Dâu tây là cây “ăn ít nhưng ăn đều”. Rễ cạn, nằm gọn trong luống nilon, nên tưới nhỏ giọt kèm phân (bà con hay gọi là bón qua nước) là cách cho ăn hợp nhất: mỗi tuần vài lần, mỗi lần một ít, đúng chỗ rễ. Bài này tóm lại lịch bón qua nước theo giai đoạn của Đại học Florida (UF/IFAS), đối chiếu với hướng dẫn của LSU AgCenter và Đại học Delaware, rồi đổi sẵn ra đơn vị kg trên 1.000 m² để bà con dễ tính.
Nền tảng của lịch bón
Lịch của UF/IFAS (tác giả Agehara và Hochmuth) xây cho luống phủ nilon, trồng hai hàng, tim luống cách nhau khoảng 1,2 m (4 feet), tưới nhỏ giọt.
Không bón lót đạm và kali. Khoảng 2 tuần sau trồng thì bắt đầu châm đạm và kali qua nước.
Mức bón được ghi bằng pound mỗi mẫu Anh mỗi ngày. Quy đổi: 1 lb/mẫu Anh ≈ 1,12 kg/ha ≈ 0,11 kg/1.000 m². Muốn bón mỗi tuần một lần thì lấy mức ngày nhân 7.
Công thức theo giai đoạn: đạm (N) và kali (K₂O)
Bảng gốc của UF/IFAS chia theo tháng ở Florida, từ tháng 10 (mới trồng) đến tháng 4 (cuối vụ). Ở ta, nhất là vùng cao như Lâm Đồng, thời vụ khác nên bà con hãy đọc theo giai đoạn của cây, đừng bám vào tên tháng. Cách xếp tháng vào giai đoạn dưới đây là cách tôi đọc bảng gốc. Số trong ngoặc là lượng đạm nguyên chất trên 1.000 m² mỗi tuần.
Mới trồng, cây ra rễ ra lá (tháng 10–11 ở Florida): 1,0–2,0 lb N/mẫu Anh/ngày, tức khoảng 1,1–2,2 kg N/ha/ngày (0,8–1,6 kg N/1.000 m²/tuần). Đây là lúc cây cần nhiều đạm nhất.
Bắt đầu ra hoa, đậu trái (tháng 12): 1,0–1,5 lb N/ngày, khoảng 1,1–1,7 kg N/ha/ngày (0,8–1,2 kg/1.000 m²/tuần).
Ra hoa rộ, trái đang lớn (tháng 1): 0,75–1,0 lb N/ngày, khoảng 0,84–1,12 kg N/ha/ngày (0,6–0,8 kg/1.000 m²/tuần).
Thu hoạch rộ (tháng 2 đến tháng 4): 0,5–1,0 lb N/ngày vào tháng 2, rồi 0,5–0,75 lb N/ngày tháng 3–4, khoảng 0,56–1,12 kg N/ha/ngày (0,4–0,8 kg/1.000 m²/tuần).
Kali: giữ ổn định 0,6–0,8 lb K₂O/ngày cả vụ, khoảng 0,67–0,90 kg K₂O/ha/ngày, tức 0,47–0,63 kg K₂O/1.000 m²/tuần.
Tổng cả vụ của UF/IFAS là khoảng 175 lb N/mẫu Anh (≈196 kg N/ha, 19,6 kg N/1.000 m²) và 150 lb K₂O (≈168 kg K₂O/ha, 16,8 kg/1.000 m²) cho đất thử kali thấp.
So với hai nguồn khác
LSU AgCenter (Louisiana): bón lót 40–80 lb N/mẫu Anh, bắt đầu châm phân 3–4 tuần sau trồng, rồi mỗi ngày 0,75 lb N (5,25 lb mỗi tuần), chia đều từ lúc ra hoa đậu trái tới hết thu hoạch. Đổi ra khoảng 0,59 kg N/1.000 m²/tuần.
