Giá phân đạm mỗi vụ một cao, nhiều bà con lại nhắc đến bèo hoa dâu. Đây là phân xanh sống ngay trên mặt nước, tự lấy đạm từ không khí rồi trả lại cho cây lúa khi được vùi xuống bùn. Bài này tổng hợp từ IRRI, FAO và Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (Ấn Độ).
Bèo hoa dâu lấy đạm từ đâu?
Bèo hoa dâu (tên khoa học Azolla) là một loại dương xỉ nổi trên nước. Trong các khoang nhỏ ở lá bèo có một loài tảo lam sống chung tên là Anabaena azollae. Tảo này hút khí đạm trong không khí, biến thành dạng đạm mà cây dùng được.
Khi bèo được vùi xuống bùn, xác bèo phân hủy và nhả đạm cho lúa. Ở vùng nhiệt đới, bèo khoáng hóa khá nhanh, nên đạm sớm đến được với cây (theo TNAU Agritech).
Bèo cho được bao nhiêu đạm, lớn nhanh cỡ nào?
Con số mỗi tài liệu một khác, tùy giống bèo, thời tiết và cách chăm:
TNAU Agritech (Ấn Độ): bèo dâu bổ sung khoảng 40–60 kg N/ha cho mỗi vụ lúa.
Tài liệu ruộng lúa do IRRI hỗ trợ kỹ thuật: một vụ lúa có thể thu khoảng 40 tấn bèo tươi/ha, tương đương khoảng 80 kg N/ha.
FAO: có dòng bèo cố định được tới 2–3 kg N/ha mỗi ngày. Sinh khối tăng gấp đôi sau 3–10 ngày tùy điều kiện.
Nói gọn: bèo có thể thay một phần phân đạm, chứ không phải lúc nào cũng thay hết.
Nhân giống bèo trước khi thả ruộng
Bèo hoa dâu không có hạt giống, chỉ sinh sản bằng tách nhánh, nên phải giữ giống quanh năm. Theo tài liệu IRRI, có thể giữ giống trong ao, mương nhỏ khoảng 4–5 m², sâu 0,5–1 m, thả 250–500 g bèo tươi.
Ô nhân giống theo TNAU:
Ô rộng khoảng 40 m² (20 m × 2 m), có bờ và mương dẫn nước, giữ mực nước khoảng 10 cm.
Hòa 10 kg phân bò với 20 lít nước, tưới đều mặt ô.
Bón 100 g supe lân lúc đầu, rồi bón thêm 100 g mỗi lần vào ngày thứ 4 và thứ 8 sau khi thả bèo.
Thả khoảng 8 kg bèo tươi làm giống. Sau 2–3 tuần là có bèo đem ra ruộng.
Hai cách dùng bèo cho ruộng lúa
Cách 1: Nuôi bèo rồi vùi trước khi cấy
Cách này dùng bèo như phân xanh bón lót. Theo tài liệu IRRI, bà con thả khoảng 500 kg bèo tươi/ha lên ruộng có nước, nuôi khoảng một tháng trước khi cấy. Sau khoảng 16–20 ngày, bèo có thể phủ kín ruộng với khoảng 20 tấn tươi/ha thì vùi xuống bùn. Trong thời gian nuôi nên bón lân định kỳ (IRRI nêu 2,2 kg P/ha mỗi 5 ngày).
Cách 2: Nuôi xen bèo trong ruộng lúa
Theo TNAU:
Khoảng 7 ngày sau cấy, rải 500 kg bèo tươi/ha.
Giữ nước ruộng sâu khoảng 5–7,5 cm.
Khoảng 4 tuần sau cấy, bèo phủ thành thảm thì sục, dậm vùi lần một. Bèo còn sót lại mọc tiếp, đến khoảng 8 tuần sau cấy vùi thêm lần hai.
Hai lần vùi cho khoảng 20–25 tấn bèo/ha.
Trong cách nuôi xen, IRRI cho biết thường không cần bón, nhưng nếu có supe lân thì nên bón một lần khoảng 4,5 kg P/ha.
Điều kiện để bèo sống khỏe
Nhiệt độ: bèo ưa mát. IRRI cho biết bèo mọc tốt nhất khi nhiệt độ trung bình ngày khoảng 25°C. FAO nêu nước ấm 18–26°C là thuận lợi. Tổng quan trên Frontiers in Plant Science (2025) ghi bèo ngừng lớn trên 35°C.
Nước: ruộng phải luôn có nước đứng. Bèo khô chỉ vài giờ là chết. Bèo cũng không chịu mặn.
Lân: đây là chất bèo cần nhất. Bèo nổi trên mặt nước nên không hút được lân trong đất, phải bón lân vào nước. Thiếu lân, lá bèo ngả đỏ, rễ xoăn, bèo chậm lớn (FAO).
Sâu, ốc hại bèo
Trời càng nóng, bèo càng dễ bị sâu bệnh (IRRI). Hay gặp là sâu non bướm ăn bèo (nhóm Pyralis, Nymphula) và ốc bươu vàng. Cách phòng:
Loại bỏ ốc và trứng ốc trong bèo giống trước khi chuyển ô (Penn State PlantVillage).
Cày bừa kỹ lúc ruộng nghỉ; nuôi vịt, cá trong ruộng cũng giảm sâu, ốc.
TNAU gợi ý dùng dầu neem ở ô nhân giống. Nếu dùng thuốc, chọn hoạt chất được phép và pha theo hướng dẫn trên bao bì.
Hạn chế của bèo hoa dâu
Sợ nắng nóng: đây là lý do chính bèo khó nuôi vào mùa hè. TNAU ghi nhận ở vùng khô hạn nóng trên 40°C rất khó nhân bèo.
Tốn công: giữ giống, nhân giống, bón lân, giữ nước, trị sâu. Tài liệu IRRI nhận xét tính cả công và vật tư thì nhiều khi bèo không rẻ hơn phân hóa học.
Dùng làm thức ăn chăn nuôi
Bèo dư có thể cho gà, vịt, heo, bò ăn như thức ăn bổ sung; theo TNAU bèo chứa khoảng 25–35% đạm thô (chất khô).
Lưu ý
Nuôi bèo vào mùa mát; mùa nóng giữ giống ở chỗ râm.
Không để ruộng cạn khi có bèo; ruộng nhiễm mặn không hợp.
Lúa thiếu đạm vẫn bón thêm, giảm lượng tùy bèo tốt hay kém.
Có thể kết hợp với phân xanh họ đậu tùy chân ruộng.
Tóm lại
Bèo hoa dâu là phân xanh tự sản xuất đạm nhờ tảo lam Anabaena. Bà con có thể nuôi bèo rồi vùi trước khi cấy, hoặc thả bèo xen trong ruộng lúa rồi vùi một hai lần. Muốn bèo tốt cần ba thứ: trời mát, nước luôn đứng, đủ lân. Bèo sợ nắng nóng và tốn công, nên tính kỹ trước khi làm diện rộng.
Bà con cần tư vấn thêm cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo
Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU Agritech Portal) – Biofertilizer technology: Azolla.
IRRI / Dự án APART Assam – Rice Fact Sheet: Azolla.
FAO – Use of algae and aquatic macrophytes as feed in small-scale aquaculture: A review.
Yang và cộng sự (2025) – Role of Azolla in sustainable agriculture and climate resilience: a comprehensive review, Frontiers in Plant Science.
Penn State University – PlantVillage: Azolla.
Ảnh minh họa: Retdar, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).