Ra cửa hàng vật tư mua urê, bà con hay gặp hai loại: urê hạt đục (hạt to, màu trắng đục) và urê hạt trong (hạt nhỏ, bóng). Thật ra hai loại cùng là urê, cùng chứa 46% đạm (N). Khác nhau nằm ở cách làm hạt, kéo theo độ cứng, độ to và cách dùng. Bài này giúp bà con chọn đúng loại và bón sao cho đạm vào cây, không bay mất lên trời.
Hai loại urê được làm ra như thế nào?
Cả hai đều đi từ dung dịch urê nóng chảy, chỉ khác khâu tạo hạt cuối cùng (theo nghiên cứu "Urea Finishing Process: Prilling versus Granulation" đăng trên Procedia Engineering, 2015):
Urê hạt trong (prilled): urê nóng chảy được phun thành giọt từ đỉnh một tháp cao. Giọt rơi xuống, gặp luồng khí thổi ngược lên thì nguội và đông lại thành hạt tròn nhỏ.
Urê hạt đục (granular): người ta lấy hạt mầm nhỏ, phun urê nóng chảy phủ dần lên từng lớp, hạt lớn dần như lăn viên.
Khoa Khuyến nông Đại học Minnesota (Mỹ) cũng cho biết trước đây urê chủ yếu làm dạng hạt trong, còn nay phần lớn đã chuyển sang dạng hạt đục vì hạt to, cứng và chịu ẩm tốt hơn.
So sánh hạt đục và hạt trong
Kích cỡ hạt
Theo bảng quy cách phân bón của FAO: loại urê hạt nhỏ thông thường có khoảng 90% hạt nằm trong cỡ 1–2,8 mm; loại hạt to (granular) có khoảng 90% hạt cỡ 2–4 mm.
Độ cứng
Cũng nghiên cứu đó đo lực bóp vỡ: hạt trong vỡ ở khoảng 3,8 N, còn hạt đục chịu được khoảng 10–17 N, tức cứng hơn vài lần. Hạt cứng ít vỡ vụn, ít bụi khi bốc xếp và rải máy.
Hút ẩm, vón cục
Urê nào cũng dễ hút ẩm khi không khí ẩm. Theo Đại học Minnesota, độ ẩm tương đối tới hạn của urê khoảng 75%. Hạt đục to, chắc nên chịu ẩm tốt hơn, ít vón hơn hạt trong.
Độ hòa tan và biuret
Độ hòa tan: urê tan rất mạnh trong nước, khoảng 1.080 g/lít ở 20°C (theo tài liệu "Managing Urea" của IPNI). Hai loại đều tan hết.
Biuret: là chất phụ sinh ra khi urê bị nóng quá trong lúc sản xuất, gây hại cho cây nhạy cảm, nhất là khi phun lên lá. IPNI cho biết nhà sản xuất thường giữ biuret dưới 0,3%; quy cách của FAO cho phép tối đa 1,5%. Biuret phụ thuộc vào từng nhà máy và từng lô hàng chứ không thể nhìn hạt đục hay hạt trong mà đoán. Muốn pha phun lá hay tưới nhỏ giọt, bà con nên chọn sản phẩm ghi rõ "biuret thấp" trên bao bì.
Khi nào chọn loại nào?
Bón vãi bằng tay cho lúa, rau, màu: loại nào cũng được, vì cùng 46% đạm.
Rải bằng máy, drone rải hạt: nên chọn hạt đục. FAO ghi rõ loại hạt to được dùng khi rải bằng máy.
Trộn phối với phân khác (tự trộn NPK): nên chọn hạt đục vì cứng và chịu ẩm hơn, hợp với phân trộn (Đại học Minnesota). Urê trộn được với DAP, MAP; nhưng không nên trộn urê với supe lân để lâu vì hỗn hợp bị ẩm, dính bết; nếu trộn thì bón ngay.
Pha tan để tưới hoặc phun lá: dạng hạt không quan trọng bằng hàm lượng biuret. Chọn urê biuret thấp, pha nồng độ theo hướng dẫn trên bao bì.
Vì sao bón urê hay bị hao đạm?
Urê rải trên mặt đất gặp ẩm sẽ bị men urease trong đất phân giải thành amoni. Chỗ quanh hạt phân lúc đó pH tăng cao, đạm chuyển thành khí amoniac bay lên. IPNI cho biết nếu urê nằm lâu trên mặt đất, lượng hao có thể hơn 25% lượng đạm bón.
Theo Khuyến nông Đại học Montana (Mỹ), hao nhiều nhất khi:
Rải lên mặt đất ẩm hoặc đọng sương, sau đó trời khô dần mà không có mưa. Trường hợp này hao tới 30–44% đạm bón.
Đất nóng, đất có pH trên 7, đất nhiều rơm rạ, cỏ phủ.
Mưa lắc rắc ít (dưới khoảng 8 mm) trên đất khô: hao 10–20% vì phân chỉ tan ra mà không ngấm sâu.
Cách bón urê giảm hao đạm
Vùi lấp: bón xong xới, cày lấp hoặc bón vào rãnh rồi lấp đất. Tài liệu của Đại học Montana khuyên vùi sâu hơn khoảng 5 cm.
Bón trước mưa vừa hoặc tưới ngay: cần một lượt mưa hoặc tưới khoảng 13 mm trở lên trong vòng 1–2 ngày để nước đưa urê xuống đất (Đại học Montana).
Không rải lên mặt đất ẩm rồi để nắng gió hong khô.
Không bón urê sát hạt giống đang nảy mầm; IPNI khuyên tránh bón urê thành băng cạnh hạt.
Chia nhỏ lượng bón thành nhiều lần theo nhu cầu cây, thay vì bón dồn một lần.
Bảo quản urê
Để bao nơi khô, mát, có mái che, kê cao khỏi nền; buộc kín miệng bao đã mở để phân không hút ẩm vón cục.
Theo Đại học Minnesota, urê không cháy, không nổ, và giữ được chất lượng trong điều kiện bảo quản bình thường.
Không để chung urê với amoni nitrat: hỗn hợp hai thứ hút ẩm rất mạnh, chảy nước nhanh.
Lưu ý
Hạt đục hay hạt trong đều 46% đạm; đừng mua theo lời đồn "hạt này mạnh hơn". So giá theo cùng một lượng đạm.
Urê vón cục nhẹ vẫn dùng được, đập nhỏ rồi bón.
Phun lá hoặc pha tưới chỉ dùng urê có ghi biuret thấp, và pha theo hướng dẫn trên bao bì.
Tóm lại
Urê hạt đục to, cứng, chịu ẩm tốt, hợp rải máy và trộn phân; urê hạt trong nhỏ, mềm, tan nhanh, bón tay vẫn tốt. Muốn đạm không bay hơi thì vùi lấp hoặc bón trước một trận mưa vừa, tưới ngay sau bón, tránh rải lên đất ẩm rồi để khô nắng.
Bà con cần tư vấn thêm cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: IPNI – Nitrogen Notes số 2 "Managing Urea"; FAO – Fertilizer Specifications (quy cách urê); University of Minnesota Extension – "Fertilizer urea"; Montana State University Extension – "Management to Minimize Nitrogen Fertilizer Volatilization" (EB0209); Rahmanian và cộng sự (2015), "Urea Finishing Process: Prilling versus Granulation", Procedia Engineering 102.
Ảnh minh họa: Michael Trolove, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).