Mía mới lên vài tháng mà nõn giữa héo vàng, rút nhẹ là tuột; mía lớn thì ngọn chùn thành chùm, lóng teo, có lỗ đục. Đó là dấu vết của sâu đục thân mía. Mỗi loài phá ở một giai đoạn, nên phải nhận đúng mặt sâu mới trị hiệu quả.
Ba loại sâu đục thân mía thường gặp
Sâu đục thân sớm (Chilo infuscatellus)
Phá khi mía 1–3 tháng tuổi. Sâu non đục vào gốc chồi làm đọt giữa chết khô, gọi là "nõn héo" (dead heart).
Nõn héo rút ra dễ dàng, phần gốc nõn thối và có mùi hôi khó chịu.
Có lỗ đục ở gốc chồi, ngay trên mặt đất.
Sâu non màu trắng đục, trên lưng có 5 sọc tím sẫm, đầu nâu sẫm.
Sâu đục ngọn (Scirpophaga excerptalis)
Sâu đục ngọn thường gây nõn héo trên cây mía sau tháng thứ 6. Điểm khác với sâu đục thân sớm là nõn héo khó rút ra.
Lá non mới bung có những hàng lỗ thủng nhỏ xếp song song, giống vết đạn ghém.
Ngọn bị đục làm các chồi bên mọc ra thành chùm, gọi là ngọn bụi (bunchy top).
Sâu non trắng hoặc màu kem, có một sọc đỏ dọc giữa lưng, đầu vàng.
Sâu đục lóng (Chilo sacchariphagus)
Sâu đục lóng bắt đầu phá từ khoảng tháng thứ 3 sau trồng, chủ yếu ở mấy lóng phía trên đang phát triển.
Lóng mía bị thắt lại, ngắn đi, có lỗ đục và phân sâu còn tươi ở chỗ mắt.
Sâu nhỏ ăn trong nõn, lá bung ra có lỗ thủng; sau đó sâu đục vào thân, mô bên trong chuyển đỏ.
Sâu non trắng, có 4 sọc tím.
Vòng đời: biết để ra tay đúng lúc
Theo TNAU:
Sâu đục thân sớm: trứng dẹt như vảy cá, đẻ dưới mặt lá, nở sau 4–6 ngày; sâu non sống 16–30 ngày rồi hóa nhộng trong đường đục.
Sâu đục ngọn: ổ trứng 10–80 quả ở mặt dưới lá ngọn, phủ lông vàng nhạt; nhộng trong đường đục 6–21 ngày.
Sâu đục lóng: trứng trắng như sáp, đẻ thành cụm gần gân lá; nhộng nằm trong bẹ lá khô 7–10 ngày. Theo SASRI, một vòng đời mất khoảng 60–70 ngày.
Một vụ mía sâu có nhiều lứa. Ổ trứng trên lá, nhộng trong bẹ khô chính là chỗ bà con ra tay.
Quản lý tổng hợp sâu đục thân mía
1. Ngay từ lúc trồng
Chọn hom sạch sâu: lấy hom từ ruộng không có sâu đục lóng, loại bỏ hom có lỗ đục.
Ưu tiên giống chống chịu phù hợp với vùng mình.
Phủ lá mía khô: TNAU khuyên phủ một lớp lá mía khô dày 10–15 cm dọc theo hàng, khoảng 3 ngày sau trồng.
Giữ đủ ẩm, tưới đều: theo ICAR, tưới gần lần giúp giảm sâu đục thân sớm.
Vun gốc nhẹ sớm: vun nhẹ cho các chồi lúc đầu vụ giúp giảm hại.
2. Thăm ruộng, làm thủ công
Nhổ hoặc cắt bỏ các chồi nõn héo, đem ra khỏi ruộng tiêu hủy để diệt sâu bên trong.
Ngắt bỏ các ổ trứng thấy trên lá, nhất là ổ trứng sâu đục ngọn có lớp lông vàng dễ nhận.
Bóc lá khô: với sâu đục lóng, TNAU khuyên bóc lá khô vào ngày thứ 150 và 210 sau trồng (hoặc tháng thứ 5, 7, 9) và vùi lá xuống. Bóc lá làm rơi nhộng đang nằm trong bẹ khô.
Không bón thừa phân đạm, vì đạm nhiều làm cây non mềm, sâu đục lóng dễ phát triển. Nên bón cân đối.
3. Dùng thiên địch và bẫy
Ong mắt đỏ Trichogramma là loài ong rất nhỏ ký sinh vào trứng sâu. TNAU khuyên thả Trichogramma chilonis để trị sâu đục lóng: 2,5 cc trứng ong cho mỗi lần thả trên 1 ha, thả 6 lần, cách nhau nửa tháng, bắt đầu từ tháng thứ 4. Một tài liệu khác của ICAR ghi mức 50.000 ong/ha, thả cách 10 ngày một lần khi sâu xuất hiện.
Bẫy pheromone (bẫy dẫn dụ ngài đực bằng mùi): TNAU khuyên đặt từ tháng thứ 5, treo ngang tầm đọt mía, khoảng 6 bẫy cho mỗi mẫu Anh (acre, khoảng 0,4 ha), các bẫy cách nhau 15 m; thay mồi 2 lần, mỗi lần cách 75 ngày.
Hạn chế phun thuốc tràn lan để bảo vệ ong mắt đỏ và các thiên địch có sẵn ngoài đồng.
4. Khi nào mới dùng thuốc?
TNAU đặt ngưỡng phòng trừ sâu đục thân sớm là khoảng 15% số chồi bị nõn héo. Khi vượt ngưỡng, bà con chọn thuốc trừ sâu có đăng ký cho sâu đục thân mía, liều lượng và thời gian cách ly pha theo hướng dẫn trên bao bì. Với thuốc dạng hạt rải gốc, cần tưới nước ngay sau khi rải. Thuốc chỉ là một phần, không thay được việc chăm ruộng.
Lưu ý
Thả ong mắt đỏ thì tránh phun thuốc trừ sâu trước và sau đợt thả.
Đeo găng tay, khẩu trang khi dùng thuốc; đọc kỹ nhãn trước khi pha.
Tiêu hủy lá khô và chồi héo có sâu, đừng bỏ ở bờ ruộng.
Tóm lại
Nhận đúng loài theo tuổi mía, rồi phối hợp: hom sạch, giống chống chịu, phủ lá, vun gốc, cắt nõn héo, bóc lá khô, thả ong mắt đỏ, đặt bẫy pheromone. Chỉ dùng thuốc khi vượt ngưỡng. Làm sớm, đều tay thì ruộng ít sâu, lóng mía chắc hơn.
Bà con cần tư vấn thêm về chăm sóc mía, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.
Tài liệu tham khảo: Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU Agritech Portal) – Bảo vệ cây mía: sâu đục thân sớm, sâu đục lóng, sâu đục ngọn; TNAU Agritech – Hệ chuyên gia cây mía: bảo vệ thực vật; Anil Kumar, Hari Chand, D. N. Kamat – Áp dụng IPM sinh học cho sản xuất mía bền vững, tạp chí Indian Farming (ICAR), 2020; S. Douressamy và cộng sự – Hiệu lực của Chlorantraniliprole 35 WG đối với sâu đục thân mía, Journal of Sugarcane Research (ICAR-Viện Chọn giống Mía), 2018; Viện Nghiên cứu Mía đường Nam Phi (SASRI) – Tờ thông tin 8.1: Sâu đục thân.
Ảnh minh họa: Hsu Hong Lin, Wikimedia Commons (CC BY 2.0).