Hóa chất Phosphorous Acid (H3PO3) - Lân 86% - Lân 2 chiều

Giới thiệu

Axit photphorơ (phosphorous acid, H₃PO₃) là axit vô cơ chứa phốt pho ở mức oxy hóa thấp hơn axit photphoric. Khi được trung hòa, chất này tạo thành các muối phosphite (còn gọi phosphonate) như kali phosphite. Tài liệu khoa học ghi nhận phosphite có khả năng lưu dẫn trong cây theo cả mạch gỗ và mạch libe (nên được gọi theo thói quen là "lân hai chiều") và có tác động lên một số vi sinh vật nhóm Oomycetes như Phytophthora.

Điểm quan trọng: phosphite không phải là nguồn lân dinh dưỡng thay thế phosphate. Sản phẩm được cung cấp ở dạng nguyên liệu đậm đặc cho nghiên cứu, sản xuất và phối chế các sản phẩm phosphite.

Đặc tính lý – hóa

• Công thức phân tử: H₃PO₃; khối lượng phân tử 82,00 g/mol. Quy đổi theo lý thuyết tương đương khoảng 86% P₂O₅, nhưng đây là phốt pho dạng phosphite chứ không phải phosphate.

• Ngoại quan: tinh thể màu trắng, hút ẩm và chảy rữa mạnh.

• Điểm nóng chảy khoảng 73,6 °C; khi nung tới khoảng 200 °C phân hủy thành axit photphoric và phosphine (PH₃) – một khí rất độc.

• Tan rất tốt trong nước (khoảng 310 g/100 mL), tan trong etanol.

• Là axit hai nấc (pK_a khoảng 1,3 và 6,7), dù công thức có ba nguyên tử hydro; dung dịch đậm đặc có tính axit mạnh và ăn mòn. Đồng thời là chất khử.

Vai trò sinh lý theo tài liệu khoa học

• Phosphite được cây hấp thu qua lá và rễ, vận chuyển theo cả mạch gỗ và mạch libe, nên có thể phân bố tới rễ, cổ rễ và các mô đang sinh trưởng.

• Các nghiên cứu ghi nhận phosphite tác động trực tiếp lên sinh trưởng của một số Oomycetes (Phytophthora, Pythium) và đồng thời kích hoạt một số phản ứng phòng vệ của cây.

• Cây không chuyển hóa được phosphite thành phosphate; nhiều nghiên cứu (như tổng quan của Thao và Yamakawa, 2009) kết luận phosphite không thể dùng làm nguồn lân cho cây. Trên cây đang thiếu lân, phosphite còn có thể làm triệu chứng thiếu lân nặng hơn.

• Trong đất, vi sinh vật có thể oxy hóa dần phosphite thành phosphate, nhưng quá trình này chậm.

• Một số nghiên cứu ghi nhận tác dụng kích thích sinh học khi phosphite được dùng kèm nguồn phosphate đầy đủ; kết quả phụ thuộc cây trồng, nồng độ và tình trạng dinh dưỡng.

Ứng dụng tham khảo

Theo tài liệu khoa học

• Phosphite được nghiên cứu rộng rãi trong các chương trình quản lý bệnh do Phytophthora ở vùng rễ, cổ rễ và thân trên nhiều cây lâu năm (bơ, cây có múi, sầu riêng…), qua phun lá, tưới gốc hoặc tiêm thân.

• Tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, sản phẩm chứa phosphorous acid hoặc phosphonate dùng cho mục đích phòng trừ bệnh được quản lý như thuốc bảo vệ thực vật; việc sản xuất, lưu hành sản phẩm phải tuân thủ quy định tương ứng.

• Nếu mục tiêu là bổ sung lân cho sinh trưởng, ra hoa, cần đảm bảo nguồn phosphate (MAP, MKP, DAP, supe lân, axit photphoric) đầy đủ; không dùng phosphite để thay thế.

• Kết quả phụ thuộc cây trồng, nồng độ và phương pháp sử dụng; nên thử nghiệm ở quy mô nhỏ trước.

