Nhiều vườn bơ đã có tưới nhỏ giọt nhưng vẫn rải phân khô quanh gốc. Bơ là cây rễ cạn, nhạy mặn, nhạy clo và rất sợ úng (úng là thối rễ Phytophthora). Dưới đây là công thức tưới châm phân cho bơ của Chelate Asia (châm qua nhỏ giọt, chia nhỏ nhiều lần), tổng hợp từ UC ANR, CDFA (California) và bang Queensland (Úc).
1. Tổng lượng đạm (N) cả năm
Cây tơ (1–10 năm)
Theo UC ANR và CDFA, N nguyên chất mỗi cây mỗi năm:
Năm 1: 45 g N/cây (0,1 lb).
Năm 2: 90 g N/cây (0,2 lb).
Năm 3: 150 g N/cây (0,33 lb).
Năm 4: 230 g N/cây (0,5 lb).
Năm 5: 450 g N/cây (1 lb).
Năm 6–10: 680 g N/cây (1,5 lb).
Cây tơ châm 4–6 tuần/lần trong mùa sinh trưởng; UC chia 8 lần/năm.
Vườn kinh doanh (tính theo ha)
CDFA tính cho vườn tưới nhỏ giọt châm phân, cây không thiếu đạm, mật độ 145 cây/mẫu Anh (khoảng 358 cây/ha). Đổi sang ha:
Năng suất khoảng 3,4 tấn/ha: 53 kg N/ha/năm.
Năng suất khoảng 10 tấn/ha: 72 kg N/ha/năm.
Năng suất khoảng 20 tấn/ha: 100 kg N/ha/năm.
Với vườn chưa có kết quả phân tích lá, UC ANR gợi ý mức cao hơn nhiều, 150–200 lb N/mẫu Anh (khoảng 170–225 kg N/ha). Hai mức chênh nhau lớn nên cần phân tích lá: CDFA coi hàm lượng N trong lá 2,0–2,2% là đủ, dưới 1,8% là thiếu, trên 2,8% là thừa. Nước giếng có nitrat thì trừ bớt N bón.
2. Kali (K) – chỉ bón khi lá thiếu
CDFA khuyến cáo theo K trong lá:
K lá dưới 0,55%: 45 kg K₂O/ha/năm.
K lá 0,55–0,7%: 22 kg K₂O/ha/năm.
K lá 0,75–0,85%: 11 kg K₂O/ha/năm.
K lá từ 0,85% trở lên: không cần bón thêm.
Thí nghiệm của GS. Lovatt cho thấy bón P và K lúc trái đang lớn (tháng 7–8 ở California) cho năng suất tốt hơn bón rải các tháng khác.
3. Quy đổi ra phân thương phẩm
Urê (46% N): 1 kg N = 1 ÷ 0,46 = 2,17 kg urê.
Canxi nitrat (15,5% N): 1 kg N = 1 ÷ 0,155 = 6,45 kg canxi nitrat.
Kali nitrat (13% N, 46% K₂O): 1 kg K₂O = 2,17 kg kali nitrat, kèm theo 0,28 kg N.
Kali sunphat (K2SO4) (52% K₂O): 1 kg K₂O = 1 ÷ 0,52 = 1,92 kg kali sunphat.
4. Công thức mẫu cho 1 ha (358 cây, năng suất khoảng 10 tấn)
Tổng 72 kg N/ha/năm, chia 9 lần bằng nhau, mỗi tháng một lần trong mùa cây sinh trưởng (lịch của UC ANR). Mỗi lần 8 kg N/ha, tương đương khoảng 22 g N/cây.
Liều khuyến cáo mỗi lần (1 ha):
Canxi nitrat 15 kg (cho 2,3 kg N) + urê 12,3 kg (cho 5,7 kg N) = 8 kg N.
Tính theo cây: khoảng 42 g canxi nitrat + 34 g urê mỗi cây mỗi lần.
