boric 2 g mỗi lít vào tháng 4 và 5. Muốn phòng chung: hỗn hợp kẽm, sắt, đồng, bo theo TNAU vào tháng 3, 5, 7. Pha đúng liều, thử trước vài cây, đừng tự tăng liều.
Bà con cần tư vấn chọn nguyên liệu vi lượng và tính lượng pha cho vườn chuối của mình, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Tamil Nadu Agricultural University (TNAU Agritech Portal) – Horticulture: Banana; TNAU – Nutrient deficiency in banana: Zinc, Boron; Jeyakumar và Balamohan (TNAU) – Micronutrients for horticultural crops; Chalise và cộng sự (2023), Effect of Plant Nutrients on Fruit Yield and Quality of Cavendish Banana cv. Grand Naine, Nepalese Horticulture 17(1).
Ảnh minh họa: Christophe95, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).