Bỏ qua tới nội dung chính
Miễn phí vận chuyển đơn từ 800.000đ (đơn hàng nặng: từ 80.000đ/kg). Đơn chưa đạt: phí vận chuyển theo thực tế.
Tư vấn miễn phí 0362180001 Zalo Đăng nhập Giỏ hàng 0 sản phẩm
Hữu cơ (organic), vi sinh Combo sản phẩm Dinh dưỡng trung, vi lượng Hormones cây trồng Growth Inhibitors (Chất ức chế sinh trưởng) Phân bón và các hóa chất khác Loang trải, thấm sâu

Thuốc giâm cành, chiết cành ra rễ nhanh: dùng loại nào, pha sao

Phân bón & Hoóc-môn thực vật

Bầu chiết bọc ni-lông đang được buộc chặt trên cành cây để chiết cành

Thuốc giâm cành thực chất là auxin IBA, NAA. Bài chỉ rõ cành thân thảo, bán gỗ, gỗ cứng và chiết cành dùng mức nào, nhúng mấy giây, tự pha từ bột nguyên chất ra sao để cành mau ra rễ.

Cắm cành cả tháng mà gốc vẫn trơ, bó bầu chiết hai tháng mở ra chỉ thấy sẹo liền da chứ không thấy rễ, lúc đó bà con mới đi hỏi mua thuốc giâm cành — và mỗi tiệm chỉ một loại, mỗi người bày một liều. Mua về rồi vẫn không chắc cành nào nhúng mấy giây, pha mấy gam, chiết cành thì bôi gì.

Xin trả lời ngay: thứ bà con quen gọi là “thuốc giâm cành” thực chất là chất điều hòa sinh trưởng nhóm auxin — IBA, NAA và hai dạng tan trong nước là IBA-K, Na-NAA — không phải thuốc bảo vệ thực vật; Chelate Asia không bán thuốc mà bán hoạt chất gốc, tức nguyên liệu nguyên chất, hàm lượng cao, chưa pha loãng, để bà con tự pha. Dùng loại nào, đậm bao nhiêu tùy loại cành (thân thảo, gỗ mềm, bán gỗ, gỗ cứng, hom lá, chiết cành) và cách dùng (nhúng nhanh, ngâm lâu, chấm bột); không có một liều chung cho mọi cây.

Thuốc giâm cành dùng loại nào: chọn theo loại cành và cách nhúng

Hai auxin được dùng nhiều nhất để kích rễ cành giâm là IBA và NAA (Purdue). Dạng axit không tan trong nước, phải hòa cồn trước; dạng muối IBA-K, Na-NAA tan thẳng trong nước. NAA mạnh hơn IBA, nên dùng NAA hay hỗn hợp IBA + NAA phải hạ nồng độ (Kansas State). Phần lớn chai pha sẵn ngoài tiệm cũng chỉ là IBA, NAA pha loãng trong cồn hoặc trộn bột talc.

Ba cách đưa auxin vào cành:

  • Nhúng nhanh: nhúng 1,3–5 cm phần gốc cành vào dung dịch đậm 1–5 giây (Kansas State), hoặc 1–2 giây rồi để ráo 15–20 phút mới cắm (NC State). Nhanh, đều, vườn ươm dùng nhiều nhất.

  • Ngâm lâu: cắm gốc cành vào dung dịch loãng 2–48 giờ ở khoảng 20 °C, chỗ râm, rồi mới giâm (Kansas State).

  • Chấm bột: làm ẩm gốc cành, chấm bột auxin trộn talc, gõ rơi bột thừa, chọc lỗ sẵn rồi cắm (Kansas State). Dễ làm nhưng kém đều, và bột thường phải đậm hơn dung dịch vì cành hút IBA từ bột chậm hơn.

Bảng dưới gom các mức tham khảo từ tài liệu khuyến nông Mỹ; bà con coi là mức để bắt đầu, thử trên ít cành trước khi làm cả mẻ (Kansas State).

Loại cànhCách dùngNồng độ tham khảo (nguồn)
Thân thảo (rau, hoa, cây cảnh thân mềm)Nhúng nhanh hoặc chấm bột1.000 ppm = 0,1 % IBA (Purdue HO-37-W)
Gỗ mềm, cành bánh tẻ (bẻ nghe gãy giòn)Nhúng nhanh hoặc chấm bột1.000 ppm = 0,1 % IBA (Purdue)
Bán gỗ (cành năm nay đã cứng, lá đủ cỡ)Nhúng nhanh3.000 ppm = 0,3 % IBA (Purdue); ví dụ bụi bướm 3.000 ppm IBA (Kansas State)
Gỗ cứng (cành năm ngoái, cắt lúc cây ngủ)Nhúng nhanh, rạch vỏ gốc8.000 ppm = 0,8 % IBA (Purdue); bột talc bán sẵn có mức 0,1 – 0,3 – 0,8 % và tới 4,5 % (Kansas State)
Ngâm lâu (mọi loại cành)2–48 giờ ở 20 °C, chỗ râmDung dịch loãng; Kansas State không nêu số, theo bao bì
Hom lá, hom một mắtChấm bột vào cuống, vết cắtPurdue không nêu mức riêng — theo bao bì
Chiết cànhBôi vào vết khoanh vỏNC State không nêu mức riêng — theo bao bì

