Ruộng đậu phộng trên đất vôi, đất kiềm hay có những đám cây vàng ngọn: lá non vàng mà gân còn xanh, nặng thì trắng bệch như tờ giấy. Đó thường là thiếu sắt do vôi: đất không hề hết sắt, nhưng ở pH cao sắt bị khóa lại, rễ không lấy được. Bài này tổng hợp cách phun sắt của Viện Nghiên cứu Lạc Ấn Độ (ICAR-DGR, Junagadh), ICRISAT, Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU) và Đại học Nebraska (Mỹ).

Nhận biết đậu phộng thiếu sắt

  • Vàng giữa các gân ở lá non, lá mới nhú, gân còn xanh; sau đó vàng trắng cả lá (ICRISAT).

  • Lá non nhỏ lại, cây còi, rễ phát triển kém (TNAU).

  • Trên đất vôi ở Junagadh, ICAR-DGR ghi nhận 38–42% số cây vàng nặng trong khoảng 30–60 ngày sau mọc.

  • Cùng một ruộng, có giống vẫn xanh, có giống vàng rõ: ICAR-DGR xếp các giống thành nhóm chịu tốt, trung bình và nhạy với thiếu sắt.

  • Đất càng nhiều vôi mịn càng dễ bị; phân tích sắt trong đất thường không báo trước được (ICAR-DGR).

Vì sao nên phun lá thay vì rải sắt xuống đất?

Theo Đại học Nebraska, sắt sunfat rải vào đất kiềm nhanh chóng chuyển sang dạng cây không hút được, nên hiệu quả kém; ICAR-DGR cũng nhận xét như vậy. Phun lên lá thì sắt vào thẳng cây; nhưng lá mới ra sau đợt phun vẫn có thể vàng, nên thường phải phun vài lần.

Công thức phun sắt sunfat của ICAR-DGR

Thí nghiệm đồng ruộng trên đất vôi của ICAR-DGR (Singh và Dayal, 1992) dùng tổng cộng 2 kg sắt (Fe) cho 1 ha, pha thành dung dịch 0,1% sắt, tức 1 g sắt trong 1 lít nước. Sắt sunfat ngậm 7 nước (FeSO4·7H2O) chứa khoảng 20% sắt (Đại học Nebraska), nên 0,1% sắt tương đương 5 g sắt sunfat mỗi lít nước.

  • Cách 1 – phun 4 lần vào ngày 30, 45, 60 và 75 sau mọc, mỗi lần 0,5 kg sắt: 2,5 kg sắt sunfat trong 500 lít nước/ha.

  • Cách 2 – phun 2 lần vào ngày 50 và 70 sau mọc, mỗi lần 1 kg sắt: 5 kg sắt sunfat trong 1.000 lít nước/ha.

  • Hai cách chia này cho cây hồi xanh nhiều nhất, năng suất trái và thân lá cao nhất trong thí nghiệm.

  • Thêm axit xitric: nghiên cứu dùng 400 g/ha. Với 2.000 lít dung dịch cả đợt, quy ra khoảng 0,2 g axit xitric mỗi lít.

Kết quả: bốn nguồn sắt (sắt sunfat, sắt sunfat + axit xitric, sắt xitrat, Fe-EDTA) giúp cây hồi xanh gần như nhau, 46–49%. Nhưng năng suất trái tăng nhiều nhất, 16–24%, khi dùng sắt sunfat + axit xitric; sắt sunfat đơn tăng 13–19%, Fe-EDTA tăng 11–18%.

Quy ra bình 16 lít và 1.000 m²

  • Một bình 16 lít: 80 g sắt sunfat + khoảng 3 g axit xitric.

  • 1.000 m² theo cách 1: mỗi lần 50 lít nước (khoảng 3 bình), tức 250 g sắt sunfat + 10 g axit xitric.

  • 1.000 m² theo cách 2: mỗi lần 100 lít nước (khoảng 6 bình), tức 500 g sắt sunfat + 20 g axit xitric.

