Bà con ở vùng lúa nào cũng biết: lúa cần nước, mà nước bơm từ giếng thì không tự nhiên sinh ra. Ngày 30/9/2026, các nhà khoa học của Đại học Wageningen (Hà Lan), Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) và Đại học Cornell (Mỹ) công bố một bài bình luận khoa học trên tạp chí Nature Water về chuyện này. Bài này kể lại những gì hai cơ quan IRRI và Wageningen thông báo, để bà con nắm được hướng nghĩ của giới nghiên cứu.
Xin nói rõ ngay: đây là một bài bình luận đề xuất hướng đi, không phải một thí nghiệm đo năng suất ngoài đồng. Vì vậy trong bài không có con số kiểu "tăng bao nhiêu tạ/ha". Giá trị của nó là cách đặt vấn đề.
Vấn đề: nước ngầm bị rút nhanh hơn khả năng bù lại
Theo thông cáo của IRRI, nước ngầm đang nuôi sản xuất nông nghiệp, hệ sinh thái và nước uống của hơn một phần ba dân số thế giới. Thông cáo cũng viện dẫn Báo cáo Phát triển Nước Thế giới 2022 của Liên Hợp Quốc rằng nước ngầm chiếm gần 99% nguồn nước ngọt toàn cầu (theo cách các cơ quan này trích). Ở nhiều vùng sản xuất nông nghiệp, nước ngầm bị bơm lên nhanh hơn tốc độ được bù lại. Hậu quả là dòng chảy sông suối, hệ sinh thái liên quan và an ninh nước lâu dài bị đe dọa.
TS. Inge de Graaf (Đại học Wageningen) nói: khi ta liên tục lấy nhiều nước hơn mức thiên nhiên bù lại, thực chất là ta đang rút dần một kho dự trữ hữu hạn. Bà cảnh báo nếu cứ rút quá mức thì có thể rơi vào cảnh mà nhiều người gọi là "phá sản nước". TS. Anton Urfels (IRRI) thì nhấn mạnh nước ngầm nằm khuất tầm mắt nhưng không được khuất khỏi các quyết định.
Điểm mới: đừng chỉ đếm mực nước tụt, hãy tìm lối đi thực tế
Nhóm tác giả cho rằng khoa học về nước ngầm lâu nay chủ yếu ghi nhận mức cạn kiệt. Nay cần đi thêm một bước: tìm các con đường khả thi để cân bằng ba việc cùng lúc là sản xuất lương thực, sức khỏe môi trường và độ bền của nguồn nước ngầm. Để làm được, họ đề nghị các bên (nhà khoa học nước ngầm, nhà nghiên cứu nông nghiệp, người quản lý nước) cùng làm trên ba việc:
Xác định các "ngưỡng" nước ngầm có tính động, nghĩa là mức khai thác chấp nhận được thay đổi theo từng nơi và từng thời điểm, không phải một con số cố định.
Đánh giá tác động toàn hệ thống và sự được – mất: bơm nước nhiều hay ít ảnh hưởng thế nào tới sông, hệ sinh thái, cây trồng và đời sống người dân.
Thiết kế cách thích ứng khả thi ở nhiều cấp, từ thửa ruộng đến lưu vực và quốc gia.
Về cách làm, các tác giả gợi ý kết hợp mô hình toàn cầu với các nghiên cứu điển hình ở từng vùng và sự tham gia của những người liên quan. Theo thông tin hai cơ quan công bố, bài không nêu cụ thể khu vực nào.
Bà con mình nên để ý gì
Đây là phần suy nghĩ riêng của người viết, không phải kết luận của bài báo. Từ ý tưởng "nước ngầm không nên bị bỏ khỏi quyết định", bà con có thể làm những việc nhỏ ở vườn, ở ruộng:
Ghi lại giờ chạy bơm và lượng nước mỗi vụ để so sánh giữa các năm. Có số liệu mới biết mình dùng nhiều hay ít.
Quan sát giếng: mực nước mùa khô có tụt sâu hơn các năm trước không, nước có đục hoặc có vị lạ không. Thấy bất thường thì hỏi cán bộ chuyên môn địa phương.
Tưới đủ theo nhu cầu cây ở từng giai đoạn thay vì tưới cho chắc ăn. Cây có bộ rễ khỏe, đất giữ ẩm tốt thì đỡ cần tưới dày.
Chia sẻ với hàng xóm cùng dùng chung nguồn nước, vì nước ngầm là của chung cả vùng.
Tóm lại: theo bài bình luận trên Nature Water do nhóm Wageningen – IRRI – Cornell công bố ngày 30/9/2026, việc sản xuất lương thực đang rút nước ngầm ở nhiều nơi nhanh hơn mức tự bù lại, và khoa học cần chuyển từ ghi nhận cạn kiệt sang tìm lối đi cân bằng thực tế. Bà con cần tư vấn chăm sóc cây trồng, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Wageningen University & Research, thông cáo "New pathway toward more sustainable groundwater future", 30/9/2026; IRRI, thông cáo "Scientists propose a new pathway toward a more sustainable groundwater future", 1/10/2026; bài bình luận trên Nature Water (s44221-026-00720-y), trích qua hai thông cáo trên.