Thêm kali giai đoạn trái lớn (ví dụ lá có K 0,55–0,7%, cần 22 kg K₂O/ha/năm): chia 2 lần, mỗi lần 11 kg K₂O = 21 kg kali sunphat/ha (khoảng 59 g/cây). Nếu dùng kali nitrat thì mỗi lần 24 kg/ha, cho thêm 3,1 kg N, nên bớt 6,7 kg urê ở lần đó.
Theo giai đoạn: theo CDFA, phần lớn đạm nên rơi vào ngay sau hoa nở rộ và giữa–cuối giai đoạn trái lớn; một lần bón vào tháng 4 (California, quanh lúc đậu trái) có thể giảm ra trái cách năm. Sau thu hoạch, khi cây ra lộc thì giữ lịch châm đều.
Cây tơ, liều khuyến cáo mỗi lần (8 lần/năm): năm 1 khoảng 12 g urê/cây, năm 3 khoảng 41 g urê/cây, năm 5 khoảng 123 g urê/cây.
5. Tưới vừa đủ – bơ sợ úng và sợ mặn
Bang Queensland (Úc) khuyến cáo nước tưới cho bơ nên có độ mặn không quá 0,6 dS/m và clo không quá 80 mg/lít.
Cháy chóp lá thường do clo tích tụ. CDFA khuyên không dùng kali clorua (KCl) khi lá đã có dấu hiệu ngộ độc clo. Với bơ, nên ưu tiên kali sunphat hoặc kali nitrat.
Tưới thừa vừa rửa trôi đạm vừa làm nặng bệnh thối rễ; nên đo ẩm đất (tensiometer) để xếp lịch tưới. UC ANR khuyên không châm phân ngay sau đợt mưa dài khi đất còn sũng nước.
Thí nghiệm ở Ventura: chia 2, 4 hay 8 lần năng suất như nhau, nhưng ít lần lượng lớn thì đạm rửa trôi nhiều hơn.
Lưu ý khi pha
Hai bồn A/B: bồn A chứa canxi nitrat (có thể thêm urê, kali nitrat); bồn B chứa kali sunphat, MAP 12-61, magie sunphat. Không cho canxi nitrat chung bồn đậm đặc với phân sunphat hay phân lân: sẽ kết tủa thạch cao, canxi photphat gây nghẹt béc.
Thứ tự pha: cho khoảng 2/3 nước vào bồn, hòa tan hết từng loại rồi mới cho loại tiếp theo, sau cùng thêm nước cho đủ.
Châm phân giữa lượt tưới: CDFA khuyên châm vào khoảng 1/3 giữa của lượt tưới, ví dụ lượt tưới 18 giờ thì châm từ giờ thứ 6 đến giờ thứ 12. Phần còn lại tưới nước sạch để rửa sạch đường ống và đưa phân xuống vùng rễ.
Nước cứng: CDFA chỉ dùng axit photphoric khi tổng canxi + magie trong nước dưới 50 ppm và bicarbonat dưới 150 ppm.
Thử trước: pha thử một xô với đúng nước giếng, để vài giờ xem có đục, lắng cặn không; chạy thử vài hàng cây trước khi làm cả vườn.
Tóm lại
Tưới châm phân cho bơ cần nhớ: tính tổng N theo tuổi cây hoặc theo năng suất, chia nhỏ 8–9 lần/năm, bổ sung kali bằng kali sunphat hoặc kali nitrat vào giai đoạn trái lớn khi lá thiếu, tránh phân chứa clo, tưới vừa đủ ẩm và tách bồn canxi riêng với bồn sunphat, lân. Phân tích lá hằng năm để chỉnh liều.
Bà con cần tư vấn thêm cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Bộ Nông nghiệp và Thực phẩm California (CDFA) – Fertilization Guidelines: Avocado; UC Cooperative Extension (UC ANR) – Avocado Fertilization (G. S. Bender); UC ANR Topics in Subtropics – Putting Fertilizer Chloride in Perspective; Business Queensland (Chính quyền bang Queensland, Úc) – Growing avocados.
Ảnh minh họa: Edrean, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).