Thanh long là xương rồng leo, sống khỏe, ít kén đất. Nhưng muốn trụ vững nhiều năm, tán đều, đậu trái tốt và trái đủ ngọt thì phải làm đúng từ khâu chọn hom, dựng trụ, tỉa tán, thụ phấn đến lúc cắt trái. Bài này tổng hợp hướng dẫn của Đại học Florida (UF/IFAS), Đại học Hawaii (CTAHR) và một số nghiên cứu khoa học.

1. Chọn và chuẩn bị hom giống

Trồng bằng hạt thì cây con không giống mẹ, có khi tới 7 năm mới cho trái, nên nhà vườn gần như chỉ nhân bằng hom thân.

  • Chọn đoạn thân già, mập, xanh khỏe, không vết thối. Theo CTAHR, hom thân già ít bị côn trùng, ốc sên phá hơn hom non.

  • Độ dài: UF/IFAS dùng nguyên một đốt thân khoảng 12–38 cm, CTAHR dùng đoạn 15–20 cm. Hom dài thì cây sớm leo tới đầu trụ.

  • Cắt xéo đầu gốc, để hom nơi râm mát, khô ráo khoảng 5–8 ngày cho vết cắt se khô rồi mới trồng. Nếu xử lý vết cắt bằng thuốc trừ nấm, dùng thuốc được phép, theo hướng dẫn nhãn.

  • UF/IFAS khuyên ươm hom trong bầu đất tơi, thoát nước 4–6 tháng cho rễ khỏe rồi mới đưa ra vườn.

Hom bén rễ mọc rất nhanh, khoảng 3 cm mỗi ngày, nhiều cây ra trái sau 6–9 tháng.

2. Chọn đất và dựng trụ

  • Đất phải thoát nước tốt, giàu hữu cơ. Chỗ thấp, hay ngập sau mưa thì đắp mô cao khoảng 0,6–0,9 m rồi trồng trên mô.

  • Trồng nơi đủ nắng. Vùng nắng gắt, gió khô có thể che khoảng 30% trong 3–4 tháng đầu; che nhiều quá thì trái ít và kém.

  • Trụ phải thật chắc vì cây trưởng thành nặng hàng trăm ký. Ở Đài Loan, vườn thương mại dùng trụ gỗ hoặc bê tông cỡ 15 × 15 cm, dài khoảng 2 m, đặt cách nhau khoảng 2,7 × 4,6 m.

  • Đầu trụ cần khung đỡ chắc để nhánh vắt qua rồi rủ xuống thành tán. Không dùng dây kẽm trần vì dễ cứa đứt thân; nếu dùng thì luồn ống nhựa bọc ngoài.

3. Tỉa cành, tạo tán

  • Đưa cây lên trụ: chỉ nuôi một thân chính, tỉa hết nhánh bên mọc dọc thân cho tới khi thân chạm đỉnh trụ, vừa lên vừa buộc vào trụ.

  • Tạo tán: thân vượt đầu trụ thì bấm ngọn cho cây đâm nhiều nhánh, rồi dàn đều nhánh quanh khung đỡ.

  • Tỉa hằng năm: cây trưởng thành cần tỉa 1–3 lần mỗi năm, tốt nhất ngay sau thu hoạch. Bỏ cành gãy, cành chạm đất, cành vướng lối đi; tỉa thưa cho tán thông thoáng, giữ cành mập khỏe. Tỉa đúng còn kích cây ra nhánh và ra hoa.

4. Ra hoa và thụ phấn

Theo CTAHR, từ lúc nụ thành hình đến khi hoa nở mất khoảng 16–17 ngày. Hoa nở vào chiều tối, khoảng 19 giờ, nở trọn trước 22 giờ, khoảng 2 giờ sáng bắt đầu héo và cụp hẳn khi trời sáng.

Hoa thanh long có đủ nhị và nhụy, nhưng nhiều giống tự bất thụ: phấn của chính cây đó, hay của cây nhân hom từ cùng một dòng, không làm đậu trái. Nghiên cứu ở Israel ghi nhận thanh long ruột đỏ (Hylocereus polyrhizus) tự bất thụ, và vì thiếu côn trùng thụ phấn hiệu quả nên phải thụ phấn chéo bằng tay mới chắc đậu trái.

  • Trồng xen 2–3 dòng khác nhau về di truyền để phấn chéo giúp đậu trái tốt, trái to hơn.

  • Thụ phấn tay: làm ban đêm hoặc sáng sớm khi hoa còn mở. Lấy phấn, hoặc ngắt cả chùm nhị, của hoa thuộc dòng khác rồi chấm nhẹ lên đầu nhụy hoa cần thụ. Theo CTAHR, thụ phấn tay giúp tăng tỷ lệ đậu và cỡ trái.

  • Nước: cây cần một đợt khô để ra hoa rộ, nhưng đã ra hoa thì phải tưới đều đến thu hoạch. Ẩm độ đất thất thường làm nứt trái, mưa dầm dễ rụng hoa, thối trái.

5. Thu hoạch đúng độ chín

Thanh long không chín thêm sau khi hái: hái non thì về nhà không ngọt lên được, nên phải nhìn màu vỏ và đếm ngày.

  • Theo nghiên cứu của Nerd và cộng sự, vỏ bắt đầu đổi màu khoảng 24–25 ngày sau hoa nở với giống ruột trắng, 26–27 ngày với giống ruột đỏ; 4–5 ngày sau đó vỏ đỏ đều.

  • CTAHR cho biết có thể hái từ khoảng 30 ngày sau đậu trái, nhưng để lâu hơn trái tiếp tục lớn: một nghiên cứu ở Đài Loan ghi nhận trái hái lúc 50 ngày sau hoa nở nặng trung bình khoảng 480 g, so với 340 g khi hái lúc 30 ngày.

  • Chỉ hái trái đã lên màu đều. Dùng kéo cắt sát cuống, tránh trầy vỏ; giống có gai thì đeo găng.

  • Ở nhiệt độ phòng trái giữ được khoảng 4–5 ngày. Trái hái gần đỏ đều giữ chất lượng ít nhất 2 tuần ở 14°C, 1 tuần ở 20°C; không nên trữ ở 6°C vì đem ra ngoài trái mau mềm, mất vị.

Lưu ý

  • Thanh long chịu hạn nhưng sợ úng: đất ướt liên tục dễ sinh thối thân, bệnh nấm và vi khuẩn.

  • Đất kiềm, đất đá vôi dễ làm cây thiếu vi lượng. UF/IFAS khuyên tưới sắt chelate quanh gốc với đất pH cao (bà con có thể tham khảo sắt chelate Fe-EDDHA), pha theo hướng dẫn trên bao bì.

  • Bón phân chuồng hoai quanh gốc nhưng không để chạm thân.

Tóm lại

Hom già khỏe được hong khô vết cắt, trụ chắc có khung đỡ, tán tỉa thông thoáng sau mỗi vụ, hoa được thụ phấn chéo đúng lúc và trái chỉ hái khi đã lên màu đều – làm chắc từng khâu thì vườn thanh long bền và ít rủi ro.

Bà con cần tư vấn thêm về chăm sóc thanh long, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: UF/IFAS Extension – Pitaya (Dragonfruit) Growing in the Florida Home Landscape (HS1068); UH CTAHR – Pitaya (Dragon Fruit, Strawberry Pear), F&N-9; Mizrahi và cộng sự (2004), Annals of Botany – Metaxenia in the Vine Cacti Hylocereus polyrhizus and Selenicereus spp.; Nerd và cộng sự (1999), Postharvest Biology and Technology – Ripening and postharvest behaviour of fruits of two Hylocereus species.

Ảnh minh họa: Dragfyre, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).