Bón gốc cho chè kinh doanh sau đốn là lúc bà con hay băn khoăn: vừa đốn có bón ngay không, cả năm bao nhiêu đạm, kali, lân cho một héc-ta. Trả lời ngắn: Viện Nghiên cứu Chè Sri Lanka (TRI) tính đạm theo sản lượng, bình quân 8–10 kg N cho mỗi 100 kg chè khô; nương trên 1.900 kg chè khô (khoảng 9 tấn búp tươi) cần 200 kg N/ha/năm, chia 4 lần. Quỹ Nghiên cứu Chè Kenya (TRFK) khuyên bón lần đầu lúc bấm ngọn tạo tán, không bón ngay khi vừa đốn. Năm đốn thấp thì tăng kali.

Đổi búp tươi sang chè khô để tra bảng

Các viện chè tính theo kg chè khô. Đối chiếu hai bảng của TRI (một theo chè khô, một theo búp tươi) thì khoảng 4,7–4,8 kg búp tươi ra 1 kg chè khô. Nương hái 10 tấn búp tươi/ha/năm tương đương khoảng 2,1 tấn chè khô.

Bón gốc cho chè: lượng đạm theo sản lượng búp

Bảng của TRI (hướng dẫn 04/2021), cột búp tươi quy đổi gần đúng theo tỷ lệ 4,7:

Chè khô (kg/ha/năm)≈ Búp tươi (tấn/ha/năm)Đạm N (kg/ha/năm)Số lần bón
dưới 800dưới 3,8652
800–1.4003,8–6,6903
1.400–1.9006,6–8,91654
trên 1.900trên 8,92004

Viện UPASI (Nam Ấn Độ) lưu ý đất nghèo mùn cần nhiều đạm hơn: ở mức 1.900–2.000 kg chè khô/ha, đất nghèo mùn bón 200 kg N, đất trung bình 160 kg, đất giàu mùn 140 kg mỗi năm. TRFK khuyên chè năng suất cao thử các mức 100, 150, 200 kg N/ha/năm.

Tỷ lệ N:P:K, kali năm đốn và lân

  • Tỷ lệ chung: TRFK dùng NPK 25:5:5 hoặc 26:5:5, tức N:P2O5:K2O khoảng 5:1:1.

  • Kali năm đốn (UPASI): đốn thấp từ 45 cm trở xuống thì N:K2O = 1:2; dưới 60 cm là 2:3; trên 60 cm là 1:1. Năm hái khác: 4:3 nếu đạm từ urê, 2:1 nếu đạm từ SA (sunphat amôn).

  • Lân (UPASI): 30 kg P2O5/ha/năm với nương dưới 3.500 kg chè khô, chia 2 lần cách 6 tháng.

  • Lưu huỳnh: lấy khoảng 20% lượng đạm từ SA là đủ (UPASI).

Bón phân cho chè sau đốn: thời điểm và chia lần

  • Không bón ngay khi vừa đốn. TRFK để cành lá đốn trên luống làm lớp phủ, lần bón đầu của chu kỳ đốn vào lúc bấm ngọn tạo tán; đạm rải lên lá đốn còn tươi dễ hao.

  • Cây suy thì bón trước khi đốn vài tháng; lần bón cuối cách lần đốn sau ít nhất 6 tháng (TRFK).

  • Chọn ngày: bón khi chắc vài ngày tới có mưa; tránh mùa lạnh, mưa dầm kéo dài.

  • Số lần: TRI chia 2–4 lần mỗi năm theo năng suất; UPASI cho rằng chia lần giúp đạm, kali hiệu quả hơn.

  • Phân hữu cơ: TRI khuyên phân ủ 2,5–5 tấn/ha/năm, hoặc 10–20 tấn/ha một lần lúc đốn.

