Giữa mùa mưa, vườn cao su non bỗng có vài cành héo khô, lá chết vẫn dính trên cành, chỗ chạng ba có lớp màu hồng như quét sơn. Đó rất có thể là bệnh nấm hồng. Để nấm ăn vòng quanh cành thì cành đó coi như mất, cây chậm lớn, lâu được mở miệng cạo.

Bệnh nấm hồng do nấm gì gây ra?

Thủ phạm là nấm Erythricium salmonicolor. Tài liệu cũ gọi là Corticium salmonicolor; hai tên là cùng một loại nấm.

Ngoài cao su, nấm còn hại cà phê, ca cao, cây có múi, xoài, chè và nhiều cây che bóng, nên vườn cao su gần vườn cà phê, cam bưởi bị bệnh càng phải để ý.

Nhận biết bệnh qua từng giai đoạn

Bệnh thường bắt đầu ở chạng ba, nơi nước mưa hay đọng lại, và qua mấy giai đoạn dễ thấy:

1. Giai đoạn mạng tơ trắng

Vỏ cành phủ lớp sợi nấm trắng, mảnh như mạng nhện, thường kèm giọt mủ rỉ ra từ vỏ. Đây là lúc xử lý hiệu quả nhất nhưng dễ bỏ sót vì lớp tơ rất mỏng.

2. Giai đoạn lớp hồng

Sợi nấm dày thành lớp màu hồng cá hồi bám chặt vỏ, thường ở mặt dưới cành. Lớp này sinh bào tử bay theo gió; vỏ bên dưới bắt đầu thối.

3. Giai đoạn khối (nốt) màu cam

Về sau nổi lên nốt nhỏ màu cam đỏ, hay ở mặt trên cành, sinh loại bào tử khác theo giọt mưa bắn đi.

Triệu chứng khi bệnh đã nặng

  • Vỏ chỗ bệnh khô, nứt, bong ra.

  • Cành phía trên chết khô, lá khô vẫn dính trên cành.

  • Nấm tấn công chạng ba chính có thể làm chết cả ngọn.

Khi nào bệnh dễ phát sinh?

  • Mùa mưa, ẩm độ cao: nấm hoạt động khi mưa bắt đầu, ngủ yên trong mùa khô; bào tử cần nước và ẩm độ trên 90% mới nảy mầm.

  • Cây non: tài liệu Sri Lanka ghi chủ yếu cây 2–8 tuổi, tài liệu Kerala (Ấn Độ) ghi cây 3–12 tuổi rất mẫn cảm, tức vườn kiến thiết cơ bản.

  • Vườn rậm, kín gió: tán dày, cỏ cao, che bóng nhiều làm vườn ẩm lâu.

  • Dòng vô tính mẫn cảm: cần theo dõi kỹ hơn.

Nấm xâm nhập được cả qua vỏ lành, mùa khô nằm im trong vết bệnh cũ chờ mưa, nên vệ sinh vườn rất quan trọng.

Cách quản lý bệnh nấm hồng trên cao su

1. Kiểm tra vườn định kỳ, phát hiện sớm

Đây là việc quan trọng nhất, vì cành đã bị nấm ăn vòng quanh thì không cứu được. Mùa mưa, bà con đi kiểm tra từng cây, nhìn kỹ chạng ba, tìm vệt mủ rỉ, tơ trắng, mảng hồng và đánh dấu cây bệnh.

2. Xử lý vết bệnh khi còn sớm

  • Bệnh còn nhẹ: tài liệu Ấn Độ hướng dẫn quét bột nhão Boóc-đô phủ rộng ra khoảng 30 cm phía trên và 30 cm phía dưới vùng bệnh.

  • Với vết bệnh đã nặng hơn: quét bột nhão Boóc-đô, để khô, rồi cạo bỏ lớp sợi nấm và phần vỏ hư, sau đó quét thuốc lại lần nữa.

  • Tài liệu nước ngoài còn nhắc các hoạt chất hexaconazole, propiconazole, tridemorph, thiram. Bà con chỉ dùng thuốc trong danh mục được phép, đúng đối tượng, pha theo hướng dẫn trên nhãn.

Bột nhão và dung dịch Boóc-đô được pha từ vôi và Đồng sunfat (CuSO4.5H2O). Nên quét lúc trời ráo để thuốc kịp khô, bám chắc.

3. Cắt bỏ cành bệnh nặng

  • Cành chết hoặc bị nấm ăn vòng quanh thì cưa bỏ, cắt thấp hơn chỗ bệnh ít nhất 30 cm, lúc trời khô.

  • Quét thuốc gốc đồng lên vết cắt.

  • Cành bệnh mang ra khỏi vườn tiêu hủy, không bỏ dưới gốc.

4. Tỉa thông thoáng, vệ sinh vườn

  • Phát cỏ, tỉa bớt cây che bóng, cây xen để vườn thông gió.

  • Bón phân cân đối giúp cây khỏe, mau lành vết thương.

  • Vùng bệnh nặng hằng năm có thể quét, phun thuốc gốc đồng phòng ngừa cho dòng mẫn cảm.

Lưu ý

  • Thuốc hiệu quả nhất khi bệnh còn nhẹ.

  • Mưa dễ rửa trôi thuốc; sau đợt mưa dài nên xem lại vết bệnh, nấm còn thì xử lý lại.

  • Đeo găng tay, kính, khẩu trang khi pha, quét thuốc; làm sạch dụng cụ sau khi cắt cành bệnh.

  • Đừng nhầm lớp hồng của nấm với địa y hay rêu trên vỏ; nấm hồng luôn đi kèm vỏ chết, nứt, rỉ mủ và cành khô.

Tóm lại

Bệnh nấm hồng hại cao su chủ yếu ở cây non 2–8 tuổi, vào mùa mưa. Bà con nhớ ba dấu hiệu: mạng tơ trắng, lớp hồng, nốt màu cam ở chạng ba. Đi vườn thường xuyên, phát hiện sớm, cạo và quét thuốc gốc đồng hoặc thuốc trong danh mục, cưa bỏ và tiêu hủy cành bệnh nặng, giữ vườn thông thoáng là cách giữ tán cây khỏe mạnh.

Bà con cần tư vấn thêm về cách phòng trị bệnh trên vườn cao su, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo

Tài liệu tham khảo: Tamil Nadu Agricultural University – TNAU Agritech Portal: Rubber (Plantation crops). Kerala Agricultural University (Centre for e-Learning) – Rubber: Pink disease. Liyanage A. de S. – Diseases of Rubber and Their Control (Rubber Research Institute of Sri Lanka). Business Queensland, Chính phủ bang Queensland (Úc) – Pink disease. Tsatsia H. & Jackson G. – Pink disease of cocoa, Pacific Pests, Pathogens & Weeds, 2021 (dựa trên CABI Crop Protection Compendium, 2019). FAO – Diseases of Rubber: an overview.

Ảnh minh họa: Bossficial, Wikimedia Commons (CC BY 4.0).