Phân bón ra đọt là thứ bà con hay tìm sau mỗi vụ thu hoạch, đầu mùa mưa hay khi cây con chậm lớn, lá nhạt màu. Lúc đó cây cần nhiều đạm hơn hẳn lân và kali. Bài này chia sẻ công thức NPK 30-10-10+TE bón gốc tự trộn từ các hoạt chất gốc: urê, DAP, kali sunphat (không clo) và một ít bo, kẽm, sắt chelate. Lượng tính cho 1.000 kg (1 tấn); trộn 100 kg thì chia mỗi dòng cho 10.

Phân bón ra đọt dùng cho cây nào, lúc nào

  • Nên dùng: cây ăn trái, cà phê, tiêu sau thu hoạch cần ra cơi đọt mới; cây mới trồng đã bén rễ; rau ăn lá, cỏ chăn nuôi; cây vàng lá do thiếu đạm.

  • Không nên dùng: lúc cây phân hóa mầm hoa, ra hoa, nuôi trái non. Đạm cao làm cây ra đọt tranh dinh dưỡng với hoa, trái.

  • Muốn cây bung đọt đồng loạt hơn thì phân chỉ là nền; xem thêm các loại kích đọt, bật chồi đang bán và nhóm phục hồi cây sau thu hoạch.

Thành phần cho 1.000 kg (1 tấn) thành phẩm

Nguyên liệuLượng cho 1 tấnVai trò
Urê hạt đục (N 46%)570 kgĐạm chính, ra đọt, xanh lá
DAP 16-45 (diamoni phốt phát)218 kgLân cho rễ, kèm đạm amoni
Kali sunphat (K2SO4, K2O 52%, S 18%)187 kgKali không clo, lưu huỳnh
Canxi chelate (Ca-EDTA, Ca 10%)5 kgChút canxi
Magie sunphat (MgSO4.7H2O, Mg 9,6%)5 kgChút magie
Bo tan DOT (dinatri octaborat, B 20,5%)5 kgBo cho đọt non, rễ
Kẽm chelate (Zn-EDTA, Zn 15%)5 kgKẽm cho lá non nở đều
Sắt chelate (Fe-EDTA, Fe 13%)5 kgSắt cho lá xanh
Tổng1.000 kgKhông chất độn
Hàm lượng thành phẩmN 29,71%; P2O5 9,81%; K2O 9,72%; S 3,43%; B 0,1%; Ca 500 ppm; Mg 480 ppm; Zn 750 ppm; Fe 650 ppm

Hàm lượng thành phẩm tính theo hàm lượng chuẩn của nguyên liệu: đạm 29,71%, lân 9,81%, kali 9,72%. Gần 9/10 lượng đạm là đạm urê, phần còn lại là đạm amoni từ DAP; không có đạm nitrat. Nguyên liệu khác hàm lượng thì thành phẩm lệch theo: dùng DAP 18-46 thì thành phẩm khoảng 30,1-10-9,7. Canxi, magie chỉ vài trăm ppm, không thay được phân canxi, phân magie.

Nguyên liệu: cách chọn và tác dụng từng loại

  • Urê: chọn urê hạt đục (hạt to, cứng), không dùng urê hạt trong nhỏ. Theo Trung tâm Phát triển Phân bón Quốc gia TVA (Hoa Kỳ), DAP và kali hạt là nguyên liệu trộn khô phổ biến nhất, urê trộn cùng phải có cỡ hạt sát với chúng.

  • DAP: hạt cứng, tròn đều, bóp không vỡ; hạt bở, mùi khai nồng là hàng ẩm.

  • Kali sunphat: bột hoặc hạt trắng ngà, khô, không clo, hợp cây kỵ clo. Theo Khuyến nông Đại học Mississippi (Hoa Kỳ), tính trên cùng lượng kali, chỉ số muối của kali sunphat là 14, chưa bằng nửa kali clorua (32). Ví dụ: Kali sunphat K2SO4 (K2O 52%, S 18%).

  • Bo DOT, magie sunphat, các chelate EDTA: bột tan hoàn toàn, hòa thử không cặn; vón cứng, đổi màu là đã hút ẩm. Kẽm dùng loại ghi rõ 15% như Kẽm chelate Zn-EDTA-15.

Cách trộn

  • Cỡ hạt càng đều càng tốt: Khuyến nông Đại học Mississippi lưu ý nguyên liệu khác cỡ hạt sẽ tách lớp khi xúc, chở và rải.

