Nhiều ruộng lạc xanh tốt, hoa đều, đến lúc nhổ bóc thử mới thấy lòng nhân thâm, nhân xấu. Thủ phạm hay bị bỏ qua là thiếu bo. Nhưng bo rất "dễ quá tay": cây cần ít, dư một chút đã cháy lá. Bài này tổng hợp công thức phun bo cho đậu phộng (lạc) theo khuyến nông các đại học Mỹ (Georgia, Florida, Clemson, Auburn), kèm số gam quy đổi cho 1.000 m².
Vì sao cây lạc cần bo?
Theo Đại học Florida (UF/IFAS), bo giúp lạc không bị "rỗng ruột" (hollow heart) và sinh trưởng đủ. Tài liệu của chuyên gia Đại học Auburn (Alabama) giải thích rỗng ruột là bên trong nhân bị biến màu, dị dạng, làm hạ phẩm cấp lạc; thiếu bo còn làm nứt thân.
Bo bị rửa trôi nhanh trên đất cát, nên ruộng cát thoát nước nhanh dễ thiếu nhất.
Nhận biết thiếu bo và ngộ độc bo
Thiếu bo (UF/IFAS): ngọn cành co cụm, đốt ngắn, tán không phủ kín luống; thân, cành, vỏ quả bị nứt; lá lốm đốm; rễ mập ngắn; nặng thì gần như không có củ.
Dư bo: chóp lá vàng trước, lan dọc mép lá và vào giữa gân, nặng thì mép lá cháy khô. Các tác giả UF/IFAS gặp ngộ độc bo ngoài đồng nhiều hơn thiếu bo, thường ở từng khoảnh hoặc đầu luống do bón dư, phun chồng.
Ngưỡng rất hẹp. Phân tích cả thân lá trên mặt đất: dưới 20 ppm bo là thiếu, 20–60 ppm là đủ, trên 100 ppm dễ ngộ độc. UF/IFAS ghi nhận chỉ 2,2–3,3 pound bo/mẫu Anh (khoảng 250–370 g bo cho 1.000 m²) đã gây ngộ độc, giảm năng suất, tức gấp 4–7 lần mức trần cả vụ.
Liều bo khuyến cáo
Tài liệu Mỹ tính theo pound bo nguyên chất (B) trên mẫu Anh (acre). Quy đổi: 1 pound/mẫu Anh = 1,121 kg/ha; 1 ha = 10 lần 1.000 m².
Đại học Georgia (UGA, 2026): tổng 0,5 pound B (0,56 kg B/ha), tốt nhất chia 2 lần, mỗi lần 0,25 pound (0,28 kg B/ha), phun cùng thuốc nấm đầu vụ. Không quá 0,5 pound B cả vụ vì dư bo qua lá có thể gây ngộ độc.
Clemson (2025): phân tích đất dưới 0,4 pound B/mẫu Anh thì phun 0,3–0,5 pound B (0,34–0,56 kg B/ha) ở lần phun thuốc nấm đầu tiên.
Alabama: một phần ba đến một nửa pound B (0,37–0,56 kg B/ha), phun một lần hoặc chia lần lúc đầu ra hoa.
Florida: hoặc bón 0,75 pound B theo phân gốc, hoặc chỉ phun lá 0,5 pound B, không làm cả hai.
Quy đổi ra lượng phân cho 1.000 m²
Theo cách chia 2 lần của UGA, mỗi lần 0,28 kg B/ha, tức 28 g bo nguyên chất cho 1.000 m²:
Solubor hoặc DOT (disodium octaborate tetrahydrate): UGA ghi 1,25 pound Solubor cho 0,25 pound B (khoảng 20% bo). Quy đổi 1,25 × 1,121 = 1,40 kg/ha, tức khoảng 140 g cho 1.000 m² mỗi lần; 2 lần là 280 g, đúng mức trần cả vụ.
