Cây bơ có rễ tơ nằm nông sát mặt đất, lại sợ úng và sợ mặn. Bón quá tay thì cháy rễ, cháy chóp lá; bón thiếu thì cây còi, ít trái. Dưới đây là lượng phân theo tuổi cây của Đại học Florida (UF/IFAS) và Đại học California (UC), đổi ra gam, kg.

Bơ cần loại phân gì?

  • UF/IFAS: cây non dùng phân hỗn hợp 6–10% đạm, 6–10% lân, 6–10% kali, 4–6% magie. Cây cho trái thì tăng kali lên 9–15%, giảm lân còn 2–4%, ví dụ 6-6-6-2 hoặc 8-3-9-3 (số cuối là magie).

  • UC (Gary Bender): bơ ít khi thiếu khoáng nhưng đạm phải bón hằng năm. Lá bơ dày, phủ sáp nên phun đạm qua lá hấp thu kém – đạm chủ yếu bón gốc.

Cách 1: phân hỗn hợp theo tuổi cây (UF/IFAS)

  • Năm 1: 6 lần/năm, mỗi lần 0,11–0,23 kg; cả năm 0,68–1,36 kg.

  • Năm 2: 6 lần, mỗi lần 0,23–0,45 kg; cả năm 1,36–2,72 kg.

  • Năm 3: 6 lần, mỗi lần 0,45–0,68 kg; cả năm 2,72–4,08 kg.

  • Năm 4–5: 4 lần, mỗi lần 0,68–1,59 kg; cả năm 4,1–6,4 kg.

  • Năm 6–7: 4 lần, mỗi lần 1,59–2,04 kg; cả năm 6,4–8,2 kg.

  • Năm 8 trở đi: 4 lần, mỗi lần 2,04–2,27 kg; không quá 9,1 kg (20 pound)/cây/năm.

Đổi sang NPK 15-15-15 và magie sunfat

  • 1 kg phân 6-6-6 có cùng lượng đạm, lân, kali với 0,4 kg NPK 15-15-15 (6 ÷ 15 = 0,4).

  • Phần magie 2% (20 g Mg mỗi kg phân) bù bằng khoảng 0,2 kg magie sunfat loại MgO 16%, tức 9,65% Mg (20 ÷ 0,0965 ≈ 207 g).

  • Ví dụ năm 1: cả năm 0,27–0,54 kg 15-15-15 + 0,14–0,28 kg magie sunfat, chia 6 lần. Năm 8 trở đi: 3,3–3,6 kg 15-15-15 + 1,7–1,9 kg magie sunfat, chia 4 lần.

Cách 2: tính theo đạm nguyên chất (UC)

Bender dặn cây non phải bón dè dặt, 4–6 tuần một lần trong 8 tháng cây sinh trưởng, khoảng 8 lần/năm. Đạm mỗi cây mỗi năm và urê (46% N) mỗi lần:

  • 1 tuổi: 45 g N → khoảng 12 g urê/lần, cỡ một muỗng canh gạt.

  • 2 tuổi: 91 g N → 25 g urê/lần. 3 tuổi: 150 g N → 41 g/lần.

  • 4 tuổi: 227 g N → 62 g/lần. 5 tuổi: 454 g N → 123 g/lần. 10 tuổi: 680 g N → 185 g/lần.

  • Vườn Hass trưởng thành: 0,68–0,91 kg N/cây/năm (khoảng 1,5–2,0 kg urê), tức 168–224 kg N/ha, chia 6–9 lần.

Năm đầu, hai trường khá sát nhau: UF/IFAS tương đương 41–82 g N, UC 45 g N. Vườn bón tay, UC có lịch mẫu cho cây trưởng thành: 2,7 kg 15-15-15 đầu mùa hoa, rồi 1,36 kg canxi nitrat vào tháng 6 và 1,36 kg nữa vào tháng 9 (mùa vụ California), tổng khoảng 0,83 kg N. Chia nhỏ còn đỡ trôi đạm: thí nghiệm ở Ventura cho thấy chia 2 lần thì đạm trôi xuống dưới vùng rễ nhiều hơn chia 4 hay 8 lần. Đất chua (pH dưới 6) thì UC khuyên dùng canxi nitrat; phân SA thường không dùng cho bơ vì làm đất chua thêm.