Quy đổi ra phân đơn cho 1 ha và 1.000 m²

Ví dụ nương 9–10 tấn búp tươi/ha, đất trung bình: theo UPASI bón 160 kg N, 30 kg P2O5; năm hái K2O = 160 × 3/4 = 120 kg; năm đốn thấp K2O = 160 × 2 = 320 kg. UPASI lấy 20% đạm từ SA, 15% từ CAN, còn lại urê; ở đây thay CAN bằng urê cho dễ mua. Tính với SA 21% N, urê 46% N, kali clorua 60% K2O, lân 16% P2O5:

Loại phân1 ha/năm1.000 m²/năm
SA (32 kg N)152 kg15,2 kg
Urê (128 kg N)278 kg27,8 kg
Kali clorua – năm hái (120 kg K2O)200 kg20 kg
Kali clorua – năm đốn thấp (320 kg K2O)533 kg53,3 kg
Phân lân 16% (30 kg P2O5)188 kg18,8 kg
Magie sulfat ngậm 7 nước100 kg10 kg

Chia 4 lần thì mỗi lần 1.000 m² khoảng 3,8 kg SA + 7 kg urê + 5 kg kali clorua (năm hái). Dùng mức 200 kg N của TRI thì nhân phần đạm lên 1,25.

Magie, kẽm và độ chua đất chè

  • Magie (UPASI): nương dưới 2.000 kg chè khô bón 100 kg magie sulfat/ha/năm, một lần đầu mùa mưa; 2.000–3.000 kg bón 200 kg, chia 2 lần. Bổ sung từ hoạt chất gốc thì xem Magie Sulfate.

  • Kẽm: UPASI phun kẽm sulfat 1% (2 kg trong 200 lít nước), 8–12 kg/ha/năm chia 4–6 lần; TRFK phun 10 kg/ha trong 200 lít, 6 tháng một lần. Xem Kẽm Sulfate.

  • pH đất: chè hợp đất chua pH 4,5–5,5 (TRI), 4,5–5,6 (TRFK); UPASI giữ quanh 4,8; trên 5,0 canxi cản cây hút kali. Đất chua quá, TRI bón dolomite trước phân hóa học: pH dưới 3,9 bón 2,5 tấn/ha; 3,9–4,2 bón 2 tấn; 4,2–4,5 bón 1,5 tấn.

Muốn chè bật búp lại nhanh sau đốn, xem thêm các loại kích đọt, bật chồi đang bán.

Lưu ý khi bón

  • Rải đều trên mặt luống theo tán, không dồn sát gốc; bón khi đất ẩm.

  • Không trộn urê, SA với vôi hay dolomite; bón dolomite trước rồi mới bón phân hóa học.

  • Đổi phân hay tăng liều, thử vài luống trước, theo dõi búp 2–3 lứa hái.

Hỏi nhanh – đáp gọn

Chè đốn xong bao lâu thì bón gốc? TRFK khuyên chờ tới lúc bấm ngọn tạo tán; cây quá yếu thì bón trước khi đốn vài tháng.

Bón bao nhiêu đạm cho 1 ha chè? TRI: 65–200 kg N/ha/năm tùy sản lượng, tức 8–10 kg N cho mỗi 100 kg chè khô.

Năm đốn có cần thêm kali không? Có. UPASI cho đốn thấp (từ 45 cm trở xuống) bón kali gấp đôi đạm.

Tự pha từ hoạt chất gốc có hợp cho chè không? Hợp với vi lượng: magie sulfat, kẽm sulfat nguyên chất tự pha đúng liều, tiết kiệm hơn.

Tóm lại

Bón gốc cho chè kinh doanh sau đốn: đạm theo sản lượng (8–10 kg N cho 100 kg chè khô, 65–200 kg N/ha/năm), N:P2O5:K2O khoảng 5:1:1, năm đốn thấp kali gấp đôi đạm; bón lần đầu lúc bấm ngọn, chia 2–4 lần khi đất ẩm, thêm magie, kẽm. Bà con cần tư vấn cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Tea Research Institute of Sri Lanka – Guideline 04/2021: Strategic cost component management in tea cultivation (2021); UPASI Tea Research Foundation (Ấn Độ) – Soil & Nutrition; Tea Research Foundation of Kenya – Fertilizer User Guide Manual for Tea (2012); Tea Research Foundation of Kenya – Tea Growers Handbook, 5th edition.

Ảnh minh họa: Adbar, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).