Axit boric: tài liệu không ghi sẵn. Tính theo công thức hóa học H3BO3, axit boric chứa khoảng 17,5% bo: 28 ÷ 0,175 = khoảng 160 g cho 1.000 m² mỗi lần, cả vụ không quá 320 g.
Bo dạng nước: UGA lưu ý phải dùng tới 1 quart (khoảng 0,95 lít) loại bo nước 10% cho mỗi mẫu Anh, tức khoảng 230 ml cho 1.000 m², mới đủ một lần. Luôn tính theo % bo ghi trên nhãn.
Chia bình 16–20 lít: tài liệu tính theo diện tích, không theo bình. Bà con đong thử xem 1.000 m² ruộng mình hết mấy bình rồi chia đều. Ví dụ hết 2 bình thì mỗi bình khoảng 70 g Solubor/DOT hoặc 80 g axit boric.
Thời điểm và số lần phun
2 lần, khoảng 30 và 45 ngày sau gieo (UGA). Alabama cũng khuyên phun lúc đầu ra hoa.
Hoặc 1 lần ở lần phun thuốc nấm đầu tiên (Clemson, Florida). Đã bón bo theo phân gốc thì cộng cả vào, không vượt 56 g bo/1.000 m² cả vụ.
Ruộng thiếu bo rõ ở giữa thời kỳ ra hoa vẫn cứu được: UF/IFAS ghi nhận một lần phun 0,5 pound B giúp cây sinh trưởng, ra hoa lại bình thường sau vài tuần.
Còn canxi thì sao?
Canxi cho lạc chủ yếu là bón thạch cao vào vùng đâm tia. UGA ghi rõ canxi phun lá không đáp ứng được nhu cầu canxi của quả. Theo UF/IFAS, quả hút canxi hòa tan trong đất qua vỏ, khoảng 92% lượng canxi được hút trong 20–80 ngày sau khi tia cắm xuống đất.
UGA: khi đất vùng đâm tia thiếu canxi, bón 1.000 pound thạch cao/mẫu Anh (khoảng 112 kg cho 1.000 m²) lúc đầu ra hoa; lạc kiểu Virginia (hạt to) thì luôn bón 2.000 pound (khoảng 224 kg).
Bón sau 100 ngày gieo là quá muộn (UF/IFAS).
Lưu ý khi pha
Cân đúng: dùng cân tiểu ly, đừng đong bằng nắp chai hay nắm tay.
Thứ tự pha: đổ nửa bình nước sạch; hòa bột bo vào xô nhỏ cho tan hết rồi mới đổ vào, thêm nước cho đủ. Axit boric tan chậm hơn, khuấy kỹ.
Pha chung thuốc nấm: pha thử một ít trong chai, thấy vón, lắng, tách lớp thì phun riêng.
Thử trên vài cây trước: phun một khoảnh nhỏ, vài ngày sau xem mép lá có vàng cháy không rồi mới phun cả ruộng.
Không phun lặp: đến đầu luống đừng đứng lại xịt thêm, vì ngộ độc hay xảy ra ở đó.
Tóm lại
Mỗi lần khoảng 140 g Solubor/DOT hoặc 160 g axit boric cho 1.000 m², phun 2 lần lúc 30 và 45 ngày sau gieo, không quá 56 g bo nguyên chất/1.000 m² cả vụ. Canxi thì bón thạch cao lúc đầu ra hoa. Ngoài đồng, dư bo gặp nhiều hơn thiếu bo, nên cân thật đúng.
Bà con cần tư vấn thêm về bo cho lạc cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: UGA Extension – Peanut Production Quick Reference Guide 2026; UF/IFAS – Field Symptoms of Boron Toxicity and Deficiency in Florida Peanuts (SL366); UF/IFAS – Peanut Production Guide (SS-AGR-501); Clemson (Dan Anco) – Peanut Notes No. 143 (2025); Đại học Auburn (Audrey Gamble) – 2022 Peanut Production Guide.