Bón xong bao phân mà cây không lên, có khi còn cháy rễ; đem mẫu kiểm nghiệm thì đạm, kali thấp xa so với nhãn. Nhiều bà con đành chịu lỗ, trong khi pháp luật cho người mua khá nhiều quyền. Dưới đây là các quyền đó và cách làm.

Văn bản nào bảo vệ người mua phân?

  • Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14 (sửa đổi bởi Luật số 146/2025/QH15): khoản 1 Điều 54 cho người sử dụng phân bón quyền được hướng dẫn sử dụng đúng nhãn và được bồi thường thiệt hại; Điều 51 buộc người bán cung cấp chứng từ nguồn gốc, bồi thường; Điều 50 buộc nhà sản xuất thu hồi phân kém chất lượng, bồi thường.

  • Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13: theo Điều 445, hàng bán phải đúng mô tả trên bao bì, nhãn; phát hiện khuyết tật, người mua báo ngay cho bên bán và được yêu cầu đổi hàng khác, giảm giá, bồi thường. Điều 608 buộc người kinh doanh hàng kém chất lượng bồi thường cho người tiêu dùng.

  • Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 05/2007/QH12 (sửa đổi bởi Luật số 78/2025/QH15, hiệu lực 01/01/2026): Điều 61 buộc người bán, nhà sản xuất, nhập khẩu có lỗi phải bồi thường.

  • Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15 (hiệu lực 01/7/2024) và Nghị định 55/2024/NĐ-CP ngày 16/5/2024 hướng dẫn: Điều 4 cho người tiêu dùng quyền đòi bồi thường khi hàng không đúng chất lượng đã cam kết, quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện.

Cần biết: khoản 1 Điều 3 luật năm 2023 chỉ coi là người tiêu dùng người mua cho sinh hoạt, không vì mục đích thương mại. Mua phân để sản xuất nông sản đem bán thì chưa chắc được áp dụng luật này, nhưng vẫn đòi được theo ba văn bản kia.

Được bồi thường những gì?

Điều 60 Luật Chất lượng kể bốn loại thiệt hại: giá trị hàng hóa, tài sản bị hư hỏng (tiền phân, cây trồng bị hại); tính mạng, sức khỏe; lợi ích gắn với việc sử dụng hàng hóa, tài sản; chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục thiệt hại. Bồi thường phải toàn bộ và kịp thời (Điều 59). Người bán được miễn nếu người mua cố ý dùng hàng hết hạn hoặc thiệt hại hoàn toàn do lỗi người mua (Điều 62), nên bà con cứ bón đúng nhãn.

Giữ chứng cứ ngay từ đầu

  • Hóa đơn, phiếu bán hàng, tin nhắn đặt hàng, biên lai chuyển khoản.

  • Bao bì còn nguyên nhãn: tên phân, số lô, ngày sản xuất, hạn dùng. Đừng đốt hay vứt bao.

  • Phân còn dư: buộc kín, để nơi khô, không trộn phân khác, để còn lấy mẫu.

  • Ảnh, video ruộng vườn có ngày giờ; ghi diện tích bị hại, ngày bón, lượng bón, các khoản chi.

Theo Điều 58 Luật Chất lượng, người khiếu nại, khởi kiện trả trước chi phí lấy mẫu, thử nghiệm; nếu kết quả khẳng định bên kinh doanh vi phạm thì họ phải hoàn lại. Kiện theo luật người tiêu dùng, bên kinh doanh phải tự chứng minh mình không có lỗi (Điều 69).

Các bước đòi quyền lợi

Bước 1: Gửi yêu cầu cho người bán

Nên viết giấy hoặc nhắn tin, giữ bản sao. Theo Điều 57 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bên bán phải thương lượng trong 07 ngày làm việc kể từ khi nhận yêu cầu; từ chối thì phải trả lời bằng văn bản, nêu lý do.

Bước 2: Nhờ hỗ trợ, hòa giải

Người bán không trả lời hoặc từ chối không có lý do chính đáng, bà con đề nghị cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng hoặc hội bảo vệ người tiêu dùng hỗ trợ thương lượng (khoản 3 Điều 56). Hai bên cũng có thể chọn người thứ ba hòa giải (Điều 61).

Bước 3: Khởi kiện ra tòa

  • Vụ án bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có giá trị giao dịch dưới 100 triệu đồng được xử theo thủ tục rút gọn (khoản 2 Điều 70).

  • Người tiêu dùng khởi kiện không phải nộp tiền tạm ứng án phí (khoản 2 Điều 71); hội bảo vệ người tiêu dùng có thể kiện thay khi được ủy quyền.

  • Thời hiệu theo Bộ luật Dân sự là 03 năm kể từ khi biết quyền lợi bị xâm phạm (Điều 429, Điều 588); riêng đòi bồi thường do hàng kém chất lượng gây hại cho cây trồng, Điều 56 Luật Chất lượng ghi 2 năm kể từ khi các bên được thông báo thiệt hại.

Nghi phân giả: báo cho ai?

Phân có chỉ tiêu chính chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức đăng ký là phân giả về chất lượng (Nghị định 84/2019/NĐ-CP). Khi nghi ngờ, bà con báo:

  • Công an xã, phường hoặc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh, khi nghi có hành vi làm giả, buôn bán hàng giả.

  • Lực lượng Quản lý thị trường ở địa phương.

  • Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc cán bộ nông nghiệp xã.

Đừng bán lại phân nghi giả, vì buôn bán phân bón giả bị cấm (khoản 4 Điều 9 Luật Trồng trọt).

Lưu ý

  • Mua ở cửa hàng có địa chỉ rõ ràng và luôn lấy hóa đơn; không có chứng từ thì rất khó đòi.

  • Nhiều hộ cùng bị thiệt hại thì nên cùng làm đơn và làm sớm, đừng để quá thời hiệu.

Tóm lại

Mua phải phân giả, kém chất lượng, bà con được đòi đổi, trả, giảm giá và bồi thường. Giữ hóa đơn, bao bì, mẫu phân, ảnh ruộng; đòi người bán trước, rồi nhờ hỗ trợ hoặc kiện ra tòa; nghi phân giả thì báo cơ quan chức năng.

Bà con cần tư vấn thêm về cách chọn mua và sử dụng phân bón, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 19/2023/QH15; Nghị định 55/2024/NĐ-CP; Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13; Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (văn bản hợp nhất 156/VBHN-VPQH); Luật Trồng trọt 31/2018/QH14; Nghị định 84/2019/NĐ-CP.

Bài viết tóm tắt để bà con dễ hiểu, không thay thế văn bản pháp luật. Thông tin cập nhật đến tháng 11/2026; khi cần áp dụng, bà con tra cứu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan nông nghiệp địa phương.

Ảnh minh họa: Santeri Viinamäki, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).