Sáng phun phân bón lá hay phun thuốc, chiều hoặc hôm sau ra vườn thấy lá cháy mép, đốm nâu lấm tấm, đọt non quăn xém, có khi rụng cả hoa, trái non. Đó là cây bị cháy lá do phun, sách gọi là ngộ độc hóa chất. Chuyện này rất hay gặp, nhất là mùa nắng nóng. Bài này giúp bà con nhận biết đúng, hiểu vì sao bị, cách phòng và cách cứu cây khi lỡ bị rồi.
Nhận biết cháy lá do phun, đừng nhầm với bệnh
Xuất hiện nhanh, trong vài giờ đến vài ngày sau khi phun.
Vết cháy nằm đúng chỗ giọt thuốc đọng lại: đốm theo giọt, mép lá, chóp lá. Lá non, hoa, trái non thường bị nặng hơn; lá bị che khuất ít bị.
Nhiều cây cùng bị một lúc, đúng hàng, đúng khu vừa phun.
Vết không lan rộng thêm, không có viền vàng hay quầng như vết bệnh, và lá mới ra sau đó vẫn bình thường. Bệnh do nấm, vi khuẩn thì vết cứ lan dần, lan sang lá khác.
Trên trái có thể thấy da sần, nám, đổi màu.
Vì sao phun lại cháy lá?
1. Pha đặc quá liều
Phân bón là muối khoáng. Pha đặc quá, giọt nước trên lá hút nước ra khỏi tế bào lá, làm mô lá chết khô, giống như ướp muối. Hay gặp khi bà con “tay quen” thêm vài muỗng cho mạnh, phun lặp lại quá dày, hoặc giảm lượng nước mà giữ nguyên lượng thuốc khiến dung dịch đặc hơn. Phân đạm như urê pha đậm cũng rất dễ gây cháy lá.
2. Phun lúc nắng gắt, nóng
Trời nóng, khô, nước bay hơi nhanh, giọt thuốc trên lá cô đặc lại và gây cháy. Khuyến nông Đại học Maryland khuyên phần lớn thuốc nên phun khi nhiệt độ dưới khoảng 29°C.
Thuốc có dầu, xà phòng, lưu huỳnh đặc biệt dễ gây cháy khi trời nóng.
Ngược lại, trời âm u, ẩm cao làm lá khô chậm cũng dễ bị; thuốc gốc đồng phun lúc trời mát, ẩm kéo dài cũng có thể gây hại.
Gió to làm thuốc bay sang cây khác nhạy cảm hơn.
3. Trộn sai, phun chồng nhiều thứ
Pha chung các thứ kỵ nhau, hoặc phun nhiều loại thuốc, phân chồng lên nhau trong vài ngày.
Nước pha quá chua làm thuốc gốc đồng tan nhiều, gây cháy lá.
Bình phun còn sót thuốc cỏ của lần trước: lá non xoăn, biến dạng, bạc trắng.
4. Cây đang yếu
Cây đang héo vì hạn, úng rễ, bị bệnh, bị sâu cắn, vừa trồng, vừa chuyển chậu thì dễ bị ngộ độc hơn hẳn, kể cả với thuốc vốn lành như xà phòng, dầu khoáng.
Giai đoạn đọt non, ra hoa, trái non là lúc nhạy cảm nhất.
Phun lên cây không có trong danh sách cây trồng trên nhãn, hoặc dùng hỗn hợp tự chế, cũng dễ gây hại.
Cách phòng cháy lá
Pha đúng liều trên bao bì, đong bằng ly, xi lanh có vạch, không ước chừng. Thêm thuốc không làm thuốc mạnh hơn mà chỉ thêm rủi ro.
Phun sáng sớm khi lá đã ráo sương, hoặc chiều mát. Tránh phun buổi trưa nắng gắt.
Không phun khi cây đang héo. Nếu đất khô, tưới cho cây đủ nước trước rồi hãy phun.
Với sản phẩm mới, hỗn hợp mới: phun thử vài cây, chờ vài ngày xem có cháy không rồi mới phun cả vườn.
Pha đúng thứ tự và thử trong chai trước khi pha chung nhiều thứ.
Phun hạt mịn, ướt đều vừa đủ, không để đọng giọt, chảy tràn. Chất bám dính, chất trải cũng chỉ dùng đúng liều.
Giãn khoảng cách giữa các lần phun; rửa bình thật kỹ sau mỗi lần dùng, nhất là bình đã pha thuốc cỏ.
Lỡ cháy lá rồi, cứu cây thế nào?
Phát hiện sớm, ngay trong ngày: phun hoặc tưới nước sạch lên tán cho trôi bớt hóa chất còn đọng trên lá.
Ngưng phun mọi thứ trong ít ngày, nhất là phân bón lá đậm đặc, để cây hồi sức.
Tưới đủ nước, giữ ẩm gốc nhưng không để úng. Nếu cháy do bón phân gốc quá tay thì tưới đẫm cho phân trôi bớt khỏi vùng rễ.
Cây con, cây chậu có thể che bớt nắng gắt vài ngày.
Đừng vội cắt hết lá cháy. Phần lá còn xanh vẫn nuôi cây; khi phần lớn diện tích lá còn tốt, cây thường hồi phục được. Lá khô hẳn thì tỉa bỏ sau.
Khi cây bắt đầu nhú đọt mới, có thể hỗ trợ bằng các chế phẩm giúp cây phục hồi như bột rong biển hoặc Brassinolide, pha đúng hướng dẫn bao bì, không pha đặc hơn.
Cần nhớ: lá đã cháy sẽ không xanh lại. Bà con nhìn lứa lá mới ra khỏe là cây đã qua cơn. Nếu lá non xoăn, biến dạng nặng, nghi do thuốc cỏ, nên hỏi cán bộ kỹ thuật vì trường hợp này cây hồi lâu hơn.
Lưu ý
Chụp ảnh vết cháy, ghi lại đã phun gì, liều bao nhiêu, giờ nào, thời tiết ra sao để rút kinh nghiệm cho lần sau.
Đừng vội phun thuốc trừ bệnh khi chưa chắc là bệnh: vết không lan thêm thì nhiều khả năng là cháy do phun.
Tóm lại
Cháy lá do phun thường đến từ bốn nguyên nhân: pha đặc, phun nắng gắt, trộn sai và phun lúc cây đang yếu. Phòng thì dễ: đúng liều, đúng giờ, đúng thứ tự, thử trước vài cây. Lỡ bị thì rửa lá sớm, ngưng phun, tưới đủ nước, giữ lại phần lá xanh và chờ lứa đọt mới.
Bà con cần tư vấn liều pha phân bón lá, vi lượng chelate an toàn cho từng loại cây, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Khuyến nông Đại học Maryland – “Phytotoxicity: Chemical Damage to Garden Plants” và “Fertilizer or Pesticide Burn on Vegetable Leaves”; Khuyến nông Đại học Bang North Carolina (NC State) – “Soybean Fertilizer Burn”; Incitec Pivot Fertilisers – Tài liệu về phân bón lá; Haifa Group – Mẹo bón phân qua lá hiệu quả.
Ảnh minh họa: Dwight Sipler from Stow, MA, USA, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).