Nhiều đồi chè bón gốc đủ đạm, đủ kali mà búp vẫn nhỏ, lá non méo mó, ra lứa chậm. Một nguyên nhân hay bị bỏ sót là thiếu kẽm. Ở các vùng chè lớn như Sri Lanka, Ấn Độ, thiếu kẽm phổ biến đến mức Viện Nghiên cứu Chè Sri Lanka (TRI) đưa kẽm sunfat phun lá vào lịch phân bón định kỳ cho chè kinh doanh, chứ không đợi cây có triệu chứng mới phun. Dưới đây là công thức theo khuyến cáo của TRI, có tính sẵn nồng độ g/lít để bà con dễ pha.
Dấu hiệu chè thiếu kẽm
Theo các nghiên cứu về thiếu kẽm trên chè của TRI, bà con nhìn vào lá non và mặt tán sẽ thấy:
Lá non cong hình lưỡi liềm do hai nửa phiến lá lớn không đều nhau; nặng thì mép lá lượn sóng, gập lên.
Lá vàng xanh bắt đầu từ mép lá rồi lan dần vào trong.
Lá cứng, mặt lá mờ, không bóng, nhiều khi lại xanh sẫm hơn bình thường.
Trên mặt tán xuất hiện những chỗ lõm như "miệng hố", chồi ngủ không bật, đầu chồi mang lá dị dạng.
Nếu lá già phía dưới tán bị vàng giữa các gân lá trong khi gân vẫn xanh thì đó là dấu hiệu thiếu magie, cần thêm magie sunfat như phần dưới.
Công thức phun kẽm cho chè kinh doanh
Khuyến cáo phân bón cho chè kinh doanh của TRI chia theo năng suất đồi chè (tính theo chè khô):
Đồi năng suất dưới 2.000 kg chè khô/ha/năm: kẽm sunfat 6 kg/ha/năm, chia 4 lần. Liều khuyến cáo: 1,5 kg kẽm sunfat trong 400 lít nước cho 1 ha mỗi lần, tức khoảng 3,75 g/lít (bình 16 lít pha khoảng 60 g).
Đồi năng suất trên 2.000 kg chè khô/ha/năm: kẽm sunfat 11 kg/ha/năm, chia 4 lần. Liều khuyến cáo: 2,75 kg kẽm sunfat trong 400 lít nước cho 1 ha mỗi lần, tức khoảng 6,9 g/lít (bình 16 lít pha khoảng 110 g).
Thời điểm: phun trong vòng 7–14 ngày sau mỗi lần bón phân gốc.
Ở Nam Ấn Độ, lịch phun vi lượng do Viện Nghiên cứu Chè UPASI xây dựng dùng khoảng 2 kg kẽm/ha mỗi đợt (dưới dạng kẽm sunfat), phun vào các giai đoạn ra búp rộ. Với đồi chè hái máy, nhóm nghiên cứu UPASI còn thử lịch phun kẽm sau mỗi lứa hái, lượng nước phun khoảng 600 lít/ha. Điểm chung: phun lên tán khi lứa búp mới bắt đầu nhú, để kẽm vào kịp lá non.
Bà con dùng Kẽm sulfate monohydrate lưu ý: loại monohydrate (ngậm 1 phân tử nước) chứa kẽm đậm hơn loại ngậm 7 phân tử nước. Tài liệu TRI chỉ ghi chung "kẽm sunfat", nên khi dùng loại monohydrate bà con nên bắt đầu ở mức thấp (1,5 kg/ha/lần) và thử trước trên vài hàng.
Phun bổ sung magie, urê, kali
Magie sunfat (muối Epsom)
TRI khuyến cáo chỉ phun khi thấy triệu chứng thiếu magie: tổng 48 kg/ha/năm, chia 4 lần, mỗi lần cách nhau 3 tháng. Liều khuyến cáo: 12 kg Magie sunphat/ha mỗi lần; pha với 400 lít nước/ha thì nồng độ là 30 g/lít (3%), bình 16 lít khoảng 480 g. Mức này nằm trong khoảng 2–4% mà TRI khuyến cáo cho chè đã vào hái.