Thông tin tham khảo từ nhà sản xuất

Thông tin dưới đây do nhà sản xuất cung cấp với mục đích tham khảo, không phải là hướng dẫn sử dụng chính thức cho sản phẩm. Hiệu quả và mức độ an toàn phụ thuộc giống cây, giai đoạn, điều kiện thời tiết và kỹ thuật canh tác; nên thử nghiệm trên diện tích nhỏ trước khi áp dụng rộng.

Nguyên liệu đậm đặc không pha trực tiếp vào nước rồi phun, tưới ngay; cần trung hòa một phần bằng KOH và kiểm tra pH dung dịch trước khi sử dụng.

• Thời điểm: trong các giai đoạn cần bổ sung phosphite, hỗ trợ bộ rễ và khả năng chống chịu; nếu lặp lại nên cách 10–15 ngày, tùy cây trồng và tình trạng thực tế.

• Không dùng để thay thế phân lân phosphate như MAP, MKP, DAP hoặc supe lân.

Hướng dẫn pha chế và phối trộn (tham khảo)

Trung hòa bằng KOH

• Hòa nguyên liệu vào một lượng nước thích hợp; hòa riêng KOH vào nước và để nguội.

• Cho từ từ dung dịch KOH vào dung dịch axit trong khi khuấy, theo dõi pH và dừng khi đạt mức phù hợp; sau đó mới pha loãng đến đủ lượng nước.

• Lượng KOH tham khảo cho 1 kg nguyên liệu ở mức trung hòa một đương lượng (nấc thứ nhất): KOH 90% khoảng 750 g; KOH 95% khoảng 710 g; KOH tinh khiết khoảng 674 g. Không nhất thiết dùng hết lượng tính toán; pH thực tế của dung dịch cuối mới là chỉ tiêu cần kiểm soát.

Dùng để hòa tan chitosan

• Không trung hòa hoàn toàn trước khi hòa chitosan. Thứ tự: nước → axit photphorơ → cho chitosan từ từ trong khi khuấy → chờ chitosan tan hoàn toàn → dùng dung dịch KOH loãng nâng pH từ từ → pha đủ nước.

• Nên duy trì pH khoảng 4,5–5,5 để chitosan ổn định trong dung dịch và giảm nguy cơ gây tổn thương lá.

Lưu ý tương hợp

• Không phun axit tự do ở nồng độ cao lên lá; luôn kiểm tra pH dung dịch cuối.

• Không cho KOH rắn trực tiếp vào axit đậm đặc vì phản ứng trung hòa tỏa nhiệt mạnh.

• Không phối trực tiếp dung dịch axit đậm đặc với sản phẩm có tính kiềm mạnh; khi phối với chitosan, chelate, chất điều hòa sinh trưởng hay phân bón lá cần thử tương hợp trước.

Bảo quản và an toàn

Chất hút ẩm, chảy rữa: bảo quản trong bao bì kín chịu axit, nơi khô ráo, thoáng mát, xa chất kiềm, chất oxy hóa và nguồn nhiệt (phân hủy sinh phosphine độc khi bị nung nóng). Axit photphorơ có hại nếu nuốt phải và gây bỏng da, tổn thương mắt nghiêm trọng. Khi thao tác bắt buộc đeo kính bảo hộ, găng tay chịu axit và quần áo bảo hộ; khi pha luôn cho axit vào nước. Xem Phiếu an toàn hóa chất (SDS) của sản phẩm để biết chi tiết.

Lưu ý: Sản phẩm là hóa chất nguyên liệu dùng cho nghiên cứu, phối trộn và sản xuất. Thông tin về vai trò, ứng dụng và liều lượng được tổng hợp từ tài liệu khoa học, chỉ mang tính tham khảo, không thay thế nhãn sản phẩm thành phẩm hay hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Người sử dụng chịu trách nhiệm tuân thủ quy định pháp luật hiện hành về phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và hóa chất.