Măng cụt giá tốt nhưng khó tính: cây lớn chậm, sợ nắng gắt lúc nhỏ, rễ yếu, lại cần một đợt khô hạn mới chịu ra hoa. Bài này tổng hợp kỹ thuật trồng măng cụt từ các nghiên cứu ở Thái Lan, Philippines và Hawaii.
Chọn cây giống: cây hạt hay cây ghép?
Hạt măng cụt hình thành không cần thụ phấn, nên cây mọc từ hạt giống hệt cây mẹ. Vì vậy trồng bằng hạt vẫn phổ biến nhất.
Chọn hạt to, chắc: theo tài liệu PROSEA, hạt nặng trên 1,3 g cho tỷ lệ cây con sống cao nhất. Hạt mau mất sức nảy mầm, lấy khỏi trái là nên gieo ngay.
Cây ghép: nhiều thử nghiệm ghép cho kết quả kém, chỉ ghép áp là thành công. Ghép giúp rút ngắn thời gian chờ trái, nhưng cây lớn chậm hơn, tán mọc ngang và trái có thể nhỏ hơn.
Tuổi cây đem trồng: cây con cần khoảng 2 năm trong vườn ươm để cao chừng 60 cm, có 1–2 cặp cành ngang.
Cây hạt thường mất 10–15 năm mới ra hoa. Vườn chăm kỹ ở Thái Lan đặt mục tiêu cho trái năm thứ 5, nhưng hay phải chờ thêm 1–2 năm. Nghiên cứu tại Đại học Hawaii cho thấy cây ra hoa gắn với kích thước tán hơn là tuổi cây: cây lớn nhanh thì sớm có trái.
Che bóng và trồng cây con
Che bóng 2–4 năm đầu, sau đó giảm dần. Ở Hawaii, cây con được nuôi dưới lưới che 50%; lá măng cụt quang hợp tối đa ở mức ánh sáng khá thấp, nên phơi nắng gắt sớm không giúp cây lớn nhanh hơn.
Trồng xen: tài liệu Philippines gợi ý trồng xen chuối và cây ăn trái khác những năm đầu để vừa che bóng vừa có thu nhập. Cây cần chắn gió suốt đời.
Khoảng cách: mỗi cây cần 40–80 m². Tài liệu Philippines khuyến cáo trồng ô vuông tối thiểu 8 x 8 m, hố 60 x 60 x 60 cm trộn phân chuồng hoai, trồng khi mùa mưa vừa bắt đầu.
Tưới nước và chăm bộ rễ
Rễ măng cụt phát triển kém, là nguyên nhân chính khiến cây lớn chậm. Đất sâu, tơi xốp, thoát nước tốt nhưng luôn ẩm là phù hợp nhất.
Cây cần nước quanh năm. Mùa khô nên tưới sớm khi đất mới hơi khô; tưới nhỏ giọt hoặc béc phun thấp dưới tán, phủ gốc dày để giữ ẩm.
Tránh để nước đọng quanh gốc lúc cây nhỏ, úng có thể làm chết cây.
Đất nghèo hữu cơ có thể bổ sung Trichoderma Bio-FA trộn phân hữu cơ hoai, và Kali Humate để hỗ trợ cải tạo đất, kích rễ; liều pha theo hướng dẫn trên bao bì.
PROSEA nhấn mạnh: đủ nước và đủ đạm những năm đầu giúp rút ngắn thời gian chờ trái. Phân chia nhiều lần, rải quanh mép tán, tăng dần theo tuổi cây và nên dựa vào phân tích đất.
Tạo tán
Măng cụt tự mọc thành tán hình tháp cân đối, không cần cắt tỉa nặng. Chủ yếu tỉa cành khô, cành sâu bệnh, cành sát đất cho thông thoáng. Khi cây quá cao, các vườn ở Chanthaburi (Thái Lan) bấm ngọn khoảng 2 năm một lần để khống chế chiều cao.
Xử lý ra hoa bằng khô hạn
Măng cụt không cần lạnh dưới 20°C để ra hoa, nhưng cần một giai đoạn khô hạn. Cây thường ra hoa sau một đợt lộc, nên lá phải già đều trước khi xiết nước.
Nghiên cứu ở Chanthaburi (2011) ghi nhận măng cụt bắt đầu ra hoa khoảng 69 ngày sau trận mưa cuối, khi đất đã khô rõ ở cả tầng 15 cm và 45 cm. Măng cụt cần khô hạn lâu hơn sầu riêng.
Nghiên cứu ở Hawaii cho thấy để cây thiếu nước đến mức nhất định rồi tưới lại từ từ theo chu kỳ cho nhiều hoa, trái nhất. Không nên tưới đẫm ồ ạt ngay sau đợt xiết.
Chăm sóc trái
Trái chín khoảng 100–120 ngày sau hoa nở. Đây là lúc cây cần nước nhiều nhất: trong thí nghiệm ở Hawaii, lượng tưới khi nuôi trái cao hơn rõ so với giai đoạn ra lá. Giữ ẩm đều, tránh lúc quá khô lúc quá ướt. Hiện tượng xì mủ vàng, sượng cơm mùa mưa đã có bài riêng trên website, bà con có thể đọc thêm.
Sâu bệnh thường gặp: nhện, rệp, rệp sáp, kiến và bệnh thán thư. Thăm vườn thường xuyên, xử lý sớm, dùng thuốc đúng nhãn.
Thu hoạch
Hái đúng độ chín: theo PROSEA, trái ngon nhất khi hái lúc vỏ vừa chuyển đỏ nhạt, 2–3 ngày hái một lần; trái sẽ chín hẳn sau khoảng 5 ngày.
Giữ cuống và tai trái, hái tay hoặc dùng sào móc có giỏ hứng.
Tránh va dập: theo Đại học California Davis, trái bị đè ép, va đập dễ cứng vỏ và cơm bị trong.
Bảo quản ở khoảng 13°C, ẩm độ 90–95% giữ được 2–4 tuần; dưới 10°C quá 15 ngày trái bị tổn thương lạnh.
Lưu ý
Măng cụt là cây đầu tư dài hạn, đừng kỳ vọng cây ghép cho trái sau 2–3 năm.
Không bỏ che bóng đột ngột; giảm dần theo từng năm.
Chỉ xiết nước khi lá đã già đều; cây yếu, ít lá không nên ép ra hoa.
Số liệu trong bài từ nghiên cứu ở Thái Lan, Philippines, Hawaii; cần điều chỉnh theo đất và thời tiết vườn mình.
Tóm lại
Chọn cây giống khỏe, che bóng những năm đầu, giữ ẩm đều cho bộ rễ yếu, bón đủ đạm để cây lớn nhanh, xiết nước đúng lúc và hái trái khi vừa chuyển màu: làm đúng từng khâu, vườn măng cụt sẽ cho trái sớm và ổn định hơn.
Bà con cần tư vấn thêm về kỹ thuật trồng măng cụt, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: PROSEA (Plant Resources of South-East Asia) – Garcinia mangostana L.; University of Hawaii, Salakpetch S. – Studies on Juvenility of Mangosteen (Garcinia mangostana L.), 2000; Suwanseree V. & Yapwattanaphun C. – Climate variables affect flowering and harvest times of durian, mangosteen and banana in eastern Thailand, Acta Horticulturae 1186, 2017; UC Davis Postharvest Technology Center – Mangosteen: Recommendations for Maintaining Postharvest Quality; Department of Agriculture Philippines (HVCDP) – Mangosteen Production Guide.
Ảnh minh họa: Michael Hermann (www.CropsfortheFuture.org), Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).