Urê phun lá
Khi cả đồi chè vàng đều do thiếu đạm, TRI khuyến cáo phun urê 2–4%. Liều khuyến cáo: 8–16 kg urê trong 400 lít nước/ha, tức 20–40 g/lít. Chỉ phun khi cần, không thay cho bón gốc.
Kali sunfat chống hạn
Trước mùa khô, TRI khuyến cáo phun kali sunfat 2%. Liều khuyến cáo: 8 kg kali sunfat trong 400 lít nước/ha, tức 20 g/lít, phun 2 tuần một lần, bắt đầu ít nhất một tháng trước khi khô hạn. Phun ngay sau khi hái để thuốc bám lên lá bánh tẻ. Có thể thêm urê 2% vào để cây hút kali tốt hơn.
Lưu ý khi pha
Không pha chung kẽm sunfat với kali sunfat trong cùng bình, TRI ghi rõ điều này. Phun kẽm và kali vào hai đợt khác nhau.
Không pha chung kẽm sunfat với phân lân (MAP, DAP, KH₂PO₄…): kẽm gặp lân dễ tạo cặn khó tan, vừa tắc béc vừa mất tác dụng.
Kẽm sunfat, magie sunfat và urê có thể pha chung một bình, nhưng tổng các loại muối không quá 5%, tức không quá 50 g/lít. Ví dụ: kẽm 3,75 g + magie sunfat 30 g = khoảng 34 g/lít là được; nếu thêm urê 20 g nữa thì vượt 50 g/lít, phải giảm bớt magie.
Thứ tự pha: đổ khoảng một nửa nước vào bình, hòa tan từng loại riêng trong xô nhỏ rồi mới đổ vào (urê trước, đến magie sunfat, kẽm sunfat sau cùng), khuấy đều, thêm nước cho đủ.
Thử trước trên vài hàng chè, chờ 2–3 ngày, thấy lá non không bị cháy mép mới phun cả đồi.
Phun lúc trời mát (sáng sớm hoặc chiều muộn), không phun khi sắp mưa. Phun đều lên mặt tán búp non.
Lượng nước 400 lít/ha trong khuyến cáo là phun thể tích thấp. Nếu bà con phun nhiều nước hơn thì giữ nguyên số kg phân cho mỗi ha, không tự tăng thêm.
Tóm lại
Thiếu kẽm rất phổ biến trên chè: lá non cong lưỡi liềm, vàng từ mép, mặt tán lõm.
Theo TRI: kẽm sunfat 1,5 kg/ha/lần (khoảng 3,75 g/lít) với đồi năng suất thấp, 2,75 kg/ha/lần (khoảng 6,9 g/lít) với đồi năng suất cao, 400 lít nước/ha, 4 lần/năm, 7–14 ngày sau bón gốc.
Magie sunfat 12 kg/ha/lần (30 g/lít) khi thiếu magie; urê 20–40 g/lít khi thiếu đạm; kali sunfat 20 g/lít trước mùa khô.
Không pha kẽm với kali sunfat hay phân lân; tổng muối trong bình không quá 50 g/lít.
Bà con cần tư vấn thêm cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Tea Research Institute of Sri Lanka – Fertiliser Recommendations for Mature Tea (Advisory Circular SP 00/3); Tea Research Institute of Sri Lanka – Fertiliser Recommendations for Immature Tea (Advisory Circular SPHI 00/2); J. A. H. Tolhurst – Zinc Deficiency of Tea in Ceylon (Tea Research Institute of Ceylon); Ilango và cộng sự – A special schedule of foliar application of nutrients for the tea fields under extensive mechanized harvesting, Journal of Plantation Crops (2012), UPASI Tea Research Foundation.
Ảnh minh họa: Mar11, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).