Cây mít dễ tính, nhiều nhà vườn trồng xong gần như bỏ đó, năm rắc nắm phân, năm quên hẳn. Cây vẫn sống nhưng trái ít, năm sai năm mất. Bài này gom lượng phân bón gốc theo tuổi cây của Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU, Ấn Độ), Đại học Nông nghiệp Assam, khuyến nông Đại học Florida (UF/IFAS, Mỹ) và một thí nghiệm của Ấn Độ, kèm cách đổi ra urê, supe lân, kali clorua.

Lượng phân cho một cây mỗi năm theo tuổi (mức TNAU)

Bảng TNAU rất dễ nhớ: năm đầu sau trồng bón 10 kg phân chuồng, 150 g N, 80 g lân, 100 g kali; mỗi năm sau cộng thêm đúng chừng ấy, đến năm thứ 5–6 thì giữ mức 50 kg phân chuồng, 750 g N, 400 g lân, 500 g kali mỗi cây mỗi năm. Đổi ra phân đơn (urê 46% N, supe lân 16% P2O5, kali clorua 60% K2O), làm tròn:

  • Năm 1: phân chuồng 10 kg; 150 N – 80 P2O5 – 100 K2O (g) = urê 326 g, supe lân 500 g, kali clorua 167 g.

  • Năm 2: phân chuồng 20 kg; 300 – 160 – 200 g = urê 652 g, supe lân 1.000 g, kali clorua 333 g.

  • Năm 3: phân chuồng 30 kg; 450 – 240 – 300 g = urê 978 g, supe lân 1.500 g, kali clorua 500 g.

  • Năm 4: phân chuồng 40 kg; 600 – 320 – 400 g = urê 1.304 g, supe lân 2.000 g, kali clorua 667 g.

  • Năm 5–6 trở đi: phân chuồng 50 kg; 750 – 400 – 500 g = urê 1.630 g, supe lân 2.500 g, kali clorua 833 g.

Bảng TNAU chỉ ghi gọn “N, P, K”; ở đây tính theo cách ghi thông dụng ở Ấn Độ là P2O5 và K2O. Nếu hiểu là lân, kali nguyên tố thì cây lớn cần tới khoảng 5,7 kg supe lân và 1 kg kali clorua, nên bà con coi mức trên là mốc rồi chỉnh theo đất.

Các nguồn khác cho mức nào

  • Đại học Nông nghiệp Assam (Ấn Độ, 2021), cho cây đang cho trái: phân chuồng 20–30 kg, 200 g N, 320 g P2O5, 960 g K2O, thêm 5 kg tro bếp; tức urê 435 g, supe lân 2.000 g, kali clorua 1.600 g. Ít đạm, rất nặng kali.

  • UF/IFAS (Florida, Mỹ) dùng phân 6-6-6 có vi lượng: năm đầu 0,7–1,4 kg/cây (41–82 g N); năm thứ 4 khoảng 4,1–4,5 kg; năm thứ 8 khoảng 8,2–9,1 kg (490–544 g N), cùng cỡ với TNAU.

  • Thí nghiệm của Laishram và Ghosh (tạp chí của Viện Nghiên cứu Rau quả Ấn Độ ICAR-IIHR, 2018) trên mít 8 tuổi: mức N500 – P300 – K300 g/cây/năm cho năng suất cao nhất, 76,3 kg/cây, nhưng lãi thấp; mức N200 – P100 – K100 g lãi tốt hơn; 4 kg phân trùn quế/cây/năm cho 56,3 kg/cây, trái ngon và lãi cao nhất.

Cách quy đổi ra phân đơn

Lượng phân = lượng chất nguyên chất ÷ hàm lượng của phân. Cây lớn theo TNAU cần 750 g N, 400 g P2O5, 500 g K2O:

  • Urê: 750 ÷ 0,46 ≈ 1.630 g.

  • Supe lân: 400 ÷ 0,16 = 2.500 g.