Đại học Delaware: nếu bón qua nước hằng tuần ở vụ xuân thì khoảng 3–5 lb N/mẫu Anh/tuần (≈0,34–0,56 kg/1.000 m²). Họ khuyên bón đạm trước khi ra hoa, và cho kali theo tỷ lệ khoảng 1:1 so với đạm để trái ngọt hơn.
Ví dụ quy ra phân thương phẩm
Đây là phép tính minh họa của tôi, không phải số liệu nguyên văn của nguồn. Giả sử giai đoạn trái lớn, cần 0,59 kg N và 0,47 kg K₂O cho 1.000 m² mỗi tuần. Dùng kali nitrat (13-0-46) khoảng 1,0 kg thì có 0,47 kg K₂O và 0,13 kg N. Phần đạm còn lại 0,46 kg lấy từ canxi nitrat (15,5% N), khoảng 3,0 kg. Vậy mỗi tuần cho 1.000 m² cần chừng 1,0 kg kali nitrat + 3,0 kg canxi nitrat. Chia ba lần châm: mỗi lần khoảng 0,33 kg kali nitrat và 1,0 kg canxi nitrat, hòa trong thùng 100 lít nước sạch rồi châm theo tỷ lệ của bộ châm phân. Muốn thay một phần kali bằng nguồn ít clo, bà con tham khảo kali sunphat, nhớ tính lại theo hàm lượng K₂O ghi trên bao.
Lưu ý khi pha và khi châm
Hòa tan hoàn toàn từng loại trong thùng riêng bằng nước sạch trước khi đổ chung, không châm phân còn cặn. Dùng loại phân tan hoàn toàn dành cho tưới nhỏ giọt cho khỏi nghẹt béc.
Không trộn canxi nitrat đậm đặc chung thùng với phân chứa sunfat hoặc phosphat vì dễ kết tủa. Nếu cần dùng cả hai, pha thùng riêng và châm ở hai lần khác nhau (đây là lưu ý chung khi bón qua nước).
Thử trước trên vài luống khi đổi công thức hay đổi giống. Giống khác nhau ăn phân khác nhau.
Bón dư đạm làm cây um tùm, lá nhiều, trái ít và nhạt. Delaware gợi ý đo dịch cuống lá: nitrat khoảng 600–800 ppm và kali 3.000–3.500 ppm là mức tham khảo đầu vụ; nếu có điều kiện, bà con đo để chỉnh lượng bón.
Mưa lớn (trên khoảng 76 mm trong 3 ngày hoặc khoảng 100 mm trong 7 ngày) làm trôi phân. UF cho phép bù thêm tới 30 lb N/mẫu Anh (≈34 kg N/ha, 3,4 kg/1.000 m²), rải đều trong 7–10 ngày.
Đây là lịch của vùng khác khí hậu, giá trị tham khảo. Đất, giống và thời tiết nhà mình mới là thứ quyết định, nên lấy mẫu đất và theo dõi màu lá.
Tóm lại
Dâu tây không bón lót đạm kali, mà châm đều qua nước: đạm cao lúc mới trồng, giảm dần khi trái nhiều; kali giữ đều. Khoảng 196 kg N và 168 kg K₂O mỗi hecta cho cả vụ (19,6 và 16,8 kg trên 1.000 m²) là mức của Florida. Chia nhỏ, pha kỹ, thử vài luống rồi mới làm rộng ra.
Bà con cần tư vấn thêm về phân tan cho tưới nhỏ giọt, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: UF/IFAS Extension – S. Agehara và G. Hochmuth, “Fertilization of Strawberries in Florida” (CIR1141/CV003); LSU AgCenter – J. E. Boudreaux và cs. (2005), “Drip Irrigation and Fertigation in Strawberries”; University of Delaware Cooperative Extension – G. Johnson (2015), “Plasticulture Strawberry Cleanup, Flowering, and Fertilization”.
Ảnh minh họa: Hayan Alhasan, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).