Nhiều vườn cà phê vối đã kéo ống nhỏ giọt nhưng vẫn rải phân gốc như cũ, mới dùng được nửa cái lợi. Hòa phân vào nước tưới (fertigation), mỗi lần cho cây một ít, phân nằm ngay vùng rễ, ít trôi, ít bay hơi. Dưới đây là lịch châm phân Chelate Asia tổng hợp từ Embrapa (Brazil) và Viện Nghiên cứu Cà phê Trung ương Ấn Độ (CCRI).
Tưới kèm phân có lợi gì so với bón gốc?
Thí nghiệm 5 năm (2017–2021) tại CCRI Balehonnur, Ấn Độ, cho thấy châm phân qua nhỏ giọt ở mức 75% lượng phân khuyến cáo cho năng suất bình quân khoảng 2.117 kg/ha, cao hơn mức châm 100% (khoảng 1.821 kg/ha); số đốt mang trái và số trái trên cành cũng nhiều hơn.
Tức là phân đi theo nước thì có thể bớt một phần mà cây vẫn ăn tốt; mức bớt nên dựa vào phân tích đất, lá.
Tổng lượng phân cả năm: ví dụ của Embrapa
Embrapa Rondônia (Thông tư kỹ thuật số 152, năm 2022) đưa ví dụ cho vườn cà phê vối tưới nhỏ giọt, khoảng cách 3 m × 1 m, tức khoảng 3.333 cây/ha, năng suất mục tiêu rất cao (120 bao 60 kg nhân/ha). Tổng nhu cầu tính từ phân tích đất và năng suất là:
Liều khuyến cáo: 510 kg N – 160 kg P₂O₅ – 320 kg K₂O cho 1 ha/năm.
Quy ra mỗi cây (3.333 cây/ha): khoảng 153 g N – 48 g P₂O₅ – 96 g K₂O/cây/năm.
Sau phân tích lá, chính ví dụ này được hạ còn khoảng 361,5 kg N – 50 kg P₂O₅ – 276,4 kg K₂O. Con số trên chỉ là điểm xuất phát.
Tài liệu CCRI dẫn mức tham khảo khoảng 120 kg N – 90 kg P₂O₅ – 120 kg K₂O cho mỗi tấn cà phê nhân. Vườn mình nên tính theo năng suất thật, đừng bê nguyên 510 kg N.
Chia phân theo giai đoạn
Theo tỷ lệ Embrapa, gom theo giai đoạn cây (lịch Brazil lệch mùa với Tây Nguyên nên tính theo giai đoạn, không theo tháng):
Sau thu hoạch (tỉa cành, phục hồi): 10% N – 25% P₂O₅ – 5% K₂O.
Trước ra hoa: ngưng phân, để cây chịu khô hạn có kiểm soát cho phân hóa mầm hoa.
Ra hoa: 10% N – 10% P₂O₅ – 5% K₂O.
Trái non (đầu đinh đến trái lớn nhanh, khoảng 2 tháng): 25% N – 65% P₂O₅ – 18% K₂O. Lân dồn chủ yếu vào đây.
Nuôi trái, vào nhân (khoảng 4 tháng): 45% N – 0% P₂O₅ – 50% K₂O.
Trước thu hoạch (trái bắt đầu chín, khoảng 2 tháng): 10% N – 0% P₂O₅ – 22% K₂O; ngưng phân khi đang hái.
Quy đổi ra phân cho 1 ha (3.333 cây, tổng 510–160–320)
Dùng MAP 12-61 cấp lân, urê (46% N) bù phần đạm còn thiếu (đã trừ đạm trong MAP), kali là KCl trắng (60% K₂O) hoặc Kali sunphat (SOP) 52% K₂O:
Sau thu hoạch: MAP 65,6 kg + urê 93,8 kg + KCl 26,7 kg (hoặc SOP 30,8 kg).
Ra hoa: MAP 26,2 kg + urê 104 kg + KCl 26,7 kg (hoặc SOP 30,8 kg).
Trái non: MAP 170,5 kg + urê 232,7 kg + KCl 96 kg (hoặc SOP 110,8 kg).
Nuôi trái: urê 498,9 kg + KCl 266,7 kg (hoặc SOP 307,7 kg).
Trước thu hoạch: urê 110,9 kg + KCl 117,3 kg (hoặc SOP 135,4 kg).
Cả năm: khoảng 262 kg MAP 12-61, 1.040 kg urê, 533 kg KCl (hoặc 615 kg SOP).
Châm bao nhiêu lần?
Ví dụ Embrapa châm 1 lần/tháng trong 10 tháng có bón (khoảng 10 lần/năm).
Đất sét, đất giữ phân tốt: châm khoảng 15 ngày/lần.
Đất cát, hoặc tháng mưa nhiều: châm hàng tuần hoặc 2 tuần/lần để phân không bị rửa trôi.
Tài liệu Embrapa không nêu số lít nước cố định; bà con tưới theo độ ẩm đất và thời tiết.
Lưu ý khi pha
Chia 2 bể A/B: bể A chứa Canxi nitrat (có thể kèm urê); bể B chứa MAP, SOP, magie sulfate. Theo UF/IFAS (Mỹ), canxi gặp lân tạo kết tủa gây nghẹt béc, gặp sunfat cũng khó tan. Lượng canxi, magie pha theo hướng dẫn trên bao bì.
Thứ tự pha: nước vào bể trước, từng loại phân sau, tan hết loại này mới cho loại kia. Dùng axit thì đổ axit vào nước, không làm ngược lại.
Thử trong bình trước: pha thử đúng tỷ lệ, để khoảng 2 giờ; nước đục sữa là sẽ nghẹt ống.
Nồng độ: Embrapa khuyên giữ tổng phân ở đầu nhỏ giọt thấp, khoảng 1 g/lít với cây kiến thiết, tối đa khoảng 2–3 g/lít với vườn kinh doanh năng suất cao.
Đo EC/pH: Embrapa đưa khoảng tham khảo EC 1,5–3,0 mS/cm, pH 5,7–7,5. Nếu EC dịch chiết đất vượt 2 mS/cm thì giảm lượng phân mỗi lần châm.
Xả rửa: dành khoảng 20% cuối thời gian tưới chỉ chạy nước sạch để rửa ống; khoảng 2 tháng xả cuối đường ống một lần. Lọc đặt sau điểm châm phân.
Thử vài hàng cây trước khi đổi công thức hay đổi loại phân, theo dõi lá vài ngày rồi mới châm cả vườn.
Tóm lại
Tính tổng N–P–K theo năng suất và phân tích đất; dồn lân vào sau thu hoạch, ra hoa, trái non; đạm mạnh khi trái non, nuôi trái; kali tăng dần đến trước chín; chia nhỏ nhiều lần, tách bể A/B, xả rửa ống. Ví dụ 3.333 cây/ha của Embrapa là khung tham khảo, cần chỉnh cho sát vườn mình.
Bà con cần tư vấn tính lượng phân châm cho vườn cà phê nhà mình, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Embrapa Rondônia – Circular Técnica 152: Recomendação de adubação NPK via fertirrigação para cafeeiros Robustas em produção na Amazônia (2022); Mote K.J. và cs., Central Coffee Research Institute (Coffee Board of India) – Effect of fertigation levels on fertilizer use efficiency, yield, quality and economics of Robusta coffee, Irrigation and Drainage (2023); Hareesh S.B. & Jayarama, CCRI – Asian Journal of Dairy and Food Research 43(1) (2024); UF/IFAS Extension – How to Reduce Clogging Problems in Fertigation (HS1202).
Ảnh minh họa: Timothy A. Gonsalves, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).