  • Kali clorua: 500 ÷ 0,60 ≈ 833 g. Bao ghi hàm lượng khác thì chia cho số in trên bao, ví dụ kali sunphat 52% K2O thì 500 ÷ 0,52 ≈ 962 g.

Chia mấy lần, bón lúc nào

  • Cây đã lớn (TNAU): chia đôi, bón tháng 5–6 và tháng 9–10, tức trong mùa mưa ở Tamil Nadu (bài giảng TNAU: vườn có tưới thì bón tháng 6–7 và 9–10). Mỗi lần cho cây 5–6 tuổi trở lên: 25 kg phân chuồng, khoảng 815 g urê, 1.250 g supe lân, 417 g kali clorua.

  • Cây non (UF/IFAS): năm đầu bón ít một, 6–8 tuần một lần; ba năm đầu khoảng 6 lần/năm, từ năm thứ 4 còn 2–3 lần. Cây cho trái bón 2–3 lần từ lúc ra hoa đến thu hoạch.

Cách bón

  • Cây nhỏ: theo bài giảng TNAU, rạch một rãnh tròn quanh gốc cách thân khoảng 50–60 cm, rải phân chuồng và phân hóa học vào rồi lấp đất.

  • Cây lớn: tạp chí Indian Horticulture của ICAR hướng dẫn chung cho cây ăn trái: rải hoặc rạch rãnh hẹp quanh mép tán, cách thân ít nhất 30–60 cm, trộn vào đất; lân và kali vùi sâu ít nhất 15 cm.

  • Rễ mít lớn lan ra ngoài mép tán (UF/IFAS), nên rãnh nới ra theo tán. Rạch nhẹ tay, không làm đứt rễ lớn.

  • Phủ gốc bằng lá khô, rơm dày 5–15 cm, cách thân 20–30 cm để giữ ẩm (UF/IFAS).

Lưu ý khi bón

  • Bón khi đất ẩm: đất khô thì tưới trước hoặc ngay sau bón cho phân tan.

  • Không bón sát gốc: không đổ phân chạm thân.

  • Thoát nước tốt: mít rất sợ úng, đất sũng nước 2–3 ngày cây đã có thể suy (UF/IFAS); đất quá ướt làm múi nhạt (TNAU).

  • Điều chỉnh theo đất: ICAR khuyên xét nghiệm đất, phân tích lá để định lượng bón. Đại học Nông nghiệp Kerala còn ghi mít ở Kerala ít được bón mà vẫn lên tốt, nên đất tốt thì giảm, đất nghèo mới tăng dần.

  • Thử trước: đổi phân hoặc tăng liều thì làm vài cây, theo dõi một mùa rồi mới áp cả vườn.

  • Đất nghèo hữu cơ có thể bổ sung chất cải tạo đất như HP Humic Acid, pha theo hướng dẫn trên bao bì.

Tóm lại

Theo TNAU, mít năm đầu cần 10 kg phân chuồng, 326 g urê, 500 g supe lân, 167 g kali clorua; mỗi năm cộng thêm chừng ấy, từ năm 5–6 giữ mức 50 kg phân chuồng, 1,6 kg urê, 2,5 kg supe lân, 833 g kali clorua, chia hai lần trong mùa mưa, bón rãnh quanh tán khi đất ẩm.

Bà con cần tư vấn chọn phân cho vườn mít cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: TNAU – Agritech Portal: Jack và bài giảng HORT 181: Jack; Assam Agricultural University – Package of Practices for Horticultural Crops of Assam (2021); UF/IFAS – Jackfruit Growing in the Florida Home Landscape (HS882); Laishram và Ghosh – Nutrient management in jackfruit under rainfed condition (Journal of Horticultural Sciences, 2018); ICAR – When and how to fertilize fruit plants (Indian Horticulture, 2020); Kerala Agricultural University – Agri-Infotech Portal: Jackfruit.

Ảnh minh họa: Suyash Dwivedi, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).