Cách đọc bảng: cành càng già, càng khó ra rễ thì mức càng đậm và chờ càng lâu; cành non mức nhẹ là đủ, đậm quá chỉ hại. Các mức trên là của tài liệu Mỹ cho cây ôn đới; cây nhiệt đới của ta chưa có số tương đương trong các nguồn đã đọc, nên lấy đó làm điểm bắt đầu rồi chỉnh theo kết quả thật. Muốn hiểu vì sao auxin tạo rễ còn humic, fulvic chỉ nuôi rễ, bà con đọc bài thuốc kích rễ loại nào mạnh nhất; muốn xem nguyên liệu thì ghé các loại kích rễ đang bán.

Cách tự pha chất giâm cành từ bột nguyên chất

Chỉ cần nhớ một phép quy đổi: 1 ppm = 1 mg trong 1 lít; 1 % = 10.000 ppm (Kansas State). Muốn 1 lít 1.000 ppm thì cần 1.000 mg, tức 1 g chất nguyên chất; vì hoạt chất gốc không bao giờ đúng 100 %, chia thêm cho hàm lượng ghi trên bao bì:

  • IBA-K 98 %, tan trong nước: muốn 1 lít 1.000 ppm, lấy 1.000 ÷ 0,98 ≈ 1.020 mg, tức khoảng 1,02 g, hòa thẳng vào nước sạch cho đủ 1 lít.

  • NAA 99 % dạng axit, không tan nước: muốn 1 lít 2.000 ppm, cân 2.000 ÷ 0,99 ≈ 2,02 g, hòa tan hết trong cồn trước (cồn 90 độ, chừng nửa lít) rồi thêm nước cho đủ 1 lít. Kansas State cho biết dung dịch nhúng nhanh còn khoảng 50 % cồn là mức thông dụng để auxin không kết tủa lại; dung dịch loãng để ngâm lâu thì chỉ cần ít cồn để hòa tan rồi pha thêm nước.

  • Dung dịch gốc dùng dần: pha đậm 10.000 ppm (1 %), ví dụ 10,2 g IBA-K 98 % cho 1 lít; mỗi lần lấy 100 ml thêm 900 ml nước là ra 1 lít 1.000 ppm, lấy 300 ml pha thành 1 lít là ra 3.000 ppm (công thức Kansas State: nồng độ gốc × thể tích lấy = nồng độ cần × thể tích pha).

Vài việc nhỏ quyết định dung dịch tốt hay hỏng: cân bằng cân tiểu ly, đừng đong muỗng; pha bằng nước lọc hoặc nước cất, vì nước giếng, nước ao có nấm khuẩn, nước máy có clo (Kansas State); đựng chai tối màu, cất ngăn mát; dung dịch có cồn để lâu cồn bay hơi làm nồng độ đổi, nên pha vừa đủ dùng trong ít ngày. Bà con muốn tự pha thì xem COMBO IBA-NAA cho giâm hom, chiết cành (có sẵn cả hai chất kèm hướng dẫn pha), hoặc mua lẻ Auxin IBA-K 98 % tan trong nước và Auxin Alpha Na-NAA 98 % tan trong nước để khỏi dùng cồn.

Chiết cành ra rễ nhanh: khoanh vỏ, bôi gì, bó bầu thế nào

Chiết cành hợp với cây gỗ khó giâm: cành vẫn được cây mẹ nuôi trong lúc ra rễ nên ít rủi ro hơn cắm cành. Các bước theo NC State và UF/IFAS:

  • Chọn cành khỏe, đang lớn tốt, ở chỗ sáng — nhiều chất dự trữ nên ra rễ nhanh hơn (UF/IFAS); cỡ cây bút chì đến ngón tay là dễ làm.

  • Cây hai lá mầm (hầu hết cây ăn trái, kiểng thân gỗ): khoanh bỏ vòng vỏ rộng khoảng 2,5 cm (NC State nêu 1 inch), cạo sạch lớp nhớt (tượng tầng) để vỏ không liền sẹo. Cây một lá mầm: cách ngọn chừng 30 cm, rạch xéo hướng lên sâu 1/3 thân, chèn que tăm giữ vết mở (NC State).

