Trời nắng khô mấy tuần, bà con lật mặt dưới lá dưa, đậu, ổi, cam... thấy lá lốm đốm trắng vàng, có khi giăng tơ mỏng như mạng nhện. Đó thường là nhện đỏ, tên khoa học hay gặp là Tetranychus urticae (nhện hai chấm, tiếng Anh gọi là two-spotted spider mite). Con nhện nhỏ xíu nhưng sinh sản cực nhanh. Bài này tổng hợp từ tài liệu khuyến nông đại học Mỹ.

Nhận biết nhện đỏ

  • Kích thước: con trưởng thành có tám chân, dài chưa tới 1/20 inch (dưới 1,3 mm), mắt thường chỉ thấy như hạt bụi nhỏ đang bò. Kính lúp 10 lần giúp nhìn rõ hơn.

  • Màu sắc: thường xanh lục, vàng nhạt, đôi khi cam đỏ khi điều kiện bất lợi. Hai đốm đậm hai bên lưng là dấu hiệu để gọi là "nhện hai chấm".

  • Trứng: tròn, trong, bóng, đẻ ở mặt dưới lá.

  • Tơ nhện: UC IPM cho biết tơ là cách dễ nhất để phân biệt nhện với rệp, bọ trĩ và các loại nhỏ khác. Chúng sống thành đàn ở mặt dưới lá, một đàn có thể hàng trăm con.

Vì sao nhện bùng nhanh trời nóng, khô

Theo Đại học Iowa State, một đời nhện mất khoảng 5 đến 20 ngày tùy nhiệt độ; trời càng nóng càng nhanh. Mỗi con cái đẻ chừng 100 trứng, và mùa hè quần thể có thể tăng khoảng 70 lần chỉ trong 6 ngày. Nhện cũng ưa nơi bụi bặm, cây gần đường đất, bờ khô, và cây đang thiếu nước. Quần thể thường sụp khi trời mát, có mưa hoặc thiên địch tăng lên.

Nhện làm hại gì

Nhện chích hút dịch lá. Lúc đầu lá lấm tấm trắng hoặc vàng, có khi ánh đồng; hại tiếp thì lá vàng, đỏ, rồi rụng. Theo UC IPM, cây ăn trái thường không giảm năng suất ngay trong năm nhiễm trừ khi lá rụng sớm đầu mùa, nhưng vụ sau có thể giảm. Trên bầu bí, dưa, lá rụng làm giảm năng suất và trái dễ cháy nắng.

Theo dõi: đừng phun khi chưa chắc

  • Lật mặt dưới lá, soi bằng kính lúp xem có nhện, trứng, tơ.

  • Gõ nhẹ cành hoặc lá lên tờ giấy trắng: nhện đang bò là nhện thật, còn bụi thì đứng yên. Đại học Illinois lưu ý nhện bắt mồi chạy nhanh và bóp ra vệt đỏ, còn nhện hại bò chậm và bóp ra vệt xanh.

  • Bắt đầu kiểm tra ở rìa vườn, chỗ giáp cỏ dại và đường đi, rồi vào trong. Vườn đang khô hạn thì kiểm tra khoảng 5 ngày một lần.

  • Đếm cả nhện bắt mồi. UC IPM ghi nếu có khoảng một nhện bắt mồi trên mười nhện hại thì thường không cần phun thuốc, nhưng vẫn theo dõi tiếp.

UC IPM cũng nhắc: nhện có khi biến mất trước khi bà con kịp thấy thiệt hại, và cây thường tự phục hồi khi nhện đi. Cho nên phải xác nhận có nhện đang hoạt động rồi mới tính chuyện xử lý. Ngưỡng phun tùy cây (UC IPM dùng khoảng 10 con mỗi lá cho táo); với cây ở ta nên hỏi cán bộ bảo vệ thực vật.

Quản lý nhện đỏ theo hướng IPM

1. Giảm bụi, giữ nước cho cây. Tưới đều, không để cây khô hạn vì cây thiếu nước chịu nhện kém. Tưới nước làm ẩm lối đi, đường đất quanh vườn; trồng cỏ che, phủ gốc để giảm bụi.

2. Phun nước mạnh. Ở vườn nhà, cây nhỏ, phun nước áp lực mạnh vào mặt dưới lá, đều đặn, thường giảm được số nhện đáng kể; UC IPM gợi ý phun ít nhất một lần mỗi ngày trên cây bị nhiễm.

3. Giữ thiên địch. Nhện bắt mồi, bọ rùa nhỏ, ấu trùng ruồi ăn nhện, bọ xít nhỏ, ấu trùng cánh lưới đều ăn nhện. UC IPM cho rằng tránh bụi và tránh thuốc phổ rộng quan trọng hơn thả thiên địch.

4. Chọn thuốc cho đúng. Thuốc trừ sâu phổ rộng (như nhóm cúc tổng hợp, một số lân hữu cơ) giết thiên địch và có thể làm nhện bùng lên trong vài ngày, nhất là trời nóng. Khi thật sự cần xử lý, ưu tiên thuốc đặc trị nhện ít hại thiên địch. Dầu khoáng, dầu thực vật hoặc xà phòng trừ sâu chỉ diệt khi trúng nhện, nên phải phun kỹ mặt dưới lá, có khi phun lặp lại; không dùng khi cây thiếu nước hoặc nhiệt độ trên 90 độ F (khoảng 32 độ C), và nên thử trên vài cây trước vì có thể gây cháy lá. Lưu huỳnh có thể làm cháy bầu bí. Luôn đọc nhãn về liều và thời gian cách ly.

5. Kiểm tra lại sau 7 đến 10 ngày. Nhiều thuốc giết nhện trưởng thành và nhện non nhưng không giết trứng, nên trứng nở ra nhện mới. Đại học Iowa State và Đại học New Hampshire đều khuyên xem lại vườn sau 7 đến 10 ngày để biết cần xử lý đợt hai không. Đổi nhóm hoạt chất giữa các lần để nhện không kháng thuốc.

Lưu ý

  • Thấy lá lốm đốm chưa chắc là nhện: bọ trĩ, rệp, thiếu dinh dưỡng, cháy nắng cũng gây đốm. Phải thấy tơ hoặc nhện bò trên giấy trắng mới chắc.

  • Sau khi nhện rút, cây cần có thời gian ra lá mới; bà con có thể bổ sung dinh dưỡng vừa phải, ví dụ Amino Acid 80% phun lá theo hướng dẫn trên bao bì, nhưng đây chỉ là hỗ trợ, không diệt nhện.

Tóm lại

Nhện đỏ ưa nóng, khô, bụi. Muốn bớt nhện: giữ cây đủ nước, giảm bụi, phun nước rửa mặt dưới lá, kiểm tra có hệ thống và chỉ dùng thuốc khi đã xác nhận nhện đang hại, lại chọn loại ít hại thiên địch. Bà con cần tư vấn cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: UC IPM (Đại học California), "Spider Mites" (Pest Notes 7405) và "Webspinning Spider Mites in Apple"; Iowa State University Extension, "Twospotted Spider Mites"; University of New Hampshire Extension, "Twospotted Spider Mite fact sheet"; University of Illinois Extension, "Twospotted Spidermite".

Ảnh minh họa: Claudio Labita, Wikimedia Commons (CC BY 4.0).