Ngày 29/10/2026, tạp chí khoa học Frontiers in Agronomy (có bình duyệt, truy cập mở) đăng thí nghiệm của Viện Đổi mới Nông nghiệp Quốc gia Peru (INIA): bớt nước tưới thì lúa có hụt năng suất, gạo có kém đi không?

Thí nghiệm làm thế nào?

Nhóm nghiên cứu làm ở thung lũng Chira, vùng Piura, phía bắc Peru, nơi nóng, khô, ít mưa, ruộng lúa sống nhờ nước kênh. Thí nghiệm làm năm 2025 ở ba điểm: trạm El Chira của INIA (gieo tháng 2) và hai ruộng nông dân ở Viviate, Ignacio Escudero (gieo tháng 8), tổng cộng 48 ô.

  • Giống INIA 515-CAPOTEÑA, được trồng nhiều trong vùng, khoảng 150 ngày từ gieo đến chín; mạ 25 ngày rồi cấy.

  • Bốn mức nước cho cả vụ: 17.000 m³/ha (mức nông dân trong vùng quen dùng), 15.000, 14.000 và 13.000 m³/ha. Mức thấp nhất ít hơn mức quen dùng khoảng 23,5%.

  • Số lần tưới như nhau (15 lần sau cấy), chỉ khác lượng nước; nước vào từng ô được đo bằng máng đo. Các khâu chăm sóc khác làm giống nhau.

Kết quả: bớt nước, năng suất gần như không đổi

  • Năng suất bình quân theo bốn mức nước lần lượt là 11,67 – 11,19 – 11,81 – 11,30 tấn/ha. Chênh lệch nhỏ, không có ý nghĩa thống kê, tức không thể nói mức nước nào cho năng suất cao hơn.

  • Thóc làm ra trên mỗi khối nước tưới thì tăng rõ: 0,68 kg/m³ ở mức quen dùng, lên 0,84 kg/m³ ở mức 14.000 m³ và 0,87 kg/m³ ở mức 13.000 m³, tức tăng khoảng 24% và 28%.

  • Chiều cao cây, số chồi, tỷ lệ gạo nguyên (khoảng 59–61%), tỷ lệ tấm, hạt bạc bụng không khác nhau có ý nghĩa giữa các mức nước. Riêng bề ngang hạt chênh nhẹ, khoảng 2,34–2,40 mm.

Với nhiều chỉ tiêu như số chồi, số bông, tỷ lệ tấm, hạt bạc bụng, chỗ ruộng và mùa vụ tạo chênh lệch rõ hơn lượng nước. Ba điểm khác nhau về đất và thời tiết từng vụ.

Vì sao bớt nước mà lúa không hụt?

Tác giả cho rằng mức nước quen dùng ở vùng Chira có thể đã nhiều hơn mức lúa thật sự cần; phần dư mất đi do bốc hơi, ngấm sâu, chảy tràn. Họ nêu vài cách cây tự xoay xở khi đất bớt ướt (điều chỉnh hút nước, khép bớt lỗ khí, rễ ăn sâu hơn) nhưng nói rõ không đo các chỉ tiêu này, nên đó mới là giả thuyết. Họ cũng dẫn nghiên cứu khác: ruộng không nhất thiết ngập liên tục mới đạt năng suất cao nếu quản lý nước đúng suốt vụ, nhưng có ngưỡng, thiếu nước quá mức thì năng suất giảm.

Giới hạn của nghiên cứu

  • Chỉ thử một giống lúa, ba điểm ở hai vụ khác nhau, nên không tách được ảnh hưởng của đất với mùa vụ.

  • Không đo độ ẩm đất và lượng nước thất thoát; tác giả đề nghị thử thêm nhiều giống, nhiều vụ trước khi áp dụng rộng.

Bà con mình nên để ý gì

  • Con số 13.000–17.000 m³/ha là của vùng khô hạn ở Peru, vụ lúa dài; ruộng ở mình mưa nhiều hơn, đất và giống khác, nên không lấy nguyên con số này.

  • Ý rút ra được: nhiều ruộng có thể đang tưới dư. Cách tiết kiệm nước được IRRI hướng dẫn là tưới ướt khô xen kẽ: cắm ống nhựa hoặc tre dài khoảng 30 cm, đục lỗ quanh thân, nhô khỏi mặt ruộng 15 cm; khi nước trong ống rút xuống khoảng 15 cm dưới mặt đất thì cho nước vào lại, ngập khoảng 5 cm.

  • Theo IRRI, bắt đầu sau cấy 1–2 tuần; ruộng nhiều cỏ thì hoãn thêm 2–3 tuần. Từ một tuần trước đến một tuần sau trổ phải giữ nước, vì thiếu nước lúc trổ làm hạt lép nhiều. Phân đạm nên bón lúc mặt ruộng khô, ngay trước khi cho nước vào.

  • Muốn thử thì làm trên một thửa nhỏ trước, so với thửa bên cạnh tưới như cũ.

Lưu ý

Đây là kết quả một năm, một giống, ở vùng khí hậu khô; bài chỉ tóm tắt điều nghiên cứu ghi nhận, không phải khuyến cáo lượng nước cho ruộng ở Việt Nam.

Tóm lại

Theo nghiên cứu của INIA Peru, bớt tới khoảng 23,5% nước tưới so với mức quen dùng, năng suất và chất lượng xay xát không khác biệt có ý nghĩa, còn mỗi khối nước làm ra nhiều thóc hơn khoảng 24–28%. Tưới vừa đủ, đúng lúc là việc đáng tính, nhưng nên thử từng bước và luôn giữ nước lúc lúa trổ.

Bà con cần tư vấn chăm lúa, bón phân cho hợp với cách tưới của ruộng mình, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Alberca L. và cộng sự (INIA Peru) – “Grain yield, milling quality, and irrigation water productivity of rice under reduced irrigation in the Chira Valley, Peru”, Frontiers in Agronomy, 29/10/2026; IRRI Rice Knowledge Bank – Saving Water with Alternate Wetting Drying (AWD); IRRI Rice Knowledge Bank – Water management.