Đậu xanh, đậu đen hay ra hoa rộ mà rụng nhiều, trái thưa, hạt lép. Vụ khô hoặc đậu gieo trên đất lúa vừa gặt, đất thiếu ẩm nên phân bón gốc tan chậm, rễ hút không kịp lúc cây cần nhất. Một cách làm rẻ tiền mà các nhà khoa học Ấn Độ đã thử nhiều năm là phun DAP 2% (hoặc urê 2%) lên lá lúc cây ra hoa. Bài này chỉ cách pha cho bình 16 lít và cho 1 ha, cách ngâm lọc DAP, phun mấy lần và phun lúc nào.

Vì sao nên phun lá lúc đậu ra hoa?

Theo các nhà nghiên cứu ở Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU, Ấn Độ), đậu xanh năng suất thấp vì cây tích lũy chất khô chậm trước khi ra hoa, đậu trái kém, lá già sớm khi trái đang lớn. Đất khô thì bón thêm vào gốc cũng khó phát huy. Phun qua lá giúp cây nhận đạm, lân nhanh hơn đúng giai đoạn quyết định số trái.

Nhưng phun lá chỉ là bổ sung, không thay được phân bón lót. TNAU vẫn khuyên bón lót cho đậu đen có tưới khoảng 25 kg N, 50 kg P₂O₅, 25 kg K₂O và 20 kg lưu huỳnh mỗi ha trước khi gieo.

Công thức: DAP 20 g/lít hoặc urê 20 g/lít

Hướng dẫn canh tác đậu xanh và đậu đen của TNAU ghi: với ruộng có tưới và ruộng nhờ nước trời, phun DAP 20 g/lít hoặc urê 20 g/lít (tức dung dịch 2%), một lần khi cây ra hoa và thêm một lần sau đó 15 ngày. Với đậu gieo trên đất lúa vừa gặt, TNAU khuyên dùng DAP 2% theo đúng lịch này.

Khi phun dinh dưỡng qua lá cho đậu xanh lúc hoa rộ, TNAU dùng khoảng 500 lít nước cho 1 ha bằng bình đeo vai. Từ đó bà con tính ra lượng pha như sau:

  • 1 lít nước: 20 g DAP (hoặc 20 g urê).

  • Bình 16 lít: 320 g DAP (hoặc 320 g urê).

  • 1.000 m²: khoảng 50 lít nước, tức 3 bình 16 lít, gần 1 kg DAP.

  • 1 ha: 500 lít nước (khoảng 31 bình 16 lít), hết 10 kg DAP cho mỗi lần phun; phun đủ 2 lần là 20 kg.

DAP cho cả đạm lẫn lân, urê chỉ có đạm; trong các thí nghiệm ở dưới, DAP nhỉnh hơn. Urê tan hết, pha nhanh, hợp khi không kịp ngâm DAP qua đêm.

Cách ngâm, lọc DAP

DAP hạt bón gốc thường lẫn phần không tan, đổ thẳng vào bình dễ nghẹt béc, bám vết trên lá. Nhóm tác giả ở TNAU khi làm thí nghiệm đã pha như sau:

  • Chiều hôm trước: cân đủ DAP (320 g cho mỗi bình 16 lít), hòa vào một ít nước, khuấy đều rồi để yên qua đêm cho cặn lắng.

  • Sáng hôm sau: gạn lấy nước trong phía trên, lọc qua vải mỏng hoặc lưới mùng, đổ vào bình, thêm nước sạch cho đủ 16 lít.

  • Phần cặn dưới đáy không phun, có thể rải vào gốc.

Nếu dùng DAP 21-53 dạng tinh thể thì phân tan gần hết, ít cặn hơn. Loại này đậm hơn DAP hạt 18-46 nên chỉ cần khoảng 17–18 g/lít (khoảng 280 g cho bình 16 lít) là có lượng đạm, lân tương đương 20 g DAP hạt. Vẫn nên lọc qua vải trước khi đổ vào bình.

Phun mấy lần, lúc nào?

  • Lần 1: khi ruộng bắt đầu ra hoa.

  • Lần 2: 15 ngày sau lần 1, lúc cây vừa nở hoa vừa đậu trái non.

  • Phun sáng sớm hoặc chiều mát như TNAU dặn; tránh trưa nắng gắt và lúc sắp mưa.

  • Phun ướt đều hai mặt lá, không cần đến mức nhỏ giọt.

Kết quả thử ngoài đồng

Ở trại thực nghiệm TNAU (Coimbatore, vụ hè 2006, Madras Agricultural Journal 2011), đậu xanh phun hai lần lúc 30 và 45 ngày sau gieo: không phun cho 712 kg/ha, phun urê 2% đạt 793 kg/ha, phun DAP 2% đạt 817 kg/ha (tăng khoảng 15%).

Ở trường Nông nghiệp R.A.K. Sehore, Madhya Pradesh (vụ mưa 2014, Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry 2019), đậu đen nhờ nước trời phun nước lã cho 444 kg/ha; phun DAP 2% lúc ra hoa và 15 ngày sau đạt 916 kg/ha, cao nhất trong 9 cách thử; phun urê 2% một lần đạt 592 kg/ha. Tác giả cho rằng DAP giúp giảm rụng hoa.

Đó là kết quả từng vụ, từng nơi; ruộng nhà mình tăng nhiều hay ít còn tùy đất, giống và thời tiết.

Lưu ý khi pha

  • Thứ tự pha: ngâm DAP qua đêm → gạn, lọc lấy nước trong → đổ vào bình đã có sẵn khoảng nửa bình nước sạch → thêm nước cho đủ 16 lít → lắc đều. Urê thì hòa thẳng vào nước, khuấy tan là dùng được.

  • Không pha đậm hơn 20 g/lít, pha đặc dễ cháy mép lá.

  • Thử trước trên vài cây hoặc một góc ruộng, chờ 2–3 ngày; lá không cháy, không quăn mới phun cả ruộng.

  • Không pha chung DAP với phân có canxi (như canxi nitrat) vì dễ tạo cặn trắng. Muốn phối với thuốc bảo vệ thực vật thì pha thử một ít trong chai trước; thấy vón cục thì phun riêng.

  • Pha xong phun hết trong buổi; phun xong rửa sạch bình, béc.

Tóm lại

Pha DAP 20 g/lít (bình 16 lít 320 g; 1 ha 10 kg trong 500 lít nước), ngâm qua đêm, lọc lấy nước trong, phun khi đậu bắt đầu ra hoa và lần hai sau 15 ngày. Không kịp ngâm DAP thì dùng urê 2%. Bón lót đủ, pha đúng liều, thử trước vài cây là yên tâm.

Bà con cần tư vấn thêm về cách pha phân bón lá cho cây đậu, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU Agritech) – Hướng dẫn canh tác đậu xanh; Hướng dẫn canh tác đậu đen; Hướng dẫn sản xuất hạt giống đậu xanh. Kuttimani R., Velayutham A. (2011) – Foliar application of nutrients and growth regulators on yield and economics of greengram, Madras Agricultural Journal 98: 141–143. Kumar D., Singh R.P., Simaiya V. (2019) – Effect of foliar application of nutrients on yield and economics of blackgram under rainfed Vertisols of Central India, Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry 8(1): 2373–2376.

Ảnh minh họa: Shanmugamp7, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).