  • Giữ nồng độ 5 g/lít, đừng tự tăng cho đậm.

Các công thức khác từ nguồn uy tín

  • ICRISAT: phun 0,5% sắt sunfat + 0,2% urê (5 g sắt sunfat + 2 g urê mỗi lít, tức 80 g + 32 g cho bình 16 lít); nếu cần thì lặp lại sau 10–14 ngày. ICRISAT cũng nêu cách bón 10 kg sắt sunfat/ha vào đất.

  • TNAU: phun 1% sắt sunfat (10 g/lít) vào ngày 30, 40 và 50 sau gieo. Nồng độ này đậm gấp đôi, nên thử trước vài chục cây.

  • Đại học Nebraska: vàng nhẹ có thể chỉ cần một lần phun dung dịch sắt sunfat 1–1,5%; vàng nặng phải phun vài lần, cách nhau 1–2 tuần.

Khi nào nên nghĩ tới sắt chelate?

  • Phun lá thì sắt sunfat là đủ: ICAR-DGR thấy phun Fe-EDTA không hơn sắt sunfat + axit xitric, mà giá cao hơn.

  • Ruộng vôi nặng, năm nào cũng vàng: lúc này mới nên tính tới sắt chelate Fe-EDDHA bón vào đất. Đại học Nebraska cho biết Fe-EDDHA là dạng chelate bền nhất, vẫn giữ sắt tan ở đất pH cao, chủ yếu dùng bón gốc; ICAR-DGR cũng ghi nhận Fe-EDDHA rất hiệu quả trên đất kiềm. Điểm trừ là giá cao. Liều dùng theo hướng dẫn trên bao bì.

  • Fe-DTPA chỉ nên bón đất khi pH không quá 7,5 (Đại học Nebraska).

  • Ruộng hay bị nặng thì chọn giống chịu thiếu sắt tốt (ICAR-DGR).

Lưu ý khi pha

  • Dùng nước sạch, không dùng nước đục, nước vôi.

  • Thứ tự pha: đổ nửa bình nước, hòa axit xitric cho tan, rồi cho sắt sunfat, khuấy tan hết, sau đó thêm nước cho đủ. Công thức ICRISAT thì cho urê sau cùng.

  • Pha xong phun ngay trong buổi; để lâu dung dịch ngả màu nâu gỉ, sắt đã bị oxy hóa, kém tác dụng.

  • Không pha chung với thuốc có vôi, Boóc-đô hay phân có tính kiềm.

  • Phun lúc sáng sớm hoặc chiều mát, ướt đều phần lá non trên ngọn.

  • Thử trước trên vài chục cây; 2–3 ngày sau lá không cháy mép mới phun cả ruộng, nhất là khi dùng nồng độ 1%.

Tóm lại

Đậu phộng trên đất vôi vàng lá non, gân xanh là dấu hiệu thiếu sắt. Theo ICAR-DGR, phun 5 g sắt sunfat + khoảng 0,2 g axit xitric mỗi lít nước, 4 lần vào ngày 30, 45, 60, 75 sau mọc (500 lít/ha mỗi lần), hoặc 2 lần vào ngày 50 và 70 (1.000 lít/ha mỗi lần). Fe-EDDHA bón gốc chỉ nên tính cho ruộng vôi nặng, năm nào cũng vàng.

Bà con cần tư vấn cách xử lý đậu phộng vàng lá, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: ICAR-DGR – Singh A.L., Dayal D. (1992), Foliar application of iron for recovering groundnut plants from lime-induced iron deficiency chlorosis, Journal of Plant Nutrition 15(9); ICAR-DGR – Mann A. và cộng sự (2017), Effect of iron source on iron deficiency induced chlorosis in groundnut, Legume Research 40(2); ICRISAT – Cultural Management Practices of Groundnut (2015); TNAU Agritech Portal – Groundnut: Iron deficiency; University of Nebraska–Lincoln – Plant and Soil Sciences eLibrary: Micronutrient Fertilizers.

Ảnh minh họa: Abhay iari, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).