Bón ở đâu, cách gốc bao xa?

  • Rải đều dưới tán, tốt nhất ở vùng đất được tưới ướt (UC). Rễ cây lớn lan quá mép tán (UF/IFAS), nên rải tới mép tán và hơi quá ra ngoài.

  • Đừng dồn phân sát thân: UC cảnh báo kẽm sunfat rải sát gốc làm chết vỏ. UF/IFAS dặn lớp phủ gốc dày 5–15 cm phải cách thân 20–30 cm kẻo thối gốc. Nguồn không ghi số cm riêng cho phân, bà con có thể chừa vòng 20–30 cm quanh thân như vậy.

  • Không cuốc xới, không vùi phân sâu vì dễ đứt rễ tơ nằm nông. Rải xong thì tưới. Châm qua ống tưới thì châm về cuối lần tưới, cho chạy đủ nước để phân ngấm khoảng 20 cm đất mặt (UC).

Rễ bơ sợ mặn, sợ úng

  • Nghiên cứu năm 2021 trên tạp chí Plants xếp bơ vào nhóm nhạy mặn nhất; theo tài liệu nhóm tác giả trích, bơ Hass ghép gốc Mexico bị hại rõ khi nước tưới có EC trên 0,6 dS/m. Clo trong lá trên 0,25% là vượt ngưỡng gây hại theo UC.

  • UC cho biết cháy chóp lá thường do clo tích trong lá: nước tưới mặn, đất không được rửa mặn, tưới thiếu, hoặc bón quá nhiều phân chuồng, phân bón.

  • Không bỏ phân chuồng, chất cải tạo vào hố trồng vì muối và khí amoniac hại rễ; phân chuồng chỉ dùng khi đã hoai kỹ (UC).

  • Đất ngập lâu dễ thối rễ do nấm Phytophthora. Chỗ dễ ngập, UF/IFAS khuyên trồng trên mô đất cao 0,6–1,2 m, rộng 1,2–1,8 m; hẹn giờ tưới tự động dễ tưới thừa.

  • Cây vàng, lá nhỏ chưa chắc do thiếu đạm: thối rễ, úng rễ cũng y hệt và bón thêm đạm không chữa được (UC).

Lưu ý khi pha và trộn

  • Bón tay: cân đúng phần từng cây; ngại trộn thì rải riêng 15-15-15 và magie sunfat trong cùng ngày.

  • Pha để tưới: đổ nước vào thùng trước, cho từng loại, khuấy tan hết mới cho loại kế. Urê hạt có lớp áo không tan sẽ nghẹt lọc, nên mua loại tan hoàn toàn (UC).

  • Không pha đậm đặc canxi nitrat chung với phân có lân hoặc magie sunfat vì dễ kết tủa; pha riêng, châm ở lần tưới khác và thử trước trong lọ nhỏ (UF/IFAS).

  • Thử trên vài cây trước: dùng mức thấp của khoảng, theo dõi 2–3 tuần xem đọt non, chóp lá rồi mới áp cả vườn.

Tóm lại

Bơ con bón ít, chia nhiều lần; lượng đạm tăng dần từ khoảng 45 g/cây năm đầu lên 0,7–0,9 kg/cây khi vườn trưởng thành. Rải đều dưới tán, chừa xa thân, không cuốc xới, tránh nước mặn và úng, chỉnh theo đất và phân tích lá.

Bà con cần tư vấn chọn phân cho vườn bơ cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: UF/IFAS – Avocado Growing in the Florida Home Landscape (CIR1034); G.S. Bender, UC Cooperative Extension – Avocado Fertilization; Lazare và cộng sự (2021), Plants – Rootstock-Dependent Response of Hass Avocado to Salt Stress; UF/IFAS – Fertigation for Vegetables (HS1206).

Ảnh minh họa: Edrean, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).