Mùa xoài ra hoa, nhiều nhà vườn buồn vì chùm bông đang đẹp bỗng phủ một lớp bột trắng xám như rắc bột mì, vài hôm sau hoa khô đen, rụng lả tả, trái non mới bằng hạt tiêu cũng rụng theo. Thủ phạm thường là bệnh phấn trắng (còn gọi là bệnh bột trắng). Theo tài liệu của Đại học Hawaii, đây là nguyên nhân lớn khiến xoài đậu trái kém, và trên thế giới bệnh có thể làm mất tới 90% sản lượng khi phá hoa và trái non.
Bệnh do nấm gì gây ra?
Bệnh do một loại nấm phấn trắng gây ra. Trước đây nấm có tên Oidium mangiferae; các nghiên cứu di truyền gần đây (được Bộ Nông nghiệp bang California, Mỹ dẫn lại) cho thấy nó cùng loài với Erysiphe quercicola. Bào tử rất nhẹ, bay theo gió từ cây này sang cây khác.
Theo TNAU (Ấn Độ), nấm tồn tại trong lá bệnh từ vụ trước, chờ cây ra đọt, ra bông thì bùng lên.
Nhận biết bệnh trên chùm hoa, lá non, trái non
Trên chùm hoa
Cuống chùm và hoa phủ lớp bột trắng xám, lúc đầu thành từng đốm rồi lan kín cả chùm.
Hoa chuyển nâu, khô và rụng. Chùm bị nặng chỉ còn trơ cuống.
Giai đoạn hoa nở rộ là lúc dễ nhiễm nhất.
Trên lá non
Lá non (nhất là mặt dưới) có mảng bột trắng; ở một số giống lá bị quăn, méo mó.
Về sau chỗ bệnh thành vết xám nâu, khô, hình dạng không đều. Bệnh nặng lá có thể rụng. Lá già thì ít bị hơn.
Trên trái non
Trái nhỏ phủ bột trắng, ngừng lớn, dễ rụng trước khi to bằng hạt đậu.
Trái bị nhiễm sau khi đậu có thể nổi vết loang màu nâu tím, sau đó nứt, thành sẹo lớp bần, xấu mã.
Bà con lưu ý phân biệt: phấn trắng là lớp bột trắng nằm trên bề mặt, còn thán thư thường là vết đen, lõm.
Khi nào bệnh dễ phát sinh?
Khác với nhiều bệnh nấm cần mưa, phấn trắng lại “ưa” kiểu thời tiết khô ráo, đêm se lạnh, sáng có sương — đúng kiểu thời tiết mùa xoài ra hoa ở nhiều vùng. Theo tài liệu của Đại học Hawaii:
Bệnh lây lan trong khoảng nhiệt độ rộng, từ 10 đến 31°C, với độ ẩm không khí khoảng 60–90%.
Thuận lợi nhất khi nhiệt độ khoảng 23°C, độ ẩm cao rồi giảm đột ngột — tức là đêm mát ẩm, ngày ấm và hanh.
Bệnh tăng nhanh khi cây ra đọt non và ra bông rộ.
Quản lý tổng hợp bệnh phấn trắng
1. Thăm vườn thường xuyên
Từ lúc cây nhú bông, mỗi tuần đi vườn ít nhất một hai lần, xem kỹ chùm hoa trong tán và lá non, nhất là sau những đêm lạnh, nhiều sương.
2. Vệ sinh vườn, tỉa tán thông thoáng
Sau thu hoạch, tỉa cành sâu bệnh, cành vượt, cành trong tán để tán thông thoáng, thuốc phun dễ tới.
Gom lá rụng, cắt bỏ các chùm hoa bị bệnh nặng đem ra khỏi vườn.
3. Chọn đúng thời điểm phòng
Một thí nghiệm ở Israel (Reuveni và cộng sự, tạp chí Crop Protection, 2018) cho thấy:
Bắt đầu phun khi chùm bông dài khoảng 5–10 cm, lặp lại khoảng 10 ngày một lần, cho hiệu quả tốt hơn lịch 14 ngày tính từ lúc hoa nở.
Phun sớm hơn nữa không có lợi thêm; đợi tới lúc hoa bắt đầu nở mới phun thì kém hiệu quả hơn.
Tài liệu của Đại học Hawaii khuyên nên phun muộn nhất khi khoảng 50% hoa nở và lặp lại cách 7–14 ngày cho tới khi đậu trái.
4. Dùng thuốc đúng nhóm, luân phiên theo FRAC
Các hoạt chất được nhắc trong các tài liệu trên gồm:
Lưu huỳnh (nhóm FRAC M02, tác động nhiều điểm, ít bị kháng): là lựa chọn truyền thống. Lưu ý lưu huỳnh có thể làm cháy hoa, cháy trái non khi trời nắng nóng gắt, nên phun lúc chiều mát.
Nhóm triazole (FRAC 3) như penconazole, myclobutanil, tetraconazole: hiệu quả cao trong thí nghiệm ở Israel.
Dầu khoáng, dầu neem, kali phosphite, kali bicarbonate (tài liệu Hawaii).
Nhóm strobilurin (FRAC 11) cho hiệu quả kém và không ổn định hơn trong thí nghiệm ở Israel.
Thí nghiệm ở Israel ghi nhận phối hợp một thuốc nội hấp với lưu huỳnh cho hiệu quả bằng hoặc nhỉnh hơn dùng riêng từng loại, bảo vệ được khoảng 70–90% so với cây không phun.
Nguyên tắc quan trọng: không phun mãi một nhóm thuốc. Luân phiên các nhóm có mã FRAC khác nhau (ví dụ xen lưu huỳnh với nhóm 3) để nấm chậm kháng thuốc. Bà con chỉ dùng thuốc có đăng ký cho cây xoài và pha, phun đúng theo nhãn.
5. Dinh dưỡng cân đối
Cây khỏe thì chùm hoa chống chịu tốt hơn. Bà con nên bón phân cân đối, không bón thừa đạm làm cây ra đọt non dồn dập, bổ sung kali như Kali sunphat (K2SO4) theo hướng dẫn trên bao bì. Phân bón chỉ hỗ trợ cây khỏe, không thay được thuốc trị nấm.
Lưu ý
Phun vào lúc hoa nở rộ cần chọn thuốc an toàn cho ong và côn trùng thụ phấn, tránh phun lúc ong đang hoạt động mạnh.
Không tự ý tăng liều, tuân thủ thời gian cách ly.
Thuốc chỉ phòng và chặn bệnh lây, không làm hoa đã khô sống lại.
Tóm lại
Phấn trắng hại xoài mạnh nhất mùa ra hoa, khi trời khô, đêm lạnh, có sương. Bà con nhớ: thăm vườn thường xuyên, tỉa tán thông thoáng, vệ sinh lá bệnh, bắt đầu phòng khi chùm bông còn ngắn (khoảng 5–10 cm), luân phiên lưu huỳnh với các nhóm thuốc khác mã FRAC, dùng thuốc có đăng ký và theo nhãn.
Bà con cần tư vấn thêm cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Đại học Hawaii tại Mānoa, CTAHR – Mango Powdery Mildew (PD-46); Reuveni và cộng sự – Development of improved disease management for powdery mildew on mango trees in Israel, Crop Protection (2018); Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU Agritech Portal) – Diseases of Mango: Powdery mildew; Bộ Thực phẩm và Nông nghiệp California (CDFA) – California Pest Rating Proposal for Erysiphe quercicola.