Hạt gạo bà con làm ra đi xa hơn mình tưởng: một phần lớn gạo xuất khẩu của châu Á được bán sang châu Phi. Ngày 26/10/2026, Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) công bố kết quả Đối thoại Chính sách Lúa gạo Toàn cầu 2026, họp ngày 15–16/10 tại Addis Ababa (Ethiopia). Thông điệp chính: thị trường gạo thế giới “mỏng” hơn nhiều người nghĩ, và vụ gieo cấy tháng 3–4/2027 có nguy cơ gặp nhiều rủi ro.

Hội thảo gồm những ai?

Cuộc đối thoại do Ủy ban Liên minh châu Phi và IRRI đồng tổ chức, cùng AfricaRice, CGIAR và Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Ethiopia. Khoảng 80 nhà chính sách, nhà khoa học và doanh nghiệp từ 18 nước châu Phi, châu Á tham dự. Kết luận chung: không nước nào giữ được nguồn gạo chỉ bằng tự túc, hay chỉ bằng nhập khẩu.

Thị trường gạo “mỏng” cỡ nào?

  • Lúa gạo trị giá khoảng 362 tỷ USD mỗi năm, nhưng chỉ khoảng 11% sản lượng được mua bán qua biên giới.

  • Năm nước Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Pakistan và Campuchia cung cấp gần 80% lượng gạo giao dịch quốc tế.

  • Châu Phi cận Sahara mua khoảng một phần ba lượng gạo đó, chi 6–9 tỷ USD mỗi năm.

  • Sản xuất lúa ở châu Phi tăng khoảng 4%/năm, nhưng tiêu dùng tăng khoảng 6%/năm; hơn 80% lúa ở đây là lúa nhờ nước trời.

Kho dự trữ: nhiều nhưng dồn ở hai nước

Theo IRRI, tồn kho gạo toàn cầu tương đương khoảng 36% lượng dùng một năm. Nhưng Ấn Độ và Trung Quốc giữ tới 82% số đó; phần còn lại của thế giới chỉ có tỷ lệ khoảng 13%. Vụ này, sản lượng toàn cầu dự kiến thấp hơn tiêu dùng, lần đầu tiên sau ba năm.

Đối chiếu báo cáo “Grain: World Markets and Trade” tháng 10/2026 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA FAS): niên vụ 2026/27 thế giới dự kiến sản xuất khoảng 533,1 triệu tấn gạo, tiêu dùng khoảng 538,8 triệu tấn; tồn kho cuối vụ giảm còn khoảng 198,5 triệu tấn (vụ trước khoảng 204,2 triệu tấn), trong đó Trung Quốc khoảng 106,5 và Ấn Độ khoảng 57 triệu tấn. Các con số này khớp với nhận định của IRRI.

Vì sao vụ lúa đầu năm 2027 đáng lo?

Theo chuyên gia Alisher Mirzabaev của IRRI, có ba yếu tố cộng dồn: El Niño mạnh, giá dầu và phân bón cao, và tồn kho thấp ở các nước ngoài Ấn Độ, Trung Quốc. Hội thảo ghi nhận giá dầu cao hơn khoảng 75% so với tháng 1. Bản tin của Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ (NOAA) ngày 8/10/2026 cũng nhận định El Niño mạnh đến rất mạnh nhiều khả năng kéo dài đến tháng 1–3/2027.

Người tham dự xếp thời tiết cực đoan và thiếu nước là rủi ro hàng đầu, và chọn thủy lợi là ưu tiên đầu tư số một.

Bài học từ châu Phi

  • Tanzania tăng ngân sách thủy lợi cho vùng lúa gần 9 lần trong ba năm, diện tích được tưới gấp ba, sản lượng tăng hơn 5 lần, nay đã dư gạo.

  • Ethiopia tăng hơn gấp đôi sản lượng lúa trong mười năm nhờ nghiên cứu, hợp tác xã giống và khuyến nông.

Các nhóm làm việc đề xuất: dùng giống ngắn ngày, chống chịu; tưới ướt khô xen kẽ và bơm tưới năng lượng mặt trời; cảnh báo sớm và bảo hiểm cây trồng; trợ giá phân bón đúng đối tượng; đặt ngưỡng rõ ràng khi xả kho dự trữ; đa dạng nguồn cung.

Bà con mình nên để ý gì?

Việt Nam nằm trong nhóm năm nước xuất khẩu chính, và nhu cầu gạo của châu Phi đang tăng nhanh hơn sản xuất của họ. Tuy vậy, giá lúa ngắn hạn còn phụ thuộc nhiều yếu tố: cũng theo USDA, tháng 10/2026 giá chào gạo 5% tấm của Việt Nam giảm 8 USD, còn khoảng 415 USD/tấn, do nhu cầu yếu, nhất là từ Philippines. Với chi phí phân bón đang cao và El Niño còn kéo dài, bón cân đối, đúng lúc và chủ động nguồn nước cho vụ tới là việc nên tính sớm.

Lưu ý

  • Đây là nhận định của một hội thảo chính sách, không phải dự báo giá lúa.

  • Lịch thời vụ, giống và cách tưới nên theo hướng dẫn của cơ quan nông nghiệp địa phương.

Tóm lại

Theo IRRI, chỉ khoảng 11% gạo thế giới được mua bán quốc tế, kho dự trữ dồn ở Ấn Độ và Trung Quốc, và sản lượng vụ này dự kiến thấp hơn tiêu dùng. Cộng thêm El Niño và giá vật tư cao, vụ lúa đầu năm 2027 cần chuẩn bị kỹ, nhất là khâu nước và phân bón.

Bà con cần tư vấn về dinh dưỡng cho lúa vụ tới, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) – “African and Asian leaders call for urgent investment, open trade, and regional reserves to secure rice supplies” (26/10/2026); USDA FAS – Grain: World Markets and Trade (tháng 10/2026); NOAA Climate Prediction Center – ENSO Diagnostic Discussion (8/10/2026).

Ảnh minh họa: lecucurbitacee, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).