  • Bước 1 – trộn mồi: 25 kg bột vi lượng, bo, magie sunphat đổ chung với khoảng 100 kg kali sunphat, đảo đến khi hết vệt bột riêng.

  • Bước 2: thêm phần kali sunphat còn lại và DAP, đảo vài lượt.

  • Bước 3: cho urê vào sau cùng, đảo cho đều màu. Trộn trên bạt khô, có mái che, ngày khô ráo.

  • Bà con muốn đỡ khâu cân từng loại vi lượng thì xem Combo vi lượng đạm vàng, bộ nguyên liệu tham khảo để trộn với urê.

Lưu ý khi trộn

  • Không thêm phân nitrat: theo TVA, urê trộn với amoni nitrat hút ẩm gần như trong mọi điều kiện, phải để riêng.

  • Không thay DAP bằng supe lân: TVA ghi urê chỉ tương hợp hạn chế với supe lân, có khi làm cả mẻ ướt nhão, đóng bao để dành sẽ hỏng.

  • Trời ẩm: urê hút ẩm khi độ ẩm không khí vượt khoảng 75% (TVA), mà công thức này hơn nửa là urê. Mùa nồm, mưa dầm chỉ trộn vừa đủ dùng, không để đống phân hở qua đêm.

  • Không trộn chung vôi, tro bếp: urê và đạm amoni gặp kiềm bay amoniac; bón vôi riêng, cách vài tuần. Mang khẩu trang, găng tay; để xa trẻ em.

Bảo quản

Đóng bao hai lớp, buộc kín, kê cao, nơi khô thoáng, ghi ngày trộn; dùng trong vài tuần. Vón nhẹ đập tơi vẫn dùng; ướt nhão là hỏng.

Nồng độ sử dụng khuyến cáo

Rải quanh gốc

  • Lượng bón tùy cây và kết quả phân tích đất. Ví dụ của Khuyến nông Virginia Tech (Hoa Kỳ): ngô cần khoảng 160 pound đạm mỗi mẫu Anh, tức khoảng 180 kg N/ha cả vụ, chia bón lót và bón thúc; với 29,71% đạm, cả vụ tương đương khoảng 600 kg phân/ha.

  • Mỗi đợt: 200–300 kg/ha, tức 20–30 kg cho 1.000 m², 20–30 g mỗi mét vuông vùng rễ. 300 kg/ha đã đưa gần 90 kg đạm, khoảng nửa nhu cầu cả vụ ngô, nên một lần không cần hơn.

  • Rải theo hình chiếu tán, cách gốc một gang tay trở ra; bón xong lấp đất hoặc tưới đẫm.

Hòa nước tưới gốc

  • Liều khuyến cáo: 5 g phân cho 1 lít nước, tức 80 g cho bình 16 lít, 1 kg cho phuy 200 lít. Khuấy kỹ; DAP hạt có lớp áo ngoài có thể để lại ít cặn, tưới phần nước trong, cặn rải quanh gốc.

  • Dung dịch 5 g/L khá đậm: chỉ tưới lên đất đã ẩm, không phun lá, không châm nhỏ giọt; cây con pha loãng gấp đôi; mỗi mét vuông tối đa 6 lít mỗi lần (30 g phân).

Ở nồng độ này cây nhận được bao nhiêu

Nồng độ trong nước tưới (ppm) = hàm lượng (%) × số gam mỗi lít × 10. Với 5 g/L và khi rải 300 kg/ha:

ChấtTrong nước tưới gốc (5 g/L)Khi rải 300 kg/ha
Đạm (N)khoảng 1.486 ppmkhoảng 89 kg/ha
Lânkhoảng 491 ppm P2O5 (214 ppm P)khoảng 29 kg P2O5/ha
Kalikhoảng 486 ppm K2O (403 ppm K)khoảng 29 kg K2O/ha
Lưu huỳnh (S)khoảng 172 ppmkhoảng 10 kg/ha
Canxi / Magie2,5 / 2,4 ppm0,15 / 0,14 kg/ha
Kẽm / Sắt3,8 / 3,3 ppm0,23 / 0,2 kg/ha
Bo (B)5,1 ppm0,31 kg/ha

Đây là lượng đưa vào đất, không phải lượng cây hút hết. Theo Đại học bang Montana (Hoa Kỳ), urê rải lên đất ẩm rồi đất khô dần có thể mất tới 22% đạm trong một tuần; cần trận mưa khoảng 13 mm trở lên mới đưa urê xuống đất. Vì vậy bón xong lấp đất hoặc tưới đẫm.

