Bón phải phân giả, bà con mất tiền mà còn mất công chăm cả mùa. Người làm giả, bán giả nhẹ thì bị phạt hành chính, nặng thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 195 Bộ luật Hình sự. Bài này tóm tắt điều luật đó theo bản đang có hiệu lực.

Thế nào là phân bón giả?

  • Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14 (sửa đổi bởi Luật số 146/2025/QH15), khoản 4 Điều 9, nghiêm cấm sản xuất, buôn bán, nhập khẩu phân bón giả, hết hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc.

  • Nghị định 84/2019/NĐ-CP (khoản 8 Điều 2) giải thích: phân bón giả về chất lượng là phân có một hoặc nhiều chỉ tiêu chất lượng chính chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức đăng ký trong Quyết định công nhận lưu hành (trừ chỉ tiêu vi sinh vật). Ví dụ: bao đăng ký đạm 20% mà kiểm nghiệm chỉ còn 14% trở xuống.

  • "Buôn bán" hiểu rộng (khoản 6 Điều 2): chào hàng, bày bán, lưu giữ, vận chuyển, bán buôn, bán lẻ… nên cửa hàng, đại lý bán phân giả cũng bị điều chỉnh.

Văn bản đang áp dụng

Điều 195 nằm trong Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, sửa đổi bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15 (thông qua 25/6/2025, hiệu lực từ 01/7/2025). Luật năm 2025 viết lại khoản 1, khoản 5 và khoản 6 của điều này. Con số dưới đây lấy theo văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025.

Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Theo khoản 1, người sản xuất, buôn bán phân bón giả bị truy cứu khi thuộc một trong các trường hợp:

  • Hàng giả trị giá từ 30 triệu đến dưới 150 triệu đồng (tính theo lượng hàng thật tương đương, không phải giá bán bao phân giả).

  • Hàng giả dưới 30 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt hành chính về hành vi hàng giả, hoặc đã bị kết án mà chưa được xóa án tích, nay còn vi phạm.

  • Gây thiệt hại về tài sản từ 100 triệu đến dưới 500 triệu đồng.

  • Thu lợi bất chính từ 50 triệu đến dưới 100 triệu đồng.

Mức phạt: phạt tiền từ 200 triệu đến 2 tỷ đồng, hoặc tù từ 01 đến 05 năm.

Các khung nặng hơn

  • Tù 05–10 năm: có tổ chức, chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, buôn bán qua biên giới, lợi dụng chức vụ hoặc danh nghĩa cơ quan; hàng giả trị giá từ 150 đến dưới 500 triệu đồng; thiệt hại từ 500 triệu đến dưới 1,5 tỷ đồng; thu lợi bất chính từ 100 đến dưới 500 triệu đồng.

  • Tù 10–15 năm: hàng giả từ 500 triệu đồng trở lên; thiệt hại từ 1,5 đến dưới 3 tỷ đồng; thu lợi bất chính từ 500 triệu đến dưới 2 tỷ đồng.

  • Tù 15–20 năm: thiệt hại từ 3 tỷ đồng trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 2 tỷ đồng trở lên.

  • Hình phạt bổ sung: phạt thêm 40–200 triệu đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 01–05 năm, hoặc tịch thu một phần hay toàn bộ tài sản.

Doanh nghiệp cũng bị xử hình sự

Theo Điều 76, pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này. Khoản 6 Điều 195 quy định phạt tiền từ 2 đến 6 tỷ đồng (khung 1), 6 đến 12 tỷ đồng (phần lớn trường hợp khung 2), 12 đến 18 tỷ đồng (khung 3), 18 đến 30 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động 06 tháng đến 03 năm (khung 4); nặng nhất là đình chỉ hoạt động vĩnh viễn. Doanh nghiệp còn có thể bị phạt thêm 200–600 triệu đồng, cấm kinh doanh hoặc cấm huy động vốn 01–03 năm.

Ranh giới với xử phạt hành chính

Chưa tới các ngưỡng ở khoản 1 (ví dụ hàng giả dưới 30 triệu đồng, vi phạm lần đầu) thì bị xử phạt hành chính. Nghị định xử phạt lĩnh vực trồng trọt hiện hành là Nghị định 214/2026/NĐ-CP (ban hành 18/6/2026, hiệu lực từ 05/8/2026, thay Nghị định 31/2023/NĐ-CP); mức phạt cụ thể bà con xem bài "Vi phạm về phân bón bị xử phạt ra sao?". Cần nhớ: đã bị phạt hành chính về hàng giả mà còn tái diễn thì dù lô hàng dưới 30 triệu đồng vẫn có thể bị xử lý hình sự.

Lỡ mua phải phân giả thì làm gì?

  • Giữ hóa đơn, bao bì, nhãn và phần phân còn dư. Điều 51 Luật Trồng trọt buộc người buôn bán phân bón cung cấp chứng từ hợp pháp để truy xuất nguồn gốc và bồi thường thiệt hại theo quy định; Điều 50 buộc nhà sản xuất thu hồi phân bón không bảo đảm chất lượng và bồi thường thiệt hại.

  • Ghi lại thiệt hại: diện tích, hình ảnh ruộng vườn, chi phí. Mức thiệt hại là một căn cứ để xác định khung xử lý.

  • Báo chính quyền hoặc cơ quan nông nghiệp địa phương để được hướng dẫn.

  • Không bán lại phân nghi giả, vì đưa phân giả ra thị trường là hành vi bị cấm.

Lưu ý

Trị giá hàng giả, thiệt hại, thu lợi bất chính do cơ quan có thẩm quyền xác định. Khi mua phân, nhớ lấy hóa đơn và xem kỹ nhãn bao.

Tóm lại

Phân bón có chỉ tiêu chính chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức đăng ký là phân giả về chất lượng. Làm giả, buôn bán phân giả từ 30 triệu đồng, hoặc đã bị phạt hành chính mà còn tái phạm, có thể bị phạt tới 2 tỷ đồng hoặc đi tù; khung nặng nhất tới 20 năm tù, doanh nghiệp bị phạt tới 30 tỷ đồng.

Bà con cần tư vấn thêm về cách chọn mua phân bón, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH (2025) Bộ luật Hình sự; Luật số 86/2025/QH15; Luật Trồng trọt 31/2018/QH14 (sửa đổi 2025); Nghị định 84/2019/NĐ-CP; Nghị định 214/2026/NĐ-CP.

Bài viết tóm tắt để bà con dễ hiểu, không thay thế văn bản pháp luật. Thông tin cập nhật đến tháng 10/2026; khi cần áp dụng, bà con tra cứu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan nông nghiệp địa phương.

Ảnh minh họa: Blogtrepreneur, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).