Bà con và đại lý hay hỏi: phân bón nào bắt buộc phải khảo nghiệm, loại nào được miễn, và ai mới được làm khảo nghiệm? Bài này tóm tắt phần khảo nghiệm theo luật hiện hành.
Khảo nghiệm phân bón là gì, vì sao phải làm?
Nói đơn giản, khảo nghiệm là bón thử phân trên đồng ruộng theo cách làm thống nhất, có đối chứng, để đánh giá hiệu quả với cây trồng. Kết quả khảo nghiệm là một trong những căn cứ để cơ quan nhà nước xem xét công nhận phân bón lưu hành tại Việt Nam.
Khung pháp lý chính hiện nay gồm:
Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14 ngày 19/11/2018, có hiệu lực từ 01/01/2020; đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15 ngày 11/12/2025 (hiệu lực từ 01/01/2026).
Nghị định 84/2019/NĐ-CP quy định về quản lý phân bón, đã được sửa đổi bởi Nghị định 130/2022/NĐ-CP và gần nhất là Nghị định 33/2026/NĐ-CP ngày 21/01/2026, có hiệu lực ngay từ ngày ký.
Loại phân bón nào bắt buộc khảo nghiệm?
Theo Điều 39 Luật Trồng trọt (bản hợp nhất), nguyên tắc chung là: phân bón phải được khảo nghiệm trước khi được công nhận lưu hành, trừ một số loại được miễn nêu ở phần dưới.
Bốn trường hợp được miễn khảo nghiệm
Khoản 2 Điều 39 Luật Trồng trọt liệt kê các loại phân bón không phải khảo nghiệm. Điểm chung là tất cả đều phải đạt chỉ tiêu chất lượng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia:
Phân bón hữu cơ bón rễ chỉ gồm chất hữu cơ tự nhiên, không bổ sung chất khác.
Phân bón vô cơ đơn bón rễ chỉ chứa một trong ba nguyên tố đạm (N), lân (P) hoặc kali (K).
Phân bón vô cơ phức hợp bón rễ chỉ chứa đạm, lân, kali liên kết với nhau bằng liên kết hóa học.
Phân bón đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận là tiến bộ kỹ thuật.
Bà con để ý chữ “bón rễ” và chữ “chỉ”: phân hữu cơ có trộn thêm vi lượng, hay phân dùng để phun lá, không thuộc nhóm được miễn. Được miễn khảo nghiệm không có nghĩa là được miễn công nhận: các loại này vẫn phải làm thủ tục và có quyết định công nhận lưu hành mới được bán.
Khảo nghiệm được làm như thế nào?
Luật Trồng trọt đặt ra mấy yêu cầu chính:
Phân bón phải được khảo nghiệm cả diện hẹp và diện rộng; khảo nghiệm diện rộng chỉ được tiến hành sau khi kết thúc khảo nghiệm diện hẹp.
Việc khảo nghiệm phải thực hiện theo tiêu chuẩn quốc gia. Hai tiêu chuẩn quốc gia liên quan là TCVN 12719:2019 (cây hằng năm) và TCVN 12720:2019 (cây lâu năm); doanh nghiệp nên kiểm tra phiên bản đang áp dụng.
Khảo nghiệm phải do tổ chức đã được công nhận đủ điều kiện thực hiện.
Ai được làm khảo nghiệm phân bón?
Theo Điều 40 Luật Trồng trọt (khoản 1 đã được sửa bởi Luật 146/2025/QH15), tổ chức khảo nghiệm phải đáp ứng hai nhóm điều kiện:
Về con người: có đủ nhân sự thực hiện khảo nghiệm có trình độ đại học trở lên thuộc các chuyên ngành phù hợp như nông học, bảo vệ thực vật, sinh học, hóa học, khoa học đất…, và đã được tập huấn về khảo nghiệm phân bón theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Về cơ sở vật chất: có đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị theo tiêu chuẩn quốc gia về khảo nghiệm phân bón.
Số lượng nhân sự tối thiểu, hồ sơ, trình tự và thẩm quyền công nhận do Chính phủ quy định. Theo Nghị định 33/2026/NĐ-CP (thay thế Điều 10 Nghị định 84/2019/NĐ-CP):
Hồ sơ gồm đơn đề nghị (Mẫu số 22) và bản thuyết minh điều kiện khảo nghiệm (Mẫu số 23), nộp cho cơ quan do UBND cấp tỉnh nơi đặt trụ sở giao.
Trong 18 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan này thẩm định và kiểm tra thực tế; sau đó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét cấp quyết định công nhận trong 2 ngày làm việc.
Lưu ý cho bà con và đại lý
Chỉ phân bón đã có quyết định công nhận lưu hành tại Việt Nam mới được sản xuất, buôn bán. Phân bón đang trong giai đoạn khảo nghiệm thì chưa được đem bán.
Muốn kiểm tra, bà con tra tên sản phẩm trên cơ sở dữ liệu phân bón do cơ quan quản lý nhà nước công bố, hoặc hỏi cơ quan nông nghiệp địa phương.
Đại lý nên yêu cầu nhà cung cấp cho xem quyết định công nhận lưu hành của từng sản phẩm và lưu lại để đối chiếu khi bị kiểm tra.
Tóm lại
Phân bón về nguyên tắc phải khảo nghiệm trước khi công nhận lưu hành, trừ bốn nhóm được miễn nêu trên. Từ năm 2026, việc công nhận tổ chức khảo nghiệm do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định. Với bà con, nhớ một điều: chỉ mua phân bón đã được công nhận lưu hành.
Bà con cần tư vấn thêm cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo
Quốc hội: Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14; Văn bản hợp nhất số 93/VBHN-VPQH năm 2026 hợp nhất Luật Trồng trọt.
Chính phủ: Nghị định 84/2019/NĐ-CP quy định về quản lý phân bón.
Chính phủ: Nghị định 33/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung các nghị định trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật.
Bộ Khoa học và Công nghệ: TCVN 12719:2019 và TCVN 12720:2019 về khảo nghiệm phân bón.
Bài viết tóm tắt để bà con dễ hiểu, không thay thế văn bản pháp luật. Thông tin cập nhật đến tháng 11/2026; khi cần áp dụng, bà con tra cứu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan nông nghiệp địa phương.
Ảnh minh họa: Suyash Dwivedi, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).