Về bo: Khuyến nông Đại học Nebraska khuyên mỗi lần không quá khoảng 1,1 kg bo/ha; 300 kg phân này chỉ đưa 0,31 kg nên còn xa ngưỡng, nhưng đang dùng phân khác có bo thì cộng dồn. Về sắt: theo Khuyến nông Đại học bang North Dakota, sắt EDTA chỉ giữ dạng tan khi pH đất từ 6,3 trở xuống; đất kiềm bổ sung riêng sắt EDDHA.

Tần suất

Bón 1 đợt khi cây bắt đầu nhú đọt, đợt sau cách 3–4 tuần nếu cơi đọt chưa đủ. Virginia Tech khuyên chia đạm, phần sau bón ngay trước lúc cây lớn nhanh nhất. Cơi đọt đã đủ, chuẩn bị ra hoa thì ngưng và đổi công thức nhiều kali.

Dùng quá liều / tác dụng không mong muốn

  • Cây vống, lá mềm: bón dày liên tục, đọt ra liên tục, thân yếu, dễ đổ, dễ sâu bệnh, khó ra hoa.

  • Hại hạt, xót rễ: Mississippi lưu ý urê và DAP sinh amoniac tự do, không đặt sát hạt, rễ non. Bón dày trên đất khô, đất cát làm cây héo, cháy mép lá.

  • Chua đất: theo bảng của Khuyến nông Đại học Mississippi, mỗi ký đạm từ urê làm chua đất tương đương 1,8 kg vôi, từ DAP 3,5 kg; mỗi tấn công thức cần khoảng 590 kg vôi để trung hòa. Đo pH mỗi vụ, bón vôi riêng.

  • Ngộ độc bo khi chồng nhiều loại phân có bo: lá vàng, cháy chóp và mép lá; Nebraska nhắc bo độc với hạt, không bón vào rãnh gieo.

Hỏi nhanh – đáp gọn

  • Phân bón ra đọt nên chọn loại nào? Loại đạm cao, lân kali thấp như 30-10-10, 20-10-10.

  • Bón cho 1.000 m² bao nhiêu? 20–30 kg mỗi đợt, rải quanh tán, lấp đất hoặc tưới đẫm.

  • Đang có trái non có bón được không? Không nên; đạm cao làm ra đọt tranh dinh dưỡng với trái.

  • Tự trộn từ hoạt chất gốc có lợi gì? Biết rõ trong bao có gì, chỉnh tỷ lệ theo vườn, không trả tiền bao bì; đổi lại phải cân đúng, trộn đều.

Lưu ý pháp lý

  • Công thức chia sẻ để bà con tham khảo, tự phối trộn dùng trong vườn nhà, không đóng gói để bán hay trao đổi.

  • Theo Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15), phân bón lưu hành phải có Quyết định công nhận phân bón lưu hành (Điều 36), cơ sở sản xuất phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất phân bón (Điều 41), chi tiết tại Nghị định 84/2019/NĐ-CP (đã sửa đổi); tra hiệu lực trên vanban.chinhphu.vn.

  • Dùng hóa chất có nhãn, mang bảo hộ. Kết quả tùy đất, cây, thời tiết; bón thử vài cây trước.

Tóm lại

Phân bón ra đọt NPK 30-10-10+TE là công thức bón gốc đạm rất cao, không clo, dùng cho giai đoạn ra đọt, nuôi thân lá, phục hồi sau thu hoạch. Nhớ nhất: urê hạt đục; không thêm nitrat, supe lân, vôi; mỗi đợt 20–30 kg/1.000 m², bón xong lấp đất hoặc tưới đẫm; ngưng khi cây chuẩn bị ra hoa.

Bà con cần tư vấn chọn nguyên liệu cho vườn mình, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Nguồn: Bộ phận kỹ thuật Chelate Asia.

Tài liệu tham khảo: TVA National Fertilizer Development Center – Handling and distributing urea (1983, thư viện IFDC); Khuyến nông Đại học Mississippi – Inorganic fertilizers for crop production (P2500, 2024); Khuyến nông Virginia Tech – Fertilizer types and calculating application rates (424-035, 2024); Đại học bang Montana – Urea volatilization: what have we learned?; Khuyến nông Đại học Nebraska – Micronutrient management in Nebraska (G1830, 2018); Khuyến nông Đại học bang North Dakota – Iron chlorosis in trees (F1868, 2023); Luật Trồng trọt 31/2018/QH14 (sửa đổi 2025); Nghị định 84/2019/NĐ-CP.

Ảnh minh họa: Wee Hong, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).