Cam, quýt, bưởi từ năm thứ 4 đã vào giai đoạn cho trái. Bón thiếu thì cây suy, trái nhỏ; bón dư thì tốn tiền, cháy rễ. Bài này đưa ra công thức bón gốc cho cây kinh doanh theo tuổi cây, có quy đổi sẵn ra urê, supe lân, DAP, kali để bà con cân cho từng gốc và cho cả hecta.

Công thức chính: lượng phân cho 1 cây/năm theo tuổi

Công thức dưới đây dựa trên lịch bón cho cây quýt (mandarin) của Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU, Ấn Độ), tính cho 1 cây trong 1 năm. Lân tính theo P2O5, kali theo K2O.

  • Năm thứ 4: phân chuồng hoai 25 kg + 400 g N + 160 g P2O5 + 300 g K2O.

  • Năm thứ 5: phân chuồng hoai 25 kg + 500 g N + 160 g P2O5 + 300 g K2O.

  • Từ năm thứ 6 trở đi: phân chuồng hoai 30 kg + 600 g N + 200 g P2O5 + 400 g K2O.

  • Số lần bón: chia làm 2 lần trong năm. Ở Ấn Độ là tháng 6 và tháng 10; ở mình có thể bón sau thu hoạch và lúc nuôi trái.

  • Vườn thâm canh, cây trên 6 năm tuổi: TNAU còn có mức cao hơn là 700 g N + 375 g P2O5 + 600 g K2O mỗi cây/năm, chỉ dùng khi cây khỏe, tán lớn, sai trái.

Quy đổi ra phân đơn cho 1 cây

Cách tính: lấy lượng chất cần bón chia cho hàm lượng của phân. Ví dụ urê có 46% N, nên 400 g N ÷ 0,46 ≈ 870 g urê. Supe lân tính loại 16% P2O5, kali clorua 60% K2O, kali sunphat 52% K2O.

Cây năm thứ 4 (cho 1 cây/năm)

  • Urê: 400 g N ÷ 0,46 ≈ 870 g.

  • Supe lân: 160 g P2O5 ÷ 0,16 = 1 kg.

  • Kali clorua: 300 g K2O ÷ 0,6 = 500 g.

Cây năm thứ 5 (cho 1 cây/năm)

  • Urê: 500 g N ÷ 0,46 ≈ 1,09 kg.

  • Supe lân: 1 kg; kali clorua: 500 g.

Cây từ năm thứ 6 trở đi (cho 1 cây/năm)

  • Urê: 600 g N ÷ 0,46 ≈ 1,3 kg.

  • Supe lân: 200 g P2O5 ÷ 0,16 = 1,25 kg.

  • Kali clorua: 400 g K2O ÷ 0,6 ≈ 667 g; hoặc kali sunphat: 400 ÷ 0,52 ≈ 769 g.

  • Nếu dùng DAP (18-46-0) thay supe lân: 200 g P2O5 ÷ 0,46 ≈ 435 g DAP. Lượng DAP này đã có sẵn 435 × 0,18 ≈ 78 g N, nên urê chỉ cần (600 − 78) ÷ 0,46 ≈ 1,13 kg.

Mỗi lần bón lấy khoảng một nửa lượng trên.

Vườn đất nhiễm mặn nhẹ có thể thay KCl bằng Kali sunphat (K2SO4), có thêm lưu huỳnh và không đưa clo vào đất.

Quy đổi cho 1 ha

Nhân lượng 1 cây với số cây thực tế. Ví dụ vườn 400 cây/ha, cây trên 6 năm: 400 × 600 g = 240 kg N/ha, tương ứng khoảng 522 kg urê + 500 kg supe lân + 267 kg kali clorua mỗi ha/năm.

Đối chiếu khuyến cáo của Đại học Florida (UF/IFAS, Mỹ), đổi ra kg/ha:

  • Cây 4–7 năm: cam, quýt khoảng 134–224 kg N/ha/năm; bưởi chùm khoảng 134–179 kg N/ha/năm.

  • Cây từ 8 năm: cam khoảng 157–280 kg N/ha/năm; bưởi chùm 134–179 kg; quýt 134–336 kg, tùy năng suất dự kiến.

  • Kali (K2O) bón bằng lượng đạm; đất có vôi có thể cần tới 125% lượng đạm.

  • Lân bón theo kết quả phân tích lá và đất; đất đủ lân có thể ngưng bón lân cả năm.

  • Đạm chia khoảng 2/3 quanh lúc ra hoa, đậu trái; 1/3 bón vào nửa sau năm.

Vôi, magie và vi lượng

  • Vôi: TNAU khuyến cáo bón vôi nông nghiệp hoặc dolomite 4 kg/cây, 2–3 năm một lần, vào mùa khô. Không trộn vôi chung với phân hóa học. UF/IFAS khuyên khi pH đất dưới 5,5 thì bón vôi nâng pH lên khoảng 6,5.

  • Magie: theo UF/IFAS, khi đất nghèo magie (dưới 30 ppm) thì bón Mg bằng khoảng 20% lượng đạm. Ví dụ bón 600 g N/cây thì cần khoảng 120 g Mg/cây. Ngoài dolomite, có thể phun Magie nitrat khi lá già vàng giữa gân.

  • Vi lượng bón gốc: mỗi cây/năm khoảng 50 g kẽm sunphat, 50 g mangan và 50 g sắt (theo lịch cho cam của TNAU).

  • Vi lượng phun lá: TNAU gợi ý phun kẽm sunphat 0,5%, mangan 0,05%, sắt 0,25%, magie 0,5%, bo 0,1%, molipđen 0,003%, 3 tháng một lần khi cây ra đọt non.

Lưu ý khi bón

  • Không bón sát gốc. Rải phân dưới tán, cách gốc khoảng 70 cm trở ra, xới nhẹ cho lẫn vào đất.

  • Tưới ngay sau khi bón cho phân tan, đừng tưới quá đẫm làm phân trôi khỏi vùng rễ.

  • Đất cát, đất giữ phân kém: chia nhỏ thành 3–4 lần/năm hoặc bón qua tưới nhỏ giọt, tổng lượng giữ nguyên.

  • Phân tích đất và lá 1–2 năm một lần, nhất là lân và magie.

  • Điều chỉnh theo trái: năm cây sai trái thì bón ở mức cao, năm mất mùa hoặc cây yếu thì giảm bớt đạm.

  • Thử trước: đổi loại phân mới thì bón thử vài cây, theo dõi 2–3 tuần.

Tóm lại

Cây cam, quýt, bưởi kinh doanh từ năm thứ 6 cần khoảng 30 kg phân chuồng + 1,3 kg urê + 1,25 kg supe lân + 667 g kali clorua mỗi cây/năm, chia 2 lần, kèm vôi 2–3 năm một lần và vi lượng định kỳ. Cây năm 4–5 bón ít hơn theo bảng trên.

Bà con cần tư vấn thêm về phân bón cho cây có múi, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: TNAU Agritech Portal – Mandarin Orange (Citrus reticulata): Manuring schedule. TNAU Agritech Portal – Sweet Orange: Fertilizer schedule. UF/IFAS – Diagnostic Nutrient Testing for Commercial Citrus in Florida (SL279), 2018, cập nhật 2026. UF/IFAS – Nutrition of Florida Citrus Trees, 3rd Edition, Chapter 7: Methods of Fertilizer Application (SL461), 2020.

Ảnh minh họa: Zeynel Cebeci, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).