  • Bôi bột hoặc chấm dung dịch auxin lên vết khoanh, chú ý mép trên — rễ mọc từ mép trên, nơi dòng nhựa từ lá đi xuống bị chặn. Cây dễ không bôi cũng ra rễ; cây khó thì bôi giúp rễ nhiều và đều hơn (NC State).

  • Bó một nắm rêu sphagnum ẩm vắt ráo (ở ta hay thay bằng mùn dừa, xơ dừa ẩm), bọc kín ni-lông, buộc chặt hai đầu; chỗ nắng gắt bọc thêm giấy bạc (NC State).

  • Sau 3–4 tuần mở hé xem (UF/IFAS), khô thì bơm thêm nước. Rễ lan kín bầu thì cắt ngay dưới bầu, vô bầu đất, để râm mát, giữ ẩm, chăm như cây con đến khi rễ mới ăn ra (NC State, UF/IFAS). Cây khó cần lâu hơn, đừng mở ra mở vô làm đứt rễ non.

Ngoài chất kích rễ, cành giâm cần gì để bung rễ

Auxin chỉ “ra lệnh” cho cành mọc rễ; cành có sống tới lúc đó hay không là do cách chăm. Purdue và NC State chỉ ra mấy điều quan trọng không kém:

  • Cành đúng độ: cành bánh tẻ bẻ nghe gãy giòn dễ ra rễ nhất với cây thân gỗ; cành gỗ cứng lấy lúc cây ngủ, chậm và khó nhất (Purdue). Tưới đẫm cây mẹ từ hôm trước, cắt sáng sớm lúc cành còn mọng nước.

  • Cắt và tỉa: cắt ngay dưới mắt lá, dài 5–15 cm, ít nhất ba tầng lá (Purdue; NC State gợi ý 10–15 cm). Bỏ 1/2–2/3 số lá từ dưới lên, lá to cắt bớt nửa, bỏ hết hoa, nụ, trái (Purdue). Cành gỗ cứng rạch hai vạch vỏ dài chừng 2,5 cm hai bên gốc rồi mới nhúng (Purdue); rạch mà không bôi auxin thì vô ích (NC State).

  • Giá thể thoáng, giữ ẩm nhưng thoát nước: Purdue dùng 50 % vermiculite + 50 % perlite; NC State dùng cát thô hoặc 1 than bùn : 1–2 perlite. Đất vườn dễ mang bệnh; giá thể sũng nước là cành thối trước khi ra rễ. Cắm sâu 1/3–1/2 chiều dài cành (NC State).

  • Ẩm không khí và ánh sáng: trùm túi ni-lông trong, chống que cho túi không chạm lá, đổ bỏ nước đọng, hoặc phun sương đều (Purdue, NC State); để chỗ sáng nhưng không nắng trực tiếp, vì lá cần sáng để nuôi rễ mới mà nắng gắt xuyên túi sẽ nấu chín cành (Purdue).

  • Ấm vừa và sạch: giá thể ấm 18–24 °C ra rễ nhanh, chắc hơn (Purdue); dao kéo lau cồn hoặc ngâm nước tẩy pha 1:9, chậu sạch, giá thể mới (Purdue, NC State).

Sai lầm hay gặp khi giâm cành, chiết cành

  • Pha quá đậm cho “chắc ăn”: auxin thừa làm gốc sưng mô sẹo (chai gốc) mà không ra rễ, thậm chí cháy đen; Kansas State nói rõ cháy gốc thường do liều IBA + NAA quá cao hoặc cành kém, không phải do cồn.

  • Nhúng cả lá, nhúng quá sâu: chỉ nhúng 1,3–5 cm phần gốc (Kansas State); dính lên lá làm lá vàng, rụng.

  • Úng nước: Purdue nói thẳng, cành hay thối trước khi ra rễ là giá thể quá ướt, trộn thêm perlite, vermiculite (ở ta thay bằng trấu hun, xơ dừa khô).

  • Nhúng cả bó cành vào chai dùng chung: Purdue và NC State đều dặn rót lượng vừa đủ ra ly riêng, dư thì đổ bỏ, không đổ ngược vào chai — kẻo nấm khuẩn từ cành lây cả chai và cả mẻ sau.

  • Trông cậy hết vào auxin mà bỏ bê độ ẩm: không trùm ni-lông, để nắng, tưới thất thường thì nhúng mức nào cũng chết. Auxin tạo rễ, còn nước, ánh sáng, nhiệt độ mới giữ cành sống.

Hỏi nhanh – đáp gọn

Giâm cành bao lâu thì ra rễ?

Thân thảo, gỗ mềm: sau 2–3 tuần nhấc nhẹ xem, chưa có thì cắm lại chờ thêm 1–2 tuần (Purdue); đỗ quyên 4–6 tuần (NC State); gỗ cứng 2–4 tháng, cây lá kim 3–4 tháng (Purdue).

Không có thuốc giâm cành có ra rễ không?

Có, với cây dễ như nhiều loại rau thơm, cây cảnh thân mềm — Purdue ghi nhận nhiều cây tự ra rễ không cần xử lý. Auxin giúp tỷ lệ ra rễ cao hơn, rễ nhiều và đều hơn, và là chìa khóa với cây khó.

IBA hay NAA tốt hơn cho giâm cành?

IBA được dùng phổ biến nhất; NAA mạnh hơn nên phải pha thấp hơn và dễ quá liều hơn (Kansas State). Nhiều chế phẩm phối cả hai; cây khó bà con thử hỗn hợp IBA + NAA với mức hạ xuống, trên ít cành trước.

Tự pha từ hoạt chất gốc có rẻ hơn mua chai pha sẵn không?

Thường rẻ hơn nhiều khi giâm số lượng lớn: chừng 1 g IBA-K pha được 1 lít 1.000 ppm, nhúng được rất nhiều cành, trong khi chai pha sẵn phần lớn là nước và cồn. Đổi lại cần cân tiểu ly và pha cẩn thận; giâm vài chục cành chơi thì mua chai pha sẵn cũng không sao.

Chiết cành bôi gì cho mau ra rễ?

Bôi bột hoặc chấm dung dịch IBA (hoặc IBA + NAA) lên vết khoanh, nhất là mép trên, trước khi bó rêu hay xơ dừa ẩm (NC State). Quan trọng không kém là cạo sạch tượng tầng và giữ bầu luôn ẩm.

Mật ong, nước dừa, nha đam có kích rễ không?

Các tài liệu khuyến nông đã đọc không khuyến cáo mấy thứ này; chưa có bằng chứng rõ là chúng thay được auxin. Muốn thử thì thử vài cành, đừng đặt cả mẻ giống vào đó.

Lưu ý

  • Con số trong bài là mức tham khảo từ tài liệu nước ngoài, chủ yếu cho cây ôn đới; cây của ta thử 5–10 cành trước, theo dõi 3–4 tuần rồi mới làm đại trà. Bao bì ghi khác bài thì theo bao bì.

  • Đeo găng, tránh dính mắt, da; để xa trẻ em; cồn dễ cháy.

  • Không lấy dung dịch nhúng đậm phun cả cây để kích rễ: Kansas State cảnh báo dung dịch phun lá phải rất loãng, nếu không auxin ức chế chồi bên.

Tóm lại

Chất giâm cành, chiết cành thực chất là auxin IBA, NAA (hoặc IBA-K, Na-NAA tan nước). Chọn mức theo loại cành: thân thảo, gỗ mềm quanh 1.000 ppm, bán gỗ 3.000, gỗ cứng 8.000 ppm (Purdue); nhúng 1–5 giây phần gốc, ngâm lâu dung dịch loãng, hoặc chấm bột. Pha theo 1 ppm = 1 mg/lít: dạng muối hòa thẳng nước, dạng axit hòa cồn trước. Chiết cành thì khoanh vỏ chừng 2,5 cm, cạo tượng tầng, bôi auxin mép trên, bó ẩm kín, 3–4 tuần mới xem. Và giâm cành mau ra rễ hay không còn nhờ cành bánh tẻ, giá thể thoáng, ẩm cao, sáng râm, ấm 18–24 °C.

Bà con cần tư vấn chọn mức nhúng cho cây của mình hay cách pha từ gói nguyên liệu, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Purdue University Extension – New Plants from Cuttings (HO-37-W); Kansas State University Research and Extension – Use of Root-Promoting Products for Vegetative Propagation of Nursery Crops (MF3105); NC State Extension – Extension Gardener Handbook, Chapter 13: Propagation; UF/IFAS Extension – Tropical and Subtropical Fruit Propagation (HS1349); UF/IFAS Extension – Plant Propagation Techniques for the Florida Gardener (CIR579).

Ảnh minh họa: Mihailo Grbic, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0 RS).

Chelate Asia IBA chiết cành bôi gì chiết cành ra rễ nhanh cách pha thuốc kích rễ giâm cành mau ra rễ giâm hom kích rễ cành giâm kích rễ hoạt chất gốc thuốc giâm cành

Tính pha