Cam đến lúc thu hoạch mà nứt toác hay nhăn vỏ thì coi như mất giá. Ngày 12/11/2026, tạp chí khoa học có bình duyệt Scientific Reports (Springer Nature, truy cập mở) đăng một nghiên cứu ngoài vườn về chuyện này trên cam Washington Navel (cam rốn). Nhóm tác giả đến từ Đại học King Faisal và Đại học Hail (Ả Rập Xê Út), Viện Nghiên cứu Làm vườn thuộc Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp và Đại học Alexandria (Ai Cập).

Nứt trái và nhăn vỏ khác nhau thế nào?

  • Nứt trái: vỏ toác ra, ở cam rốn thường bắt đầu từ phía rốn vì đó là chỗ vỏ yếu nhất. Theo Đại học California (UC), cây gặp nóng, gió khô thì rút nước từ trái; sau đó mưa lớn hoặc tưới đẫm, nước dồn vào trái, vỏ không giãn kịp nên bục ra.

  • Nhăn vỏ (tiếng Anh gọi là creasing): lớp cùi trắng bên trong vỏ bị rạn nhiều chỗ, vỏ yếu, mặt ngoài có rãnh lõm. Một bài tổng hợp đăng trên Acta Horticulturae của Hiệp hội Khoa học Làm vườn Quốc tế (ISHS) cho biết trái nhăn vỏ không được đóng thùng; phun GA3 cuối hè chỉ làm bệnh xuất hiện chậm lại, còn phun canxi thì hiệu quả hạn chế.

Theo nhóm tác giả, hai hiện tượng này gắn với việc vỏ thiếu canxi, bo, silic và thành tế bào bị phân hủy.

Nhóm nghiên cứu đã thử những gì?

Thí nghiệm làm ngoài vườn trong hai mùa 2024 và 2025, bố trí khối ngẫu nhiên đầy đủ. Theo bảng số liệu kèm bài báo, có 10 nghiệm thức (kể cả đối chứng không phun) trên 40 cây. Các chất được phun lên lá gồm:

  • Melatonin, GABA (một axit amin có sẵn trong cây) và 24-epibrassinolide (EBR, một dạng brassinolide), phun riêng từng chất;

  • Ba chất trên, mỗi chất phối hợp với một chế phẩm nano chelate kẽm – bo – silic;

  • Một nghiệm thức chỉ phun nano silic;

  • Chương trình canxi + GA3 mà các vườn cam vẫn hay dùng, để làm mốc so sánh.

Phần tóm tắt và dữ liệu đã công bố không nêu nồng độ, số lần phun cụ thể, nên bài này không ghi liều lượng.

Kết quả đáng chú ý

  • GABA + nano kẽm – bo – silic đứng đầu ở hầu hết chỉ tiêu; EBR + nano kẽm – bo – silic tương đương ở một số chỉ tiêu như số trái, tỷ lệ đậu trái, diệp lục.

  • So với cây không phun, GABA + nano kẽm – bo – silic giảm nứt trái tới 65,5%, giảm nhăn vỏ tới 66,8% và giảm rụng trái tới 53%.

  • Hai cách phối hợp trên nhìn chung tốt hơn khi phun riêng từng chất, và tốt hơn chương trình canxi + GA3 về sinh trưởng, năng suất và chất lượng trái ở cả hai mùa.

  • Tuy vậy, bảng phân tích kèm bài báo cho thấy riêng chỉ tiêu nứt trái, mức chênh giữa nhóm phối hợp và canxi + GA3 khá nhỏ (trung bình hai mùa khoảng 0,15 điểm phần trăm), và ở mùa 2024 chênh lệch này không có ý nghĩa thống kê.

Chính nhóm tác giả ghi rõ: chi phí, tổng lượng hoạt chất và kết quả phân loại trái khi đóng gói chưa được đánh giá. Họ gọi đây là hướng “đầy triển vọng”, chưa phải quy trình khuyến cáo.

Bà con mình nên để ý gì?

Đây là kết quả của một thí nghiệm trên một giống cam rốn, hai mùa, khí hậu khác nước ta, chưa nên áp ngay cho cam sành hay bưởi. Vài điều bà con có thể rút ra:

  • Gốc của nứt trái vẫn là nước. UC khuyên giữ ẩm đất đều; sắp có đợt nóng, gió khô thì tưới trước, hết gió thì tưới nhẹ vài ngày rồi mới về lịch thường.

  • Bón phân đều tay. Chia phân thành nhiều lần nhỏ thay vì một lần lớn, xem lại lượng kali trong đất.

  • Vỏ khỏe cần canxi, bo, silic. Nghiên cứu gợi ý phối hợp chất giúp cây chống chịu (GABA, brassinolide) với vi lượng có thể tốt hơn dùng riêng, nhưng cần thêm thử nghiệm. Nếu phun bổ sung, chọn sản phẩm có đăng ký, pha theo hướng dẫn trên bao bì và thử trên vài cây trước.

  • Nhặt bỏ trái nứt vì nấm mốc xanh rất dễ vào vết nứt.

Tóm lại

Phun lá GABA hoặc brassinolide kèm nano chelate kẽm – bo – silic giúp cam rốn bớt nứt trái, nhăn vỏ, rụng trái trong thí nghiệm mới. Tín hiệu tốt nhưng còn sớm; tưới đều, bón cân đối vẫn là việc trước tiên. Bà con cần tư vấn dinh dưỡng cho cây có múi, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Munir M. và cộng sự (2026), “Foliar biostimulants with nano-chelated Zn-B-Si reduce rind disorders and improve yield and fruit quality in ‘Washington’ Navel orange”, Scientific Reports, Springer Nature; Đại học California – UC Master Gardeners, “Citrus Rind Splitting”; J.P. Bower, “The physiological control of citrus creasing”, Acta Horticulturae 632, ISHS.

Ảnh minh họa: Sheila Sund, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).