Nhiều bà con quen nghĩ: đất thiếu kali thì cứ bón thêm là xong. Nhưng chuyện kali trong đất phức tạp hơn thế. Ngày 02/11/2026, Đại học Hebrew Jerusalem (Israel) ra thông cáo về một nghiên cứu cho thấy cây có thể hút nhiều kali từ khoáng sét hơn hẳn mức xét nghiệm đất thông thường đo được.

Bài báo gốc đăng trên tạp chí có bình duyệt Plant and Soil (Springer), bản trực tuyến ngày 08/10/2026, truy cập mở. Nhóm do TS. Shikma Zaarur (Đại học Hebrew) dẫn đầu, cùng các nhà khoa học của Viện Volcani, Cục Địa chất Israel và Đại học Ben-Gurion.

Nghiên cứu làm như thế nào?

Nhóm trồng cỏ linh lăng (alfalfa), loại cây hút rất nhiều kali, trong nhà kính suốt 13 tháng, cắt 16 lứa. Họ dùng ba loại đất kiềm của Israel:

  • Đất nhiều sét lấy ở vùng đồng bằng ven biển.

  • Đất hoàng thổ (đất bụi mịn) ở phía tây sa mạc Negev.

  • Đất cát đỏ vùng Rehovot, vốn nghèo kali.

Có chậu bón kali, có chậu không bón. Nhóm so lượng kali cây lấy đi với kali dễ tiêu trong đất, và theo dõi tỉ lệ kali với nguyên tố "anh em" rubidi để lần ra kali đến từ đâu.

Kết quả chính

  • Cây hút được lượng kali gấp 2,0–3,9 lần phần kali dễ tiêu (kali trao đổi) cộng các nguồn đầu vào tự nhiên.

  • Ở chậu không bón kali, 50–74% lượng kali cây hút đến từ kali không trao đổi, tức kali nằm kẹt trong khoáng của đất.

  • Tỉ lệ kali/rubidi cho thấy kali "ẩn" này chủ yếu do khoáng sét nhả ra.

  • Trên đất nhiều sét, bón kali gần như không làm tăng lượng cỏ thu được.

  • Trên đất cát đỏ nghèo kali, bón kali vẫn làm lượng cỏ tăng khoảng 13,5%.

Theo TS. Zaarur, đất không phải cái kho nằm yên mà là một hệ "sống", nhả dinh dưỡng ra khi cây cần.

Vì sao xét nghiệm đất có thể "đo hụt"?

Theo bài tổng quan trên tạp chí Crops & Soils của Hội Nông học Hoa Kỳ (2023), kali trong đất nằm ở ba "ngăn":

  • Kali trong khoáng nguyên sinh: chiếm khoảng 90–98% tổng kali, gần như "khóa chặt", phải hàng trăm năm mới phong hóa ra.

  • Kali cố định giữa các lớp khoáng sét: nhả ra chậm.

  • Kali trao đổi và kali hòa tan trong nước đất: cây dùng được ngay.

Xét nghiệm đất thông thường chủ yếu đo ngăn thứ ba, gần như bỏ qua ngăn thứ hai, mà nghiên cứu ở Israel cho thấy chính ngăn này nuôi cây khá nhiều. Cách xử lý mẫu cũng ảnh hưởng: tùy loại sét, phơi khô mẫu có thể làm kali bị kẹp lại hoặc nhả ra. Thí nghiệm của Đại học Iowa State (Mỹ) trên ngô, đậu tương cho thấy đo kali trên mẫu đất còn ẩm dự báo nhu cầu bón sát hơn mẫu đã phơi khô.

Những giới hạn cần biết

  • Đây là thí nghiệm trong nhà kính, một loại cây, trên đất kiềm vùng Địa Trung Hải. Chính nhóm tác giả nói cần thử ngoài đồng trước khi đổi khuyến cáo bón phân.

  • Kho kali trong khoáng có hạn, rút mãi không trả thì sẽ cạn dần.

  • Đất cát, ít sét thì kho dự trữ nhỏ, như đất cát đỏ trong thí nghiệm vẫn cần bón kali.

Bà con mình nên để ý gì

Tin này không có nghĩa là bỏ bón kali. Đất ở ta nhiều nơi khác hẳn đất kiềm của Israel, nên không thể áp thẳng con số trong nghiên cứu. Điều đáng rút ra: con số kali trên phiếu xét nghiệm chỉ là một phần câu chuyện.

  • Lấy mẫu đất cùng thời điểm, cùng độ sâu mỗi năm, mỗi khu lấy nhiều mũi (khoảng 8–12 mũi rồi trộn chung) để theo dõi xu hướng tăng hay giảm.

  • Đọc kết quả kèm theo loại đất (nhiều sét hay cát), năng suất vụ trước và triệu chứng trên lá.

  • Có điều kiện thì thử vài mức kali trên vài luống, vài cây rồi so năng suất, thay vì tăng liều theo thói quen.

  • Cây lấy đi nhiều kali qua thu hoạch thì vẫn cần trả lại để giữ sức đất.

Lưu ý

Đây là kết quả mới, chưa phải khuyến cáo chính thức. Liều kali cụ thể nên dựa vào phân tích đất, hướng dẫn trên bao bì và tư vấn của cán bộ kỹ thuật cho đúng vùng, đúng cây.

Tóm lại

Nghiên cứu của Đại học Hebrew (thông cáo ngày 02/11/2026) cho thấy khoáng sét có thể cung cấp 50–74% lượng kali cây hút, phần xét nghiệm đất thông thường dễ bỏ sót. Đây là gợi ý để bón kali sát nhu cầu hơn, nhưng cần thêm thử nghiệm ngoài đồng, và kho kali trong đất không vô tận.

Bà con cần tư vấn cách bón kali cho từng loại đất, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Zaarur S. và cộng sự, Plant and Soil (Springer, 2026); Đại học Hebrew Jerusalem, thông cáo báo chí 02/11/2026; Hội Nông học Hoa Kỳ, Crops & Soils (2023), "Assessing Soil Potassium"; Đại học Iowa State, bản tin Integrated Crop Management (2012).