Mùa khô đến, nắng gắt cả tháng không mưa, giếng cạn, tiền điện bơm nước tăng vọt. Có một việc rất rẻ mà nhiều nhà vườn bỏ qua: che phủ gốc (dân kỹ thuật gọi là mulching). Chỉ một lớp rơm, lá khô hay màng phủ đúng cách đã giúp đất giữ ẩm lâu hơn, gốc mát hơn, cỏ dại ít hơn. Nhưng phủ sai thì cây lại thối gốc, sâu bệnh kéo đến. Bài này chỉ bà con cách phủ cho đúng.
Che phủ gốc có lợi gì?
Giảm bốc hơi nước từ mặt đất. Tài liệu của Đại học Bang Colorado ghi nhận lớp phủ có thể giảm khoảng 25–50% lượng nước mất do bốc hơi. Nghĩa là tưới thưa hơn mà đất vẫn ẩm.
Gốc mát hơn giữa trưa nắng, rễ tơ phía trên không bị “luộc chín”, cây đỡ héo.
Hạn chế cỏ dại vì hạt cỏ thiếu ánh sáng khó nảy mầm.
Chống đóng váng, xói mòn: nước tưới hay mưa rơi xuống lớp phủ trước, thấm từ từ vào đất.
Nuôi đất: rơm, lá mục dần thành mùn, giun đất và vi sinh vật có thêm thức ăn. Dưới lớp phủ, rễ tơ phát triển dày hơn hẳn so với đất trống.
Dùng vật liệu gì để phủ?
Vật liệu hữu cơ
Rơm rạ: rẻ, dễ kiếm, nhẹ, phủ được cả vườn rau lẫn cây ăn trái. Nên dùng rơm khô, không lẫn hạt cỏ.
Lá khô, cỏ khô cắt từ bờ, từ giữa hàng cây: tận dụng ngay tại vườn. Cỏ nên phơi héo, cắt trước khi ra hạt.
Vỏ trấu, vỏ cà phê, xơ dừa, thân cây phân xanh: tùy vùng có gì dùng nấy.
Vụn gỗ, mạt cưa: bền lâu, hợp cho cây lâu năm, nhưng xem phần lưu ý bên dưới.
Màng phủ nông nghiệp (nilon)
Màng phủ hay dùng cho dưa, ớt, cà chua, dâu và các loại rau trồng luống. Màng giữ ẩm tốt, chặn cỏ gần như hoàn toàn, giữ trái sạch không dính đất. Tuy nhiên:
Nước mưa và nước tưới phun khó thấm qua, nên phủ màng thường đi kèm tưới nhỏ giọt đặt bên dưới.
Màng đen làm đất ấm lên, mùa nắng nóng có thể làm nóng gốc; nhiều nơi dùng loại mặt bạc quay lên trên để phản xạ bớt nắng.
Hết vụ phải thu gom màng, không để mục nát lẫn vào đất.
Phủ thế nào cho đúng?
1. Chọn thời điểm
Phủ trước khi vào cao điểm mùa khô, ngay sau trận mưa cuối mùa hoặc sau khi tưới thật đẫm. Phủ lên đất đang khô nứt thì lớp phủ chỉ giữ… cái khô.
2. Làm sạch và dày vừa phải
Nhổ cỏ quanh gốc, bón phân (nếu đến lúc bón) rồi mới phủ. Lớp phủ hữu cơ chỉ cần dày khoảng 5–10 cm; vật liệu mịn như mạt cưa thì mỏng hơn, rơm xốp thì dày hơn một chút. Các tài liệu khuyến nông Mỹ đều cảnh báo phủ quá dày (trên khoảng 10 cm) làm đất bí, rễ thiếu ôxy.
3. Không phủ sát gốc
Đây là lỗi hay gặp nhất. Nhiều người vun rơm, vun mùn thành ụ cao ôm sát thân cây như hình núi lửa. Làm vậy vỏ thân luôn ẩm, dễ thối cổ rễ, nấm bệnh xâm nhập, chuột và côn trùng có chỗ trú ẩn để gặm vỏ. Cách đúng là:
Chừa một khoảng cách thân khoảng 10–15 cm (cây con thì ít hơn), để lộ phần cổ rễ.
Rải lớp phủ thành vành tròn phẳng, rộng ra tới mép tán – nơi tập trung rễ hút nước, rễ ăn phân.
4. Bổ sung định kỳ
Lớp phủ hữu cơ mục dần và mỏng đi. Bà con kiểm tra mỗi tháng, thấy lộ đất thì rải thêm. Vụ sau, phần đã mục có thể xới nhẹ cho lẫn vào đất mặt.
Những lưu ý quan trọng
Sâu bệnh, ốc sên, chuột: lớp phủ ẩm là nơi chúng thích trú. Thăm vườn thường xuyên, vén lớp phủ kiểm tra gốc. Vùng hay có mối thì hạn chế vụn gỗ sát gốc.
Không dùng tàn dư cây bị bệnh để phủ cho chính loại cây đó, dễ lây bệnh vụ sau. Muốn rơm phủ nhanh mục và có thêm vi sinh có ích, bà con có thể phun Trichoderma BIO FA lên lớp phủ theo hướng dẫn trên bao bì.
Mạt cưa, vụn gỗ tươi khi phân hủy lấy bớt đạm ở lớp đất sát mặt. Nên dùng loại đã ủ, hoặc chỉ rải trên mặt, đừng trộn vào đất; cây rau ngắn ngày nên bón đủ đạm.
Cẩn thận lửa: rơm khô mùa nắng rất dễ cháy, đừng đốt rác gần vườn đã phủ.
Rơm, cỏ phải sạch, không lấy từ ruộng mới phun thuốc cỏ, tránh làm hại cây trồng.
Che phủ không thay được tưới nước, chỉ giúp mỗi lần tưới được lâu hơn. Bà con vẫn thọc tay xuống dưới lớp phủ kiểm tra độ ẩm trước khi tưới.
Tóm lại
Che phủ gốc là cách giữ nước rẻ nhất cho mùa khô. Nhớ ba điều: phủ khi đất còn ẩm, dày vừa phải 5–10 cm, chừa khoảng trống quanh thân. Vườn rau, dưa thì cân nhắc màng phủ kèm tưới nhỏ giọt; cây ăn trái thì rơm, lá, cỏ khô là đủ. Làm đúng, bà con vừa đỡ công tưới, vừa có thêm mùn cho đất về lâu dài.
Bà con cần tư vấn chăm sóc cây mùa khô hay chọn phân bón phù hợp, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Khuyến nông Đại học Bang Colorado (CSU) – “Mulching Trees and Shrubs”; Khuyến nông Đại học Vermont (UVM) – “Beware the mulch volcano”; Khuyến nông Đại học Florida (UF/IFAS) – “Beware of volcano mulching”; Khuyến nông Đại học Bang Mississippi – “Go green: mulch”; Chương trình SARE (Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ) – thử nghiệm phủ rơm và màng phủ cho cà chua.
Ảnh minh